napięcie mięśniowe u niemowląt
Adobe Stock
Rozwój

Napięcie mięśniowe u niemowląt – czym jest, na czym polegają zaburzenia napięcia mięśniowego?

Napięcie mięśniowe u niemowląt umożliwia im przeciwstawianie się sile grawitacji i zdobywanie nowych umiejętności ruchowych. Gdy napięcie mięśniowe jest nieprawidłowe – obniżone albo wzmożone, rozwój dziecka zostaje zaburzony, a w przyszłości może skutkować m.in. poważnymi wadami postawy.

Od właściwej pracy mięśni, czyli od prawidłowego napięcia mięśniowego, zależy prawidłowy rozwój ruchowy dziecka: siadanie, wstawanie, chodzenie. Zaburzenia pracy mięśni, czyli wzmożone napięcie mięśniowe lub obniżone napięcie mięśniowe często jest znakiem, że układ nerwowy dziecka nie działa jak należy.

Nieprawidłowe napięcie mięśniowe czasem może również świadczyć o groźnych chorobach genetycznych lub metabolicznych, które im wcześniej zostaną wykryte, tym szybciej mogą być wyleczone. Jeśli zbagatelizuje się zaburzenia napięcia mięśniowego, dziecko może w kolejnych latach gorzej się rozwijać fizycznie, umysłowo i mieć kłopoty z nauką.

Napięcie mięśniowe u dziecka – mówi Paweł Zawitkowski [WIDEO]

Napięcie mięśniowe u niemowląt – co to jest?

Napięcie mięśniowe, zwane tonusem mięśniowym, to stan pobudzenia mięśni. Prawidłowo działający układ nerwowy utrzymuje mięśnie w odpowiednim napięciu –  nie jest ono ani zbyt wysokie, ani zbyt niskie. To niezbędny warunek do utrzymywania pozycji i poruszania się.

Pojęcie „napięcie mięśniowe” nie oznacza niczego złego. O nieprawidłowym napięciu mięśniowym mówi się dopiero wtedy, gdy jest ono obniżone lub wzmożone.

Pierwsze badanie napięcia mięśniowego odbywa się tuż po porodzie, gdyż jego poziom wiele mówi o zdrowiu dziecka. To jedno z badań wpływających na wynik w skali Apgar (za prawidłowe napięcie mięśniowe noworodek otrzymuje 2 punkty). Ale nawet jeśli dziecko dostanie maksymalną liczbę punktów w skali Apgar, należy nadal je obserwować, ponieważ problemy z napięciem mięśniowym mogą ujawnić się później.

Problemy z napięciem mięśniowym, kto jest zagrożony:

  • niemowlęta, które urodziły się przedwcześnie i miały niską wagę urodzeniową.
  • niemowlęta, u których długo utrzymywała się żółtaczka
  • dzieci niedotlenione podczas porodu.
  • niemowlęta, u których mam podczas ciąży wystąpiły powikłania, np. skurcze, krwawienie albo nadciśnienie.

Zaburzenia napięcia mięśniowego u niemowląt

Mówi się dwóch rodzajach nieprawidłowego napięcia mięśniowego. Jeśli u dziecka stwierdza się zbyt niski tonus mięśniowy, mówi się o obniżonym napięciu mięśniowym, wiotkości mięśni lub o hipotonii. Podwyższone napięcie mięśni nazywane jest hipertonią, wzmożonym napięciem mięśniowym lub sztywnością mięśni.

Wzmożone napięcie mięśniowe u niemowląt

Wzmożone napięcie mięśniowe u niemowląt zazwyczaj sprawia, że niemowlę jest niespokojne, płaczliwe, często pręży się, krzyżuje albo prostuje nóżki (niemowlęta powinny mieć nogi lekko ugięte). Niemowlęta ze wzmożonym napięciem mięśniowym często też odginają główkę do tyłu, tak jakby robiły mostek i układają się w niesymetrycznych pozycjach.

Zaciśnięte piąstki u noworodka nie są niczym niepokojącym. Ale jeśli 3-miesięczne dziecko nadal nie rozluźnia dłoni, może to świadczyć o problemach z nadmiernie napiętymi mięśniami.

Korekcja hipertonii powinna rozpocząć się jak najwcześniej, gdyż wtedy rehabilitacja trwa krócej i daje lepsze efekty. Leczenie polega na specjalnej pielęgnacji dziecka oraz wykonywaniu odpowiednich ćwiczeń.

Obniżone napięcie mięśniowe u niemowląt

Zbyt słabe napięcie mięśniowe objawia się inaczej niż napięcie wzmożone. Dziecko jest ciche, „grzeczne”, prawie nie płacze, ani nie cieszy się na widok mamy. Położone na brzuszku, nie próbuje unieść główki. Później zaczyna siadać i wstawać.

Obniżone napięcie mięśniowe u niemowląt powoduje problemy z czworakowaniem i stabilnym utrzymywanie pozycji siedzącej podczas zabawy – niemowlę często nie sięga po oddalone od siebie zabawki, aby nie stracić równowagi. Pojawiają się też kłopoty z utrzymywaniem pozycji stojącej.

Jeśli dziecko z hipotonią zostanie wcześnie zdiagnozowane i poddane terapii, bardzo szybko dogania w rozwoju swoich rówieśników.

Nieprawidłowe napięcie mięśniowe u niemowląt – objawy

Objawy zaburzeń napięcia mięśniowego u niemowląt widać w zachowaniu dziecka. Niemowlę może być płaczliwe lub wyjątkowo spokojne, może krztusić się przy ssaniu piersi, prężyć lub „przelewać się” przez ręce. 

Objawy zaburzeń napięcia mięśniowego:

  • prężenie ciała i odchylanie główki w tył
  • zaciskanie piąstek, nieotwieranie dłoni
  • układanie się w pozycjach niesymetrycznych
  • krzyżowanie nóżek, trzymanie ich w pozycji żaby
  • trudności ze zginaniem i prostowaniem rąk i nóżek dziecka lub zbyt obszerne zakresy ruchów w stawach
  • opóźnione zdobywanie umiejętności ruchowych
  • kłopoty z unoszeniem głowy w leżeniu na brzuchu
  • trudności z poruszaniem rękami w leżeniu na brzuchu, niełączenie rączek.

Skutki zaburzeń w napięciu mięśniowym u niemowląt

Do skutków nieleczonych zaburzeń w napięciu mięśniowym u dzieci zalicza się:

  • spowolniony rozwój fizyczny
  • powstawanie wad postawy – np. płaskostopie, skolioza
  • trudności w opanowaniu umiejętności pisania
  • kłopoty z wykonywaniem precyzyjnych ruchów
  • obniżona ogólna sprawność fizyczna.

Jak leczyć nieprawidłowe napięcie mięśniowe u niemowląt?

Niemowlę, które ma kłopot z napięciem mięśniowym, uczy się poruszać w innym sposób niż zdrowe dziecko. Tak utrwalają się złe wzorce ruchu, które zaczynają się nawarstwiać. Dlatego tak ważne jest, aby jak najszybciej wykryć zaburzenia napięcia mięśniowego i rozpocząć terapię.

W leczeniu zaburzeń napięcia mięśniowego najczęściej stosuje się dwie metody: Vojty i NDT-Bobath.

Metoda Vojty

Przynosi szybkie efekty, ale może być powodować u dziecka dyskomfort (ale nie ból). Polega na uciskaniu określonych punktów na ciele, co pobudza mózg niemowlęcia do lepszej pracy. Aby przyniosła skutek, ćwiczenia powinny być wykonywane systematycznie co trzy, cztery godziny.

Metoda NDT-Bobath

Jest łagodniejsza niż metoda Vojty, ale jeśli dziecko nie współpracuje, może być mniej skuteczna. Polega na mobilizowaniu dziecka do wykonywania określonych ruchów. Zarówno ćwiczenia metodą Vojty, jak i metodą Bobathów mogą być wykonywane w domu przez rodziców.

Inne sposoby leczenia napięcia mięśniowego

Wiele problemów z napięciem mięśniowym można próbować rozwiązać za pomocą odpowiedniego dotyku lub zajęć na basenie. Łagodny masaż albo zwykłe głaskanie pomaga regulować napięcie mięśni dziecka. Kilkanaście minut delikatnego masażu rozluźni malucha, a do tego pomoże mu wyraźniej odczuwać granice własnego ciała – co jest niełatwe przy wzmożonym napięciu mięśniowym. Pamiętaj tylko, aby dotykać dziecko ciepłymi dłońmi. Zimno może sprawiać, że mięśnie będą mimowolnie się kurczyć.

Trochę inaczej niż masaż działają ćwiczenia w wodzie. Rozluźniają niemowlę, ale jednocześnie zmuszają jego mięśnie do pracy. Dzięki temu zajęcia na basenie są polecane zarówno dla dzieci ze wzmożonym, jak i obniżonym napięciem mięśni.

Konsultacja prof. dr hab. Paweł Januszewicz

Zobacz także:

noworodek, noworodek w domu, opieka nad noworodkiem, pierwsze dni z noworodkiem
Noworodek
Noworodek bez tajemnic
Powszechnie wiadomo, że dla rodziców pielęgnacja nowo narodzonego dziecka bywa bardzo stresująca. Oto odpowiedzi na najczęstsze wątpliwości.

Dlaczego noworodek ma przykurczone nogi U noworodka zgięte są nie tylko nóżki, ale też rączki, i to we wszystkich stawach: od palców rąk do paluszków u stóp. Przy próbach ich wyprostowania napotyka się na całkiem spory opór. To mocne napięcie mięśni u tak małego dziecka jest normą i nie powinno niepokoić rodziców. Dziecko przyzwyczaiło się do takiej pozycji jeszcze przed narodzinami. W brzuchu mamy, mając coraz mniej miejsca do dyspozycji, coraz bardziej podkurczało i krzyżowało ręce i nogi. Nie należy mylić tego napięcia ze wzmożonym napięciem mięśniowym – wtedy mięśnie wyglądają tak, jakby były w stanie długotrwałego skurczu. Zdrowy noworodek w okresach czuwania, czyli kiedy nie śpi, próbuje prostować nóżki i ręce. Robi to bardzo energicznie. W drugim miesiącu to napięcie zwykle słabnie. Jak umyć uszy noworodka Uszy tak małego dziecka nie wymagają specjalnych zabiegów higienicznych ani nadzwyczajnych akcesoriów. Wystarczy tylko woda z mydłem. Myje się nią same małżowiny, bez zagłębiania we wnętrze ucha – ono oczyszcza się samo. Na pewno nie wolno wkładać do dziecięcych uszu patyczków higienicznych, wacików nawiniętych na patyczek ani nawet palca. Można natomiast wykorzystać do mycia myjkę lub brzeg ręcznika. Na koniec uszka trzeba dokładnie wytrzeć. Na czym polega werandowanie noworodka Nazwą tą określa się sposób przyzwyczajania noworodka do świeżego, chłodnego powietrza. Małe dziecko po powrocie ze szpitala pierwsze dni spędza w domu. Zanim wyjdzie na pierwszy spacer, jego organizm powinien oswoić się z niższą temperaturą, jaka panuje na dworze. Dlatego kilka dni wcześniej ciepło ubrane dziecko (tak jak na spacer) należy na kilka minut ustawiać np. w wózku w pobliżu otwartego okna, a potem – jeśli jest taka możliwość – na balkonie, tarasie lub werandzie (stąd nazwa werandowanie). Dopiero po takim hartowaniu nowo...

niemowlę
Rozwój
Prawdy i mity o napięciu mięśniowym
O napięciu mięśniowym mówi się bardzo często, ale do rodziców dociera wiele sprzecznych informacji. Jedni mówią, że to żaden problem, bo dziecko samo z tego wyrasta, inni straszą niepełnosprawnością. Sprawdziliśmy, jak to jest naprawdę.

Zdarza się, że na skutek różnych czynników, np. komplikacji w czasie ciąży, szwankują mechanizmy sterujące napięciem mięśniowym : mięśnie dziecka są zbyt wiotkie ( obniżone napięcie mięśniowe ) albo wyglądają tak, jakby były w stanie ciągłego skurczu ( wzmożone napięcie mięśniowe ). Problem może dotyczyć całego ciała, jego części (np. kończyn) albo tylko jednej (np. lewej) strony. O napięciu mięśniowym mówi się coraz częściej, jednak do rodziców, których malec ma taki kłopot, dociera wiele sprzecznych informacji. Oddzielamy prawdę od fałszu. Z nieprawidłowego napięcia mięśniowego się wyrasta Nieprawda. Nieprawidłowe napięcie sprawia, że dziecko porusza się nie tak jak powinno, ale tak jak pozwala mu na to stan mięśni. Jeśli w porę mu nie pomożemy, problemy mogą się nawarstwiać. Co to oznacza? To zależy od rodzaju zaburzeń. Te niewielkie mogą w przyszłości zaowocować drobnymi defektami (dziecko będzie miało problem z kopnięciem piłki albo będzie brzydko pisało), te najpoważniejsze prowadzą do niepełnosprawności. Większość problemów z napięciem rozwiążą ćwiczenia Prawda. Rehabilitacja to nie powód do paniki, tylko zadanie, jakie trzeba wykonać, by pomóc dziecku. Trzeba to jednak robić systematycznie. Czasem malec wymaga niewielkiej pomocy, czasem długotrwałej rehabilitacji . Tak czy inaczej, dziecka nie powinno się zostawiać samemu sobie. W razie wątpliwości trzeba pójść do neurologa Prawda. Niepokojące sygnały wychwyci także pediatra, jednak dzieckiem powinien zająć się specjalista. Idź z dzieckiem do neurologa, jeśli: jest apatyczne, ciągle śpi lub przeciwnie – jest stale pobudzone, trudno je uspokoić i reaguje lękiem na codzienne zabiegi; jest wiotkie , leje się przez ręce albo przeciwnie – jest napięte , „sztywne”, trudno je ubrać; leży wygięte „w rogala”. Odgina...

Niemowlę
Fotolia
Rozwój
Kiedy iść z dzieckiem do neurologa? Ważne rady dr. Marka Bachańskiego z CZD
Gdy dziecko nie osiąga kamieni milowych, ma zbyt słabe lub za silne napięcie mięśniowe, konieczna jest wizyta u neurologa. Nie zawsze oznacza to poważną chorobę, jednak bardzo może pomóc rehabilitacja.

"Nigdy nie spotkałem takiego lekarza. Fachowa wiedza, bardzo indywidualny stosunek do pacjenta, bez patrzenia na zegarek". "Wspaniały lekarz, mądry człowiek. Pierwszy od ponad dwóch lat, który dał nam nadzieję na powrót do zdrowia mojego syna" - to niektóre opinie o dr. Marku Bachańskim , neurologu z Centrum Zdrowia Dziecka. Jest nie tylko "doktorem od padaczek" i marihuany medycznej . Wyjaśnia niepokoje rodziców, którzy martwią się, czy rozwój dziecka przebiega prawidłowo.  Jakie objawy u dziecka powinny zaniepokoić mamę i skłonić, by poszła do neurologa? Zawsze, kiedy mama ma wątpliwości, czy dziecko rozwija się prawidłowo , powinna iść do pediatry i zapytać, czy wszystko jest w porządku. Jeśli lekarz też uzna, że coś jest nie w porządku, bo np. dziecko nie podnosi główki albo nie próbuje siadać, skieruje dziecko neurologa.  Tylko często przy pierwszym dziecku mama nie wie, co jest normą, a co powinno zaniepokoić...  Powodem do niepokoju może być np. utrzymująca się asymetria : dziecko układa się na jedną stronę albo łukowato wygina się do tyłu. Gdy dziecko było w brzuchu (u mamy), miało mało miejsca, dlatego przez pierwsze tygodnie niewielka asymetria jest czymś normalnym. Jeśli jednak asymetria jest znaczna, warto iść do pediatry, który podpowie, czy to jest jeszcze wariant normy, czy jednak lepiej iść do neurologa. Kolejna rzecz: dziecko w 2-3 miesiącu zaczyna skupiać wzrok i wodzić wzrokiem - jeśli tego nie obserwujemy, też warto porozmawiać na ten temat z pediatrą. Po kolei dziecko powinno zdobywać kolejne umiejętności. Około 6. miesiąca powinno siedzieć . Jeśli bardzo się spóźnia, warto to porozmawiać z pediatrą, jaka może być przyczyna. Nie musi jednak to być problem neurologiczny, bo np. dziecko, które dużo waży , potrzebuje więcej czasu, by po kolei osiągać umiejętności ruchowe. ...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach
Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19
Partner
częste oddawanie moczu u dziecka
Zakupy
Szukasz najlepszego nocnika dla dziecka? Sprawdź nasz ranking!
Partner
Kobieta czyta książkę
Zakupy
Tej książce ufają miliony rodziców! Czy masz ją na półce?
Partner
łojotokowe zapalenie skóry
Pielęgnacja
Test zakończony sukcesem! 99% osób poleca te kosmetyki
Partner
Polecamy
Porady
jak pobrać bon turystyczny
Prawo i finanse
Jak pobrać i aktywować bon turystyczny: instrukcja rejestracji na PUE ZUS (krok po kroku)
Milena Oszczepalińska
ukraińskie imiona
Imiona
Ukraińskie imiona: męskie i żeńskie + tłumaczenie imion ukraińskich
Joanna Biegaj
cytaty na urodziny
Cytaty i przysłowia
Mądre i piękne cytaty na urodziny –​ 22 sentencje urodzinowe
Joanna Biegaj
Ile dać na Chrzest?
Święta i uroczystości
Ile wypada dać na chrzciny w 2022 roku? – kwoty dla rodziny, chrzestnych i gości
Luiza Słuszniak
gdzie nad morze z dzieckiem
new badge ranking small
Niemowlę
Gdzie nad morze z dzieckiem? TOP 10 sprawdzonych miejsc dla rodzin z maluchami
Hanna Szczesiak
ospa u dziecka a wychodzenie na dwór
Zdrowie
Ospa u dziecka a wychodzenie na dwór: jak długo będziecie w domu? Czy podczas ospy można wychodzić?
Milena Oszczepalińska
5 dni opieki na dziecko
Prawo i finanse
5 dni opieki (urlop na dziecko) – wszystko, co trzeba wiedzieć o nowym urlopie
Joanna Biegaj
pesel po 2000
Prawo i finanse
PESEL po 2000 - zasady jego ustalania
Agnieszka Majchrzak
hiszpańskie imiona
Imiona
Najczęściej nadawane hiszpańskie imiona - ich znaczenie oraz polskie odpowiedniki
Joanna Biegaj
Bon turystyczny: jak wykorzystać w 2022?
Aktualności
Gdzie można wykorzystać bon turystyczny – lista podmiotów + zmiany przepisów
Ewa Janczak-Cwil
Urlop ojcowski
Prawo i finanse
Urlop ojcowski 2022: ile dni, ile płatny, wniosek, dokumenty
Magdalena Drab
przedmioty w 4 klasie
Aktualności
Jakie są przedmioty w 4 klasie szkoły podstawowej w roku szkolnym 2022/2023? [LISTA]
Ewa Janczak-Cwil
300 plus
Prawo i finanse
300 plus 2022 – dla kogo, kiedy składać wniosek?
Małgorzata Wódz
na komary dla niemowląt
Zdrowie
Co na komary dla niemowląt: co wolno stosować, czego unikać?
Ewa Janczak-Cwil
urwany kleszcz
Zdrowie
Urwany kleszcz: czy usuwać główkę kleszcza, gdy dojdzie do jej oderwania?
Ewa Janczak-Cwil
Bon turystyczn atrakcje dla dzieci
Czas wolny
Bon turystyczny – atrakcje dla dzieci, za które można płacić bonem
Ewa Janczak-Cwil
300 plus dla zerówki 2021
Aktualności
300 plus dla zerówki w 2022 roku – czy Dobry Start obejmuje sześciolatki?
Joanna Biegaj
rekrutacja do liceum
Wychowanie
Jak wygląda rekrutacja do liceum 2022/2023? Jak dostać się do dobrego liceum?
Joanna Biegaj