Fotolia.pl
Wychowanie

Śmierć w rodzinie - jak rozmawiać o tym z dzieckiem?

Jak opowiedzieć dzieciom o śmierci bliskiej osoby. Szczególnie, gdy tobie też trudno zrozumieć, czemu spotkało to właśnie was?

Gdy umiera ktoś bliski, malec przeżywa jego odejście zupełnie inaczej niż dorośli.
Wielu rodziców chce uchronić swoje dziecko przed szokiem spowodowanym śmiercią bliskiej osoby i wymyśla skomplikowane wyjaśnienia jej przedłużającej się nieobecności. Jednak takie tłumaczenia nie pozwalają dziecku zmierzyć się z bólem i przetrawić go. Jeśli zamiast wyjaśnić, czym w istocie jest śmierć, powiesz mu np. że dziadek wyjechał, musisz liczyć się z tym, że dziecko będzie wciąż czekało na jego przyjazd, nie zdając sobie sprawy, że to jest niemożliwe. Świadomość tego, że śmierć jest nieodwracalna, pozwala – po pierwszym szoku i cierpieniu – pogodzić się ze stratą.

Pozwól dzieciom oswoić się ze śmiercią

Jeśli uważasz, że dziecko nie przestraszy się, weź je ze sobą do szpitala lub domu umierającego. Przed wizytą uprzedź, że chory człowiek może wyglądać brzydko. Wizyta przy łóżku umierającego, choć bolesna, pomoże zrozumieć dziecku, czym jest choroba, starość i śmierć. Staraj się przystępnie i spokojnie wyjaśnić, czemu umierająca osoba nie wstaje lub czemu wygląda gorzej niż kiedyś. Możesz powiedzieć np. "Babcia nie ma ochoty nic jeść i dlatego zeszczuplała." albo "Rurka, jaką ciocia ma w gardle, choć wygląda strasznie, pomaga cioci oddychać". Przypomnij dziecku, że każdy, kto choruje, wygląda nieco gorzej. Po wizycie spokojnie odpowiadaj na wszystkie pytania dziecka. Wyjaśnij, że osoba, którą odwiedzacie, bardzo źle się czuje, a także że może się zdarzyć, że umrze i nigdy już nie przyjdzie w odwiedziny.

Rozmawiajcie o uczuciach

Gdy śmierć kogoś bliskiego stanie się faktem, spokojnie powiadom o tym dziecko. Niejednokrotnie taka wiadomość pozornie nie robi na dzieciach żadnego wrażenia – to naturalny objaw. Dzieci w ten sposób mogą bronić się przed zbyt silnymi uczuciami, jakie budzi w nich poczucie tak wielkiej straty. Często spotykanym sposobów reagowania na wiadomość o śmierci jest zaprzeczenie jej – mimo tego, że wie, iż zmarła osoba już nie wróci, dziecko może cały czas na nią czekać. Maluch może pilnować, aby nikt nie siadał na fotelu zmarłego, nie pił z jego kubka itd. W takim przypadku, musisz stanowczo porozmawiać z zagubionym we własnych uczuciach maleństwem. Możesz powiedzieć: "Wiem, że ciężko jest ci się pogodzić z tym, że on już do nas nie wróci. Mi również trudno jest uwierzyć, ale to niestety jest prawda. Pamiętaj, że ja ciebie nie mam zamiaru opuścić. "
Pomożesz maluchowi w ujawnieniu tego, co czuje, poprzez zwierzenie się z własnych doznań. Nie ukrywaj swoich uczuć, Twój płacz ułatwi dzieciom znaleźć ujście dla ich rozpaczy. Opowiadaj o swojej tęsknocie za zmarłym, żalu, jaki odczuwasz, ale i szczęściu, jakie płynie stąd, że masz wspomnienia związane ze zmarłą osobą. Wyjaśnij dzieciom, że płaczesz, ponieważ jest Ci smutno. Zapewnij je, że smutek, cierpienie i rozpacz to nieodłączni towarzysze śmierci. Kiedy dziecko zobaczy, że Ty nie kryjesz swojego cierpienia, zrozumie, że uczucia, jakie ono samo przeżywa, nie są niczym nienormalnym.

Dziecko ma prawo cierpieć

Dziecko już w wieku trzech-czterech lat potrafi świadomie przeżywać żałobę po odejściu bliskiej osoby. Okazywanie uczuć jednak może być dla niego zbyt trudne, szczególnie jeśli dziecko jest bardzo małe. Pozwól mu rozpaczać. Ten okres nie jest najlepszym czasem na przypominanie dziecku, że jest duże i dzielne – w obliczu śmierci każdy człowiek staje się przerażonym dzieckiem. Bądź stale blisko, jednak daj mu również szansę na samotną walkę z cierpieniem. Nie pocieszaj za każdym razem, gdy tylko zacznie płakać, daj mu czas na cierpienie i rozpamiętywanie bólu. Możecie spróbować wyrazić rozpacz poprzez rysunek lub zabawę. Namalowany przez dziecko portret zmarłego pozwoli Wam na rozmowę o uczuciach malca. Lalka lub miś, opowiadające o swoich uczuciach, mogą pomóc dziecku wyrazić jego smutek, strach przed Twoim odejściem, rozpacz po stracie bliskiej osoby...
Wiele dzieci czuje się oszukane i porzucone przez zmarłego, a te uczucia mogą budzić chęć odwetu. Nie zabraniaj dziecku wyrażać gniewu lub złości. Nieraz dziecko może krzyczeć, że nienawidzi zmarłego i cieszy się, że go już nie zobaczy. Nie karz go za to. Twoje zdenerwowanie i ukaranie malca za te słowa, doprowadzi jedynie do tego, że on przestanie werbalizować to, co czuje. Tymczasem wyrażanie uczuć działa oczyszczająco i pozwala łatwiej uporać się z bólem po stracie kogoś ukochanego.

Wspominajcie zmarłą osobę

Rozmowa i czas to dwa najlepsze lekarstwa na ból po śmierci ukochanej osoby. Nie pozwól by życie i śmierć bliskiego człowieka stały się tematami tabu w Waszej rodzinie. Każde z Was będzie pozostawione samemu sobie z bólem i rozpaczą. Podczas codziennych zajęć głośno wspominaj zdarzenia, jakie miały miejsce za jej życia. Opowiadaj o śmiesznych wydarzeniach z życia zmarłego, przypominajcie sobie wszystkie anegdotki z jego życia. Dzięki temu dziecko będzie miało poczucie stałej obecności bliskiej osoby, nawet jeśli ona będzie niewidzialna dla jego oczu. Długie rozmowy o zmarłym pozwolą Wam pogodzić się z jego stratą. Nie opowiadaj jedynie o ważnych sprawach związanych z jego osobą – dla dziecka tak samo godna uwagi będzie opowieść o ulubionych ubraniach, czy potrawach zmarłego. Jeżeli jesteście religijni, opowiedzcie dziecku o tym, że zmarły mieszka teraz w niebie i – niewidoczny – cały czas uczestniczy w Waszym życiu. Być może wiara w przyszłe, powtórne spotkanie ze zmarłym, pomoże dziecku przezwyciężyć cierpienie.

Sylwia Niemczyk

Polecamy:  Jak rozmawiać z dzieckiem o śmierci, aby go nie przestraszyć?

Rozmowy z dzieckiem o śmierci - film

Wychowanie
Śmierć zwierzątka
Gdy Twój maluszek straci swojego najlepszego przyjaciela, nie jest łatwo go pocieszyć. Ale jakoś trzeba.

Mały, puszysty kotek jeszcze dwa dni temu biegał po całym ogródku. Ale następnego dnia gdzieś znikł, a dziś Twój maluszek znalazł jego rozszarpane ciało pod krzakiem agrestu. Jego rozpacz nie ma granic, a Ty nie wiesz, co masz powiedzieć... Jednego na pewno nie wolno Ci zrobić – westchnąć lekceważąco: "Nie płacz, to tylko zwierzę". Dla Twojego dziecka śmierć lub ucieczka ukochanego zwierzątka wiąże się z taką samą rozpaczą, jak śmierć człowieka. Maluch z taką samą intensywnością przeżywa miłość do zwierzęcia, jak do ludzi, dlatego jego żal po stracie pupila nie powinien zostać zlekceważony. Pamiętaj, że to jest nie tylko śmierć domowego zwierzątka, ale i prawdziwego przyjaciela dziecka. Co robić? Okaż szacunek dla uczuć dziecka. Nie wyśmiewaj jego rozpaczy przed resztą rodziny lub przyjaciółkami. Nawet jeśli historyjka o cierpieniu malca z powodu śmierci chomika wydaje Ci się urocza, nie powtarzaj jej wszystkim znajomym. Maluch, słysząc Twoje opowieści, będzie czuł się nie tylko winny śmierci zwierzątka (co jest bardzo częstym uczuciem w takich wypadkach), ale i ośmieszony z powodu swojego bólu. Pozwól maluchowi przeżyć samodzielnie cierpienie i tęsknotę. Nie pędź od razu do sklepu zoologicznego, by nowym króliczkiem lub kotkiem wynagrodzić malcowi wcześniejszą stratę. Pozwól maluchowi odprawić pogrzeb w przydomowym ogródku lub parku – te poważne rytuały, znane z życia dorosłych, pozwolą choć trochę uśmierzyć dziecięcy ból. Wspominajcie zwierzątko. Rozmawiajcie o sztuczkach, jakie znał puszysty ulubieniec Twojego szkraba. Wysłuchaj z powagą zwierzeń zrozpaczonego dziecka, nawet jeśli wydają Ci się one naiwne i błahe. Po kilku tygodniach możesz zaproponować malcowi kupno nowego pupila. Jednak jeśli on nie jest jeszcze na to gotowy, uszanuj jego decyzję. Sylwia Niemczyk

Pomoc państwa dla rodziców zmarłych dzieci
AdobeStock
Aktualności
Gdy tracisz dziecko... państwo pomoże rodzicom w ich dramacie
W końcu! Jest poważna nadzieja, że powstanie system pomocy rodzicom po stracie dziecka. Do tej pory, w tej niewyobrażalnej tragedii często byli pozostawieni sami sobie. Na co będą mogli liczyć?

Nad takim rozwiązaniem pracuje ministerstwo zdrowia . Byłoby to spełnienie wieloletnich postulatów grup rodziców, którzy musieli zmierzyć się z dramatem utraty dziecka. "Człowiek nie powinien zostawać sam w obliczu śmierci dziecka" To na pewno dobra wiadomość dla założycielki i liderki grupy SOS Mieszkańcy Wawra Rodzicom z Centrum Zdrowia Dziecka (CZD) Anny Ojer, która w tej sprawie wystosowała list do ministra zdrowia Łukasza Szumowskiego. "Szpitale powinny wdrożyć procedurę pomocy rodzicowi w obliczu tragedii, jaką jest śmierć dziecka " – napisała Ojer, która od 2 lat pomaga rodzicom chorych dzieci. "System nie powinien zostawiać człowieka samego w obliczu śmierci dziecka" – uważają rodzice chorych dzieci, którzy podpisali się pod apelem SOS. "Śmierć dziecka w szpitalu to ogromna tragedia dla całej rodziny , dlatego pomoc i wsparcie rodziców w tych ciężkich chwilach jest bardzo ważne" – mówi rzeczniczka Centrum Zdrowia Dziecka Katarzyna Gardzińska. Potrzebna pomoc psychologów O tym, jaką gehennę i tortury psychiczne przechodzą rodzice zmarłego dziecka, wiele mówi historia jednej z mam. Jej chore dziecko leczone było w Warszawie, do której przyjechała z miejscowości oddalonej o kilkaset kilometrów. Niestety maleństwa nie udało się uratować, zmarło. Trzeba było załatwić wiele spraw urzędowych , w tym akt zgonu, przez co mama zmuszona była do pozostania w Warszawie, której właściwie nie znała. "Taki rodzic doświadcza najgorszego. Nagle musi zebrać rzeczy ze szpitalnego pokoju, pożegnać ukochane dziecko, odwieźć je w podziemia szpitalne i przyjść następnego dnia po dokumenty, z którymi musi udać się do miejscowego urzędu. Rodzic (...) wychodzi ze szpitala w obcym mieście i nie wie, dokąd ma pójść, gdzie przeczekać noc, co zrobić z torbami pełnymi rzeczy swoich i dziecka, jak znieść ten...

mama, dziecko, tulić, smutek
Wychowanie
Jak rozmawiać z dzieckiem o śmierci, aby go nie przestraszyć?
Trudno unikać tematu przemijania, bo jest ono nierozłącznie związane z życiem. Jak odpowiedzieć dziecku na pytanie, dlaczego nie ma już dziadka czy babci, by nas zrozumiało?

Początkowo dziecko nie dzieli osób na stare i młode. Jako kilkulatek zaczyna jednak zauważać, że starość bywa brzydka. W bajkach spotyka się z pomarszczonymi czarownicami, a ponieważ te postacie budzą w nim lęk, zaczyna bać się również starości. Poza tym coraz baczniej obserwuje świat, a w nim trudno odnaleźć starość jako pozytywne zjawisko (w prasie i telewizji najczęściej można spotkać tylko młode osoby, w bajkach wróżki i dobre księżniczki są zawsze młode i śliczne). Jak zatem wy­jaśnić dziecku, czym jest przemijanie, by nie budziło w nim przerażenia? Pytania dziecka o starość Gdy dziecko pyta, czy ty także będziesz stara, zazwyczaj pragnie usłyszeć twoje zaprzeczenie. Nie kwituj zatem dziecięcego pytania zwykłym: „Tak, zestarzeję się”, tylko postaraj się wytłumaczyć, jak to będzie. Możesz powiedzieć, że wtedy nie będziesz już pracować, a w związku z tym znajdziesz więcej czasu na przyjemności. Powiedz, jak będziesz czekać na wnuki i jak będziesz się nimi cieszyć. Ważne jest, by dziecko zrozumiało, że starość jest naturalną koleją rzeczy i tak naprawdę niewiele różni się od innych okresów życia. Pytania dziecka o śmierć Pojawiają się zazwyczaj dopiero wtedy, gdy dziecko spotka ją w swoim otoczeniu. Na początku są to pytania o śmierć np. żuczka. Wkrótce jednak kilkulatek zaczyna rozumieć, że człowiek podlega takim samym prawom natury jak inne istoty. Rozmawiając z nim o tych sprawach, pamiętaj, że dziecko szybko zauważy, że śmierć jest dla nas czymś przygnębiającym, bo opowiadając o niej, ściszamy głos, robimy się smutni lub zmieniamy temat. Wtedy przedszkolak bardziej niż nasze słowa zapamiętuje atmosferę tych wypowiedzi i buduje w sobie głęboki lęk przed śmiercią . Wyjaśnianie dziecku, dlaczego umieramy Jak więc wytłumaczyć kilkulatkowi, czym jest śmierć? Wszystko zależy od tego, w jakiej...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach
Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19
Partner
mata na piknik
Pielęgnacja
Jedziecie na piknik? Oto 6 wskazówek, dzięki którym się uda
Partner
częste oddawanie moczu u dziecka
Zakupy
Szukasz najlepszego nocnika dla dziecka? Sprawdź nasz ranking!
Partner
Podróże z Marko BeSafe
Rozwój
Oto sposób na przewożenie dziecka 5 razy bezpieczniej niż dotąd!
Partner
Polecamy
Porady
jak ubierać noworodka latem
Noworodek
Jak ubierać noworodka latem, żeby go nie przegrzać?
Małgorzata Wódz
Nowe urlopy dla rodziców
Prawo i finanse
Nowe urlopy dla rodziców w 2022 roku: od kiedy więcej dni wolnych?
Małgorzata Sztylińska-Kaczyńska
Bon turystyczny: jak wykorzystać w 2022?
Aktualności
Gdzie można wykorzystać bon turystyczny – lista podmiotów + zmiany przepisów
Ewa Janczak-Cwil
Rabarbar w ciąży
Dieta w ciąży
Czy w ciąży można jeść rabarbar? Tak, ale trzeba pamiętać o jednej rzeczy
Luiza Słuszniak
imiona unisex
Imiona
Imiona unisex – jak nazwać dziecko bez wskazywania na płeć? 168 propozycji!
Ewa Janczak-Cwil
biegunka w ciąży
Zdrowie w ciąży
Biegunka w ciąży: przyczyny i leczenie rozwolnienia w ciąży i przed porodem
Ewa Janczak-Cwil
bon turystyczny do kiedy
Aktualności
Bon turystyczny 2022 – ważność bonu. Do kiedy można wykorzystać?
Małgorzata Wódz
zapłodnienie
Starania o dziecko
Zapłodnienie: przebieg, objawy, kiedy dochodzi do zapłodnienia
Magdalena Drab
Czop śluzowy
Przygotowania do porodu
Czop śluzowy – co to, jak wygląda, kiedy odchodzi?
Joanna Biegaj
wyprawka noworodka
Niemowlę
Wyprawka dla noworodka na lato: ubranka i rzeczy do szpitala [LISTA ZAKUPÓW]
Małgorzata Wódz
uczulenie na jad pszczeli / uczulenie na jad osy
Zdrowie
Uczulenie na jad pszczeli i jad osy: objawy, co robić i jak przebiega leczenie
Katarzyna Pinkosz
Szparagi w ciąży: czy można jeść, właściwości, przeciwwskazania
Dieta w ciąży
Szparagi w ciąży: czy można jeść, właściwości, przeciwwskazania 
Luiza Słuszniak
jak pobrać bon turystyczny
Prawo i finanse
Jak pobrać i aktywować bon turystyczny: instrukcja rejestracji na PUE ZUS (krok po kroku)
Milena Oszczepalińska
domowe sposoby na komary
Aktualności
Domowe sposoby na komary: co robić, żeby komary nie gryzły?
Joanna Biegaj
twardy brzuch w ciąży
Zdrowie w ciąży
Twardy brzuch w ciąży – kiedy napięty brzuch jest powodem do niepokoju?
Ewa Cwil
plan porodu
Lekcja 2
Plan porodu: jak go napisać, czy jest obowiązkowy? Wzór do druku
Małgorzata Wódz
pozytywny test ciążowy
Ciąża
Pozytywny test ciążowy – co dalej? Kiedy test ciążowy jest fałszywie pozytywny?
Joanna Biegaj
plamienie implantacyjne
Objawy ciąży
Plamienie implantacyjne: co to jest, jak wygląda, ile trwa? Czy zawsze występuje w ciąży?
Małgorzata Wódz