reakcje na stres u dziecka
Adobe Stock/Meysam Azarneshin, Tomsickova
Wychowanie

Jak rozpoznać objawy stresu u dziecka i dorosłego? Nietypowe reakcje na wojnę

Wojna w Ukrainie budzi strach, niepokój, a czasem nawet panikę – tak u dzieci, jak i u dorosłych. Czasem jednak reakcje na stres mogą być nietypowe, a rodzice nie od razu rozumieją, że zachowanie dziecka to efekt lęku przed wojną. Z pomocą psychologa, dr hab. Anny Cierpki, podpowiadamy, jak to rozpoznać i co wtedy robić.
dr hab. Anna Cierpka
dr hab. Anna Cierpka
Konsultacja merytoryczna

Od początku wojny w Ukrainie żyjemy w stresie i niepewności, choć czasem nawet nie zdajemy sobie z tego sprawy. Niestety, cierpią też nasze dzieci, ale rodzice nie zawsze łączą ich nietypowe zachowania ze strachem przed wojną. Dr hab. Anna Cierpka pomogła nam wyjaśnić, jak dzieci mogą się teraz zachowywać, i jak im pomóc.

Jakie błędy popełniają młodzi rodzice? Opowiada mama 1,5-rocznej Michaliny

Jak rozpoznać objawy stresu u dziecka?

Choć dzieci, zwłaszcza młodsze, nie do końca rozumieją, czym jest wojna, podobnie jak dorośli mogą odczuwać lęk i obawiać się o swoje bezpieczeństwo. Możliwe, że w przedszkolu czy w szkole usłyszą kilka niepokojących słów na temat wojny w Ukrainie, być może ktoś je nastraszy albo pokaże zdjęcia zniszczonego miasta. Psycholog Anna Cierpka zwraca też uwagę na fakt, że wysoki poziom stresu u dorosłych, np. w domu, w rodzinie, odbija się na dzieciach. „Dziecko widzi i czuje nasze emocje” – tłumaczy.

Co ważne jednak, reakcje na stres u dzieci nie muszą być typowe: dziecko nie musi wcale zacząć źle sypiać czy budzić się w nocy i opowiadać o koszmarach. Nie musi też mówić wprost, że boi się wojny. Czego więc rodzic powinien się spodziewać? Dziecko może:

  • być rozdrażnione, przy czym płaczliwość i napięcie mogą ujawniać się podczas zwykłych zajęć (np. przy obiedzie dziecko nagle zaczyna płakać, mówiąc, że nie będzie jadło); 
  • mieć częstsze napady złości;
  • być kłótliwe;
  • być ciche, wycofane.


W trudnych sytuacjach psycholog radzi przede wszystkim: spróbujmy zrozumieć. „Zawsze najpierw zadajmy sobie sami pytanie: dlaczego to się dzieje? Zamiast dziecko korygować, karcić, krzyczeć 'co ty wyprawiasz?!', zastanówmy się, co może być powodem takiego zachowania. Pamiętajmy: to, co dzieje się w Ukrainie, jest niepojęte dla rodziców. Dla dzieci to ponad ich siły” – mówi Anna Cierpka.

Co robić, gdy dziecko boi się wojny?

Najważniejsze to ważyć słowa, uspokajać, ale nie kłamać, mówić prosto i krótko, bez wybiegania wprzód. I nieustannie zapewniać o swojej obecności, pomocy i zrozumieniu.

„Zazwyczaj sprawdza się przytulenie i nazywanie emocji. Rodzic może powiedzieć np.: 'O, jaki jesteś smutny', 'Chyba  rozumiem, co przeżywasz, to, co się dzieje, jest bardzo trudne'. Zaproponujmy wspólną aktywność: spacer, wyprowadzenie psa, zabawę. Gdy dziecko się uspokoi, można zagaić, np. podczas wizyty na placu zabaw: 'Tutaj kiedyś widziałam, jak dwóch chłopców wyrywało sobie wiaderko. Dorośli też czasem się kłócą. Ale my sobie poradzimy'” – wyjaśnia psycholog Anna Cierpka.

Ważne! Nie ma jednej recepty ani jednego wzorca postępowania, który będzie odpowiedni dla wszystkich dzieci. Każde dziecko jest inne, a zadaniem rodziców jest uważność – dzięki niej znajdziemy najlepszy sposób, by pomóc maluchowi.

Jak rozpoznać objawy stresu u rodzica?

Napięcie u dorosłego też może objawiać się na różne sposoby – także wtedy, gdy jeszcze nawet nie uświadamiamy sobie, że odczuwamy lęk, np. w związku z wojną w Ukrainie. Najczęściej to ciało jako pierwsze daje nam znać, że poziom stresu wzrósł. Zwróć uwagę na takie objawy jak:

  • spięcie mięśni,
  • nerwobóle w klatce piersiowej,
  • ściśnięte gardło,
  • ściśnięty żołądek,
  • problemy ze strony układu pokarmowego,
  • płytki oddech,
  • przyspieszone tętno.

Co robić, gdy rodzic boi się wojny?

Jak reagować na objawy stresu, które u siebie obserwujemy? Jak sobie pomóc? Psycholog Anna Cierpka doradza: ładować swój akumulator. „Zastanówmy się, co zwykle pozwala nam na złapanie oddechu. Może spacer, medytacje, ruch fizyczny? Poświęćmy też co najmniej 15 minut dziennie na to, by w spokoju usiąść, napić się herbaty, wyjrzeć przez okno, porozmawiać z przyjaciółmi, bliskimi”.

Psycholog poleca również prostą metodę na przywrócenie głębokiego oddechu: zrób wdech nosem, licząc w tym czasie do czterech. Zatrzymaj oddech na chwilę. Potem wypuszczaj powietrze, także nosem, znów licząc do czterech. Powtórz tę czynność co najmniej 4 razy.

Ważne! W tym trudnym czasie, gdy tysiące Polaków pomagają Ukraińcom uciekającym z kraju, warto też zadbać o siebie i swoje emocje, zachować równowagę. Dr hab. Anna Cierpka przestrzega przed rzucaniem się w wir pomocy bez wcześniejszego rozważenia, czy damy radę unieść takie obciążenie. Zastanówmy się, co umiemy, w czym się sprawdzamy i ile czasu możemy przeznaczyć w tygodniu na pomaganie. Pomagajmy w miarę swoich możliwości.

Zobacz też:

przyjmowanie dzieci ukraińskich do szkoły
sorapop/Adobe Stock
Aktualności
Przyjmowanie ukraińskich dzieci do szkoły – zasady, formy wsparcia, o co warto zadbać
Przyjmowanie dzieci ukraińskich do szkół stało się faktem. Każde dziecko w wieku szkolnym uciekające z Ukrainy będzie przyjęte do publicznej szkoły polskiej. Opisujemy, jakie zasady obowiązują przy zapisywaniu ukraińskich uczniów do szkoły i na co należy zwrócić uwagę, aby okres adaptacji ucznia z Ukrainy w polskiej szkole przebiegał jak najlepiej. Oto najważniejsze informacje dotyczące rozpoczęcia edukacji przez dzieci uchodźców na terenie Polski.

Blisko połowa uchodźców z Ukrainy to dzieci, które w chwili wybuchu wojny były w trakcie nauki szkolnej albo niebawem powinny ją rozpocząć. Polska prowadzi obecnie zapisy ukraińskich dzieci do szkół. Do 11 marca 2022 roku do polskich szkól zostało przyjętych około 11,5 tysiąca uczniów z Ukrainy. To niewielka część ukraińskich dzieci. W Polsce może być ich już ponad 500 tysięcy. Należy spodziewać się, że z tygodnia na tydzień uczniów z Ukrainy w polskich szkołach będzie coraz więcej. Wszyscy uczniowie z Ukrainy mogą kontynuować edukację w polskich placówkach szkolnych, a dzieci, które niedługo wkroczą w wiek szkolny, będą mogły ją u nas rozpocząć. Procedury przyjmowania do szkoły zostały uproszczone, a rząd wraz z samorządami organizuje specjalne  oddziały przygotowawcze dla dzieci z Ukrainy . Poniżej podajemy zasady, na jakich ukraińskie dzieci mogą uczęszczać do szkół w Polsce.  Spis treści: Zasady przyjmowania dzieci ukraińskich do szkoły Wsparcie dla dzieci ukraińskich w polskich szkołach Przyjmowanie dzieci ukraińskich do szkoły – o co warto zadbać? Zasady przyjmowania dzieci ukraińskich do szkoły Dzieci i młodzież z Ukrainy są przyjmowani do szkół publicznych na takich samych zasadach jak polskie dzieci.  Może im jednak przysługiwać szereg dodatkowych zajęć. Co ważne: przyjęcia do szkół odbywają się przez cały czas trwania roku szkolnego. Ukraińskie dziecko może rozpocząć naukę w dowolnym momencie po przybyciu do naszego kraju. „Przewidywaliśmy, że proces zapisywania się do szkół będzie odroczony, bo najpierw trzeba przybyć, zakwaterować się, odetchnąć nieco, wypocząć, zdjąć z siebie traumę, którą przeżywali. Dopiero wtedy jest decyzja o pójściu do szkoły” – mówił minister edukacji Przemysław Czarnek podczas briefingu prasowego 6 marca 2022. Do jakiej...

ukraiński alfabet
Adobe Stock
Aktualności
Jak czytać litery ukraińskie? Alfabet ukraiński z tłumaczeniem na polski
Jak czytać litery ukraińskiego alfabetu? Jak wyglądają ukraińskie litery pisane? Choć ukraińska cyrylica może sprawiać kłopot osobom, które w szkole nie uczyły się języka rosyjskiego – sam język ukraiński ma wiele wspólnego z językiem polskim.

Podobnie jak w języku polskim, alfabet ukraiński zaczyna się od litery A – która, zarówno pisana jak i drukowana, wygląda zupełnie tak samo jak pierwsza litera polskiego alfabetu. Sprawdź, jak się pisze i wymawia kolejne litery ukraińskiego alfabetu. Alfabet ukraiński – od „a” do… „ja” Alfabet ukraiński składa się z 33 liter. W tłumaczeniu na polski to kolejno: A, a – wymawia się i pisze tak jak w języku polskim Б, б  – wymawia się jak [b] B, в  – wymawia się jak [w] Г, г – wymawia się jak [h] Ґ, ґ  – wymawia się jak [g] Д, д  – wymawia się jak [d] E, е   – wymawia się jak [e] Є, є   – wymawia się jak [je] Ж, ж – wymawia się jak [ż] З, з – wymawia się jak [z] И, и – wymawia się jak [y] I, і – wymawia się jak [i] Ї, ї  – wymawia się jak [ji] Й, й  – wymawia się jak [j] K, к  – wymawia się jak [k] Л, л – wymawia się jak [l] tzw. aktorskie, czyli coś pomiędzy [l] i [ł] M, м – wymawia się jak [m] H, н  – wymawia się jak [n] O, о – wymawia się jak [o] П, п   – wymawia się jak [p] P, р – wymawia się jak [r] C, с – wymawia się jak [s] T, т  – wymawia się jak [t] У, у – wymawia się jak [u] Ф, ф – wymawia się jak [f] Х, х – wymawia się jak [ch] Ц, ц – wymawia się jak [c] Ч, ч – wymawia się jak [cz] Ш, ш – wymawia się jak [sz] Щ, щ  – wymawia się jak [szcz] Ь – nie wymawia się jako osobnej głoski, to znak zmiękczający Ю, ю  – wymawia się jak [ju] Я, я...

Wyrzucił synka z drugiego piętra. Nagranie z akcji ratunkowej
Adobe Stock
Aktualności
Ojciec wyrzucił synka z drugiego piętra, by go uratować. Nagranie z akcji ratunkowej
USA: ojciec nie mógł uciec z dzieckiem z płonącego domu klatką schodową, ponieważ była ona zajęta ogniem, który wciąż się rozprzestrzeniał… Cała akcja ratunkowa została zarejestrowana przez tzw. bodycam, czyli kamerę umocowaną na umundurowaniu jednego ze strażaków.

W poniedziałek (7.03) rano w jednym z bloków w Południowym Brunszwiku (New Jersey, USA) wybuchł pożar. Kiedy na miejsce przyjechali strażacy – okazało się, że na balkonie na drugim piętrze uwięziony jest mężczyzna i jego kilkuletni synek. Strażacy widzieli tylko jedno wyjście Strażacy polecili ojcu wyrzucić synka z balkonu. Nie było czasu do stracenia. Mężczyzna wykonał ich polecenie. Chłopiec wpadł prosto w ręce trzech funkcjonariuszy. Następnie z balkonu na drugim piętrze skoczył jego tata. Chwilę potem ojciec i syn byli już pod opieką ratowników medycznych, którzy nie stwierdzili żadnych poważniejszych obrażeń. W wyniku pożaru w wyniku oparzeń i zatrucia dymem poważnie ucierpiały cztery osoby. Niegroźne obrażenia odniosło 50 mieszkańców bloku. źródło: apnews.com Piszemy też o: Dziecko rodzi się w worku owodniowym. Niezwykły widok! Sylwia Przybysz i Jan Dąbrowski przyjęli uchodźczynie z Ukrainy: "Są już bezpieczne" 12-latek z Moskwy pytał w szkole o wojnę w Ukrainie. Przyszła po niego policja

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach
Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19
Partner
częste oddawanie moczu u dziecka
Zakupy
Szukasz najlepszego nocnika dla dziecka? Sprawdź nasz ranking!
Partner
Kobieta czyta książkę
Zakupy
Tej książce ufają miliony rodziców! Czy masz ją na półce?
Partner
łojotokowe zapalenie skóry
Pielęgnacja
Test zakończony sukcesem! 99% osób poleca te kosmetyki
Partner
Polecamy
Porady
jak pobrać bon turystyczny
Prawo i finanse
Jak pobrać i aktywować bon turystyczny: instrukcja rejestracji na PUE ZUS (krok po kroku)
Milena Oszczepalińska
ukraińskie imiona
Imiona
Ukraińskie imiona: męskie i żeńskie + tłumaczenie imion ukraińskich
Joanna Biegaj
cytaty na urodziny
Cytaty i przysłowia
Mądre i piękne cytaty na urodziny –​ 22 sentencje urodzinowe
Joanna Biegaj
Ile dać na Chrzest?
Święta i uroczystości
Ile wypada dać na chrzciny w 2022 roku? – kwoty dla rodziny, chrzestnych i gości
Luiza Słuszniak
gdzie nad morze z dzieckiem
new badge ranking small
Niemowlę
Gdzie nad morze z dzieckiem? TOP 10 sprawdzonych miejsc dla rodzin z maluchami
Hanna Szczesiak
ospa u dziecka a wychodzenie na dwór
Zdrowie
Ospa u dziecka a wychodzenie na dwór: jak długo będziecie w domu? Czy podczas ospy można wychodzić?
Milena Oszczepalińska
5 dni opieki na dziecko
Prawo i finanse
5 dni opieki (urlop na dziecko) – wszystko, co trzeba wiedzieć o nowym urlopie
Joanna Biegaj
pesel po 2000
Prawo i finanse
PESEL po 2000 - zasady jego ustalania
Agnieszka Majchrzak
hiszpańskie imiona
Imiona
Najczęściej nadawane hiszpańskie imiona - ich znaczenie oraz polskie odpowiedniki
Joanna Biegaj
Bon turystyczny: jak wykorzystać w 2022?
Aktualności
Gdzie można wykorzystać bon turystyczny – lista podmiotów + zmiany przepisów
Ewa Janczak-Cwil
Urlop ojcowski
Prawo i finanse
Urlop ojcowski 2022: ile dni, ile płatny, wniosek, dokumenty
Magdalena Drab
przedmioty w 4 klasie
Aktualności
Jakie są przedmioty w 4 klasie szkoły podstawowej w roku szkolnym 2022/2023? [LISTA]
Ewa Janczak-Cwil
300 plus
Prawo i finanse
300 plus 2022 – dla kogo, kiedy składać wniosek?
Małgorzata Wódz
na komary dla niemowląt
Zdrowie
Co na komary dla niemowląt: co wolno stosować, czego unikać?
Ewa Janczak-Cwil
urwany kleszcz
Zdrowie
Urwany kleszcz: czy usuwać główkę kleszcza, gdy dojdzie do jej oderwania?
Ewa Janczak-Cwil
Bon turystyczn atrakcje dla dzieci
Czas wolny
Bon turystyczny – atrakcje dla dzieci, za które można płacić bonem
Ewa Janczak-Cwil
300 plus dla zerówki 2021
Aktualności
300 plus dla zerówki w 2022 roku – czy Dobry Start obejmuje sześciolatki?
Joanna Biegaj
rekrutacja do liceum
Wychowanie
Jak wygląda rekrutacja do liceum 2022/2023? Jak dostać się do dobrego liceum?
Joanna Biegaj