wcześniak
Adobe Stock
Wcześniak

Wcześniak – najważniejsze informacje o wcześniactwie

Wcześniak to dziecko urodzone przed czasem, czyli między 22. a 37. tygodniem ciąży. Im później się urodziło, tym większe ma szanse na przeżycie i zdrowy rozwój. Opisujemy przyczyny wcześniactwa, sprawdzamy, od którego momentu wcześniak jest bezpieczny.

Wcześniaki stanowią ponad 6 procent wszystkich nowo narodzonych dzieci. Z danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że w Polsce rocznie rodzi się około 24 tys. wcześniaków. Niestety liczba ta stale rośnie. Jest wiele przyczyn wcześniactwa. Szczęśliwie, medycyna robi wręcz niewiarygodne postępy w dziedzinie ratowania przedwcześnie urodzonych dzieci. Lekarze są dziś w stanie uratować dzieci z bardzo wczesnych ciąż.

Wyjaśniamy, na czym polega wcześniactwo i jak rozwija się dziecko urodzone znacznie przed terminem.

Spis treści:

„Mama uzdrawia wcześniaka!” – mówi ekspertka ze Szpitala Medicover [WIDEO]

Kiedy dziecko jest wcześniakiem?

Kiedy noworodek jest wcześniakiem? W neonatologii, która zajmuje się leczeniem noworodków, również tych urodzonych przedwcześnie, wcześniakiem określa się dziecko:

  • urodzone między 22. a 37. tygodniem ciąży,
  • ważące między 500 a 2500 gramów.


Ze względu na przedwczesny poród wcześniak ma niedojrzały organizm i nie jest w stanie samodzielne żyć poza organizmem kobiety bez pomocy medycznej.

Wcześniaki – podział

Tydzień, w którym dziecko przyszło na świat, ma ogromne znaczenie dla jego zdrowia i szans na przeżycie. Każdy dodatkowy tydzień spędzony w brzuchu mamy jest na wagę złota i zwiększa szanse dziecka na przeżycie i zdrowy rozwój. 

Z uwagi na czas, w którym wcześniak, przyszedł na świat wyróżniamy:

  • bardzo skrajne wcześniactwo – dzieci urodzone pomiędzy 22. a 28. tygodniem ciąży,
  • skrajne wcześniactwo – dzieci urodzone pomiędzy 28. a 32. tygodniem ciąży,
  • późne wcześniactwo – dzieci urodzone pomiędzy 32. a 37. tygodniem ciąży.


Dzieci, które rodzą się przed 28. tygodniem ciąży, mają zdecydowanie mniejsze szanse na przeżycie i są narażone na najwięcej zaburzeń zdrowotnych i rozwojowych. Przeżywalność wcześniaków urodzonych w 22. tygodniu wynosi ok. 10 proc.

Około 75 proc. wszystkich wcześniaków to tzw. wcześniaki późne.

Najmniejszy wcześniak na świecie urodził się w Chinach – dziewczynka przyszła na świat w 25. tygodniu ciąży i ważyła jedynie 212 g. Najmłodszym wcześniakiem jest z kolei Richard Hutchinson, który przyszedł na świat w 21. tygodniu ciąży, ważąc zaledwie 340 g. 

Wcześniak – objawy wcześniactwa

Przedwcześnie urodzone dziecko może mieć kilka charakterystycznych cech w wyglądzie:

  • maź płodowa pokrywająca ciało po urodzeniu (znika ok. 36 tygodnia ciąży),
  • cienka skóra (nie wykształciła się jeszcze tkanka tłuszczowa),
  • brak chrząstki w małżowinie usznej (pojawia się po 34 tygodniu ciąży),
  • u wcześniaków chłopców poniżej 37. tygodnia ciąży jądra nie zstąpiły jeszcze do worka mosznowego,
  • meszek płodowy na skórze (występuje u skrajnych wcześniaków i znika po 28. tygodniu ciąży).


Dziecko ma także charakterystyczne objawy neurologiczne: wyprostowane kończyny w momencie narodzin. Kąt zgięcia dłoni wynosi przeszło 90 stopni, zaś kąt podkolanowy jest prosty (180 stopni).

Przyczyny wcześniactwa – dlaczego rodzą się wcześniaki?

Jest wiele przyczyn, dla których dziecko rodzi się przed czasem. Na większość nich ciężarna nie ma wpływu. Wyróżniamy przyczyny medyczne i społeczne urodzenia wcześniaka.

Przyczyny medyczne urodzenia wcześniaka:

Społeczne przyczyny urodzenia wcześniaka:

  • picie alkoholu w ciąży,
  • palenie papierosów,
  • zażywanie narkotyków,
  • niedożywienie,
  • krótka przerwa między kolejną ciążą,
  • wysiłek fizyczny,
  • przepracowanie,
  • wiek matki – ryzyko zwiększa się u matek poniżej 16 lat oraz powyżej 36 lat,
  • brak wsparcia w rodzinie,
  • niskie wykształcenie i status społeczny.

Wcześniak – powikłania

Przedwcześnie urodzone dziecko znajduje się pod specjalistyczną opieką neonatologiczną. Ze względu na niewydolność mechanizmów termoregulacyjnych musi przebywać w inkubatorze, zapewniającym wyższą temperaturę otoczenia i podwyższoną wilgotności powietrza. Jest żywione przez sondę (dotyczy to dzieci urodzonych przed 34. tygodniem ciąży). 

Najczęstszymi problemami zdrowotnymi wcześniaków są:

  • niedojrzałość płuc (brak surfaktantu),
  • problemy z oddychaniem,
  • niedojrzałość układu nerwowego,
  • niedojrzałość układu pokarmowego,
  • niedobór masy ciała i wzrostu,
  • retinopatia wcześniaków (nieprawidłowe unaczynienie siatkówki),
  • przedłużona żółtaczka noworodków,
  • krwawienia wewnątrzczaszkowe,
  • martwicze zapalenie jelit,
  • dysplazja oskrzelowo-płucna.


Wcześniaki szczególnie narażone są na zakażenie wirusem RS, wywołującym infekcje układu oddechowego i prowadzącym do niewydolności oddechowej.

Leczenie wcześniaka

Leczenie jest dostosowane do dojrzałości noworodka i terminu, w jakim się urodził. Noworodki skrajnie niedojrzałe wymagają specjalistycznego postępowania na oddziale intensywnej terapii w celu:

  • ochrony przed utratą ciepła,
  • podawania surfaktantu, który ułatwia czynność płuc,
  • leczenia oddechowego wentylacją sztuczną (oddech jest wspomagany stałym ciśnieniem za pomocą specjalnej maseczki nosowej),
  • wsparcia układu krążenia przez środki farmakologiczne.


Noworodki bardziej dojrzałe mogą oddychać samodzielnie i potrzebować jedynie wsparcia oddechu. Pobyt w szpitalu po urodzeniu wcześniaka może trwać od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy.
 

Co mówią specjaliści o leczeniu wcześniaka:

 

Wcześniak – rozwój

Rozwój wcześniaków może nie być równomierny, a etapy szybkich postępów często przeplatają się z przestojem. Jego postępy ocenia się na podstawie tzw. wieku skorygowanego. Oblicza się go poprzez odjęcie od wieku dziecka tygodni, których zabrakło do prawidłowego zakończenia ciąży.

Dziecko może mieć kłopoty z:

  • siedzeniem,
  • wzrokiem,
  • słuchem,
  • ma większą podatność na zapalenia oskrzeli i płuc.


Wskutek nieprawidłowości w działaniu ośrodkowego układu nerwowego wcześniaki są narażone na dziecięce porażenie mózgowe, opóźnienia rozwoju umysłowego, trudności w skupieniu uwagi, trudności z mówieniem, czytaniem i pisaniem.

Kiedy dziecko może już opuścić szpital, rodzice otrzymują od lekarza indywidualne zalecenia dotyczące pielęgnacji, opieki lekarskiej i rehabilitacji. Powinna ona obejmować m.in. rehabilitację neurologiczną, badania okulistyczne i audiologiczne, psychologiczne, neurologiczne i logopedyczne.

Noworodki urodzone przedwcześnie nie powinny uczęszczać do żłobka ze względu na znacznie obniżoną odporność oraz wskazania do indywidualnej opieki i pobudzania rozwoju. Noworodek urodzony znacznie przedwcześnie wymaga kontroli specjalistycznej przynajmniej do 3. roku życia, a nawet do wieku szkolnego.

Podstawą budowania odporności wcześniaków jest karmienie mlekiem mamy, które ma dobroczynny wpływ na ich rozwój. Dlatego tak ważne jest, aby dzieci te mogły otrzymywać pokarm mamy od pierwszych dni. Ponieważ z różnych względów nie zawsze jest to możliwe, warto wówczas skorzystać z mleka innej kobiety, pochodzącego z banku mleka. 

Pielęgnacja wcześniaka

Prawidłowa pielęgnacja wcześniaka odgrywa bardzo ważną rolę w rozwoju dziecka. Na początku wcześniaki układane są w tzw. gniazdkach (to specjalne poduszki). Dzieci urodzone przed 34. tygodniem ciąży nie mają odruchu ssania, więc nie mogą być karmione piersią. Mama powinna jednak odciągać pokarm, który jest podawany dziecku przez sondę do żołądka.

Dym tytoniowy ma bardzo niekorzystny wpływ na rozwój układu odpornościowego i oddechowego wcześniaków. Stąd jest całkowity zakaz palenia papierosów przy dzieciach przedwcześnie urodzonych. 

Wcześniak, nawet ten najmniejszy, który spędza czas w inkubatorze, tak jak każde dziecko potrzebuje dotyku i ciepła bliskiej osoby. Opiekując się wcześniakiem, należy możliwie często go dotykać, głaskać, przytulać i karmić. Rodzice są zachęcani do bliskiego kontaktu, jakim jest „kangurowanie”, czyli układanie okrytego noworodka na własnej piersi, jeżeli pozwala na to stan dziecka. To udokumentowana wiedza medyczna, że kangurowanie wcześniaka ma bardzo pozytywny wpływ na rozwój dziecka.

Co mówi neonatolog o kangurowaniu wcześniaka: 

  • Dr n. med. Beata Pawlus, lekarz kierujący Oddziałem Neonatologii Szpitala Św. Rodziny w Warszawie o tym, jak przebiega kangurowanie i dlaczego się je stosuje?


Szczepienie wcześniaka

Dzieci przedwcześnie urodzone nie są zbyt słabe, aby nie mogły być poddawane szczepieniom. Wręcz przeciwnie –szczepienia wcześniaków przyspieszają kształtowanie ich odporności, a ich opóźnianie bez jednoznacznych przeciwwskazań, prowadzi do opóźnienia uzyskania odporności i zwiększenia ryzyka zachorowania.

Warto pamiętać, że u wcześniaków przebieg chorób zakaźnych jest zwykle poważniejszy, częściej występują komplikacje i konieczność leczenia w szpitalu.

Szanse na przeżycie wcześniaka

Im więcej czasu noworodek spędził w łonie mamy, tym większe ma szanse na przeżycie. Aby medycznie określić prawdopodobieństwo, powstała tzw. skala wcześniactwa. Wynika z niej m.in. że:

  • Wcześniak urodzony wcześniej niż w 26. tygodniu na ogół waży maksymalnie 750 gram i mierzy mniej niż 30 cm. Szanse na przeżycie są tutaj bardzo różne, w zależności od indywidualnej kondycji noworodka – u dziecka urodzonego w 26. tygodniu mogą wynosić około 50%, jednak u tych urodzonych wcześniej – znacznie mniej. 
  • Noworodek urodzony między 26. a 29. tygodniem ciąży jest bardzo niedojrzały - objawia się to m.in. w jego wadze, przeważnie dzieci w tym wieku ważą między 700 a 1600 gram i mierzą od 30 do 42 cm. Jeśli dziecko urodziło się bliżej 26. tygodnia, szanse na przeżycie malucha wynoszą 90-95%, ale już w 28. czy 29. tygodniu rosną do 98%. 
  • Noworodki urodzone powyżej 30. tygodnia ciąży mają szanse na przeżycie powyżej 98% – z każdym kolejnym tygodniem spędzonym w łonie mamy, liczba ta wzrasta.


Zobacz także: 

Pampersy dla wcześniaków
AdobeStock
Wcześniak
Pampersy dla wcześniaków: na co zwracać uwagę, kupując pieluchy? [WIDEO]
Pieluchy dla wcześniaków powinny mieć ciche rzepy, odpowiedni rozmiar i wkładkę chłonną, która pozwala na zakładanie pieluchy tyłem na przód bez obawy, że dziecko się zasiusia. Dobrze też, by miały zapięcie na całej powierzchni.

Pampersy dla wcześniaków nie mogą być po prostu mniejszą wersją normalnych pieluch, bo wcześniak to nie jest mniejszy noworodek. To dziecko, które potrzebuje specjalnej opieki . Pieluchy, które nosi, powinny być przygotowane specjalnie z myślą o potrzebach dzieci urodzonych przed czasem. Mariola Mirek, kierownik ds. komunikacji marki Pampers, opowiada, czym charakteryzują się pampersy dla wcześniaków.  Jakie powinny być pampersy dla wcześniaków? Pierwszą rzeczą, którą zapewnia każda pieluszka, jest utrzymanie skóry w suchości. Ale dla wcześniaków suchość to nie wszystko. Ważne, a nawet ważniejsze, jest kilka innych cech:  delikatny materiał – dla wcześniaka, który ma bardzo cienką skórę, bolesny może być każdy dotyk. Założenie pieluszki powinno maksymalnie ograniczyć dyskomfort czy też bolesność; ciche rzepy – wcześniaki mają niedojrzały słuch . Gdy używamy normalnych pieluszek, odpięcie rzepu jest dla dziecka hukiem porównywalnym z lawiną. Zapięcie pieluszek dla wcześniaków powinno być tak ciche, żeby nie przerywało snu dziecka; zapięcie na całej powierzchn i – umożliwia założenie dziecku pieluchy w każdej pozycji. To ma duże znaczenie, gdy wcześniak jest podpięty do aparatury medycznej . Zapięcie nie powinno utrudniać przewinięcia dziecka. Pieluszkę powinniśmy móc zapiąć standardowo pod pępkiem albo w każdym innym miejscu; chłonność z każdej strony – wcześniaki układane są w różnych pozycjach – na plecach, na boku czy na brzuszku. Ważne byśmy mogli przewinąć dziecko bez zmiany jego ułożenia. Pielucha dla wcześniaka powinna chłonąć tak samo z przodu jak i z tyłu; ochrona nie tylko przed moczem  – warstwa chłonąca powinna chłonąć również luźne kupki. Są one częste przy podawaniu antybiotyków, które wcześniaki dostają od samego początku pobytu na...

skala Apgar
Fotolia
Wcześniak
Szanse na przeżycie wcześniaka i jego prawidłowy rozwój
Szanse na przeżycie wcześniaka są tym większe, im więcej tygodni przeżył on w łonie matki. Wcześniaki stanowią blisko 10 proc. wszystkich dzieci urodzonych w Polsce. Wiele z nich nie potrafi ssać piersi, samodzielnie oddychać, utrzymywać stałej temperatury ciała. Jednak dzięki współczesnej medycynie mają szansę nie tylko przeżyć, ale również prawidłowo się rozwijać.

Wcześniaki to dzieci urodzone przed 37. tygodniem ciąży. Ale wcześniak wcześniakowi nierówny. Dziecko urodzone w 35. tygodniu waży 2–2,5 kg i niewiele różni się od swoich donoszonych kolegów. Jeśli musi przebywać w inkubatorze, to krótko. Zwykle szybko wyrównuje masę urodzeniową i często już po 2–3 miesiącach wielkością i stopniem rozwoju nie odbiega od dzieci urodzonych o czasie. Wcześniaki urodzone z wagą 0,5–1 kg są dużo bardziej niedojrzałe i ich pobyt w szpitalu może się przeciągnąć do 2–3 miesięcy. To dlatego szanse na przeżycie wcześniaka wahają się od 10 do 95 procent. Jeśli przeżyje i opuści szpital, czekają go kontrole w ośrodkach specjalistycznych i rehabilitacja. Spis treści: Szanse na przeżycie wcześniaka Cechy wcześniactwa Czy wcześniak może urodzić się chory Wcześniak urodzony przed 34. tygodniem ciąży Powikłania wcześniactwa Kangurowanie wcześniaka Rozwój zdrowych wcześniaków Przyczyny wcześniactwa Szanse na przeżycie wcześniaka Im młodszy wcześniak, tym jego szanse na przeżycie niższe. Statystyki pokazują, że najmniejsze szanse na przeżycie mają wcześniaki urodzone przed 22. tygodniem ciąży. Dzieci urodzone między 22- 23. tygodniem ciąży a 24. tygodniem mają tylko 10 proc. szans na przeżycie. Po 24. tygodniu ciąży ich szanse wynoszą już 60 proc., po 27. tygodniu ciąży – 89 proc., a po 31. tygodniu ciąży – aż 95 proc. Oficjalne zalecenia medyczne mówią o tym, że maluchom urodzonym przed 23. tygodniem ciąży należy zapewnić opiekę paliatywną, a więc ich szanse na przeżycie są znikome, choć przeczą temu najmniejsze wcześniaki, które udało się uratować . Wcześniak urodzony w 34. czy 35. tygodniu ciąży ma naprawdę bardzo duże szanse na przeżycie. Z kolei wcześniak z 25. tygodnia szanse ma całkiem spore i są...

rozwój wcześniaka
Adobe Stock
Wcześniak
Rozwój wcześniaka - miesiąc po miesiącu
Rozwój wcześniaka różni się od rozwoju dziecka, które urodziło się w terminie. Choć wcześniak może zdobywać umiejętności z opóźnieniem, niedługo pewnie nadrobi zaległości. Odpowiednia opieka i rehabilitacja dają szansę na prawidłowy rozwój.

Rozwój wcześniaka przebiega inaczej, niż u noworodka, który urodził się w 40. tygodniu ciąży. Wcześniak to dziecko, które przyszło na świat przed 37. tygodniem ciąży . Jego sprawność umysłowa i fizyczna może być początkowo mniejsza niż u dzieci urodzonych o czasie, ale dzięki właściwej opiece lekarzy i rodziców ma szansę prawidłowo się rozwijać. Z badań Instytutu Matki i Dziecka wynika, że choć wcześniaki zaczynają chodzić i mówić później niż ich rówieśnicy, 3/4 z nich po 2-3 latach dogania inne dzieci. Spis treści:  Wcześniactwo a rozwój dziecka Rozwój wcześniaka miesiąc po miesiącu Wcześniaki - rozwój psychoruchowy w pierwszych latach życia Rozwój wcześniaka - jak mogą pomoc rodzice? Rozwój wcześniaka - siatki centylowe Skoki rozwojowe u wcześniaków Waga wcześniaka Ile powinien przybierać na wadze wcześniak? Wcześniactwo a rozwój dziecka Wcześniaki rozwijają się bardzo indywidualnie, ich odruchy wczesnoniemowlęce i napięcie mięśni ewoluują nieco inaczej niż u dzieci urodzonych o czasie. Trzeba też wiedzieć, że normy rozwojowe są szerokie i maluch, który w 7. miesiącu wieku korygowanego nie siedzi, nie musi być chory – może mieścić się w dolnej granicy normy. ​Na rozwój dziecka mają wpływ dwa czynniki: stan układu nerwowego oraz otoczenie. Mózg wcześniaka jest jeszcze bardzo niedojrzały, dlatego jego tkanka jest wyjątkowo wrażliwa. Jeśli nastąpiło niedotlenienie albo krwawienie do ośrodkowego układu nerwowego (tzw. wylewy okołokomorowe), istnieje ryzyko, że noworodek nie będzie rozwijał się prawidłowo. Jednocześnie bardziej niedojrzały mózg jest też bardziej plastyczny, więc jego zdrowa tkanka potrafi przejąć czynności obszarów, które zostały uszkodzone. Oczywiście im mniejsze uszkodzenie, tym lepsze rokowania. Dziecko, którego mózg...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach
Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19
Partner
mata na piknik
Pielęgnacja
Jedziecie na piknik? Oto 6 wskazówek, dzięki którym się uda
Partner
częste oddawanie moczu u dziecka
Zakupy
Szukasz najlepszego nocnika dla dziecka? Sprawdź nasz ranking!
Partner
Podróże z Marko BeSafe
Rozwój
Oto sposób na przewożenie dziecka 5 razy bezpieczniej niż dotąd!
Partner
Polecamy
Porady
jak ubierać noworodka latem
Noworodek
Jak ubierać noworodka latem, żeby go nie przegrzać?
Małgorzata Wódz
Nowe urlopy dla rodziców
Prawo i finanse
Nowe urlopy dla rodziców w 2022 roku: od kiedy więcej dni wolnych?
Małgorzata Sztylińska-Kaczyńska
Bon turystyczny: jak wykorzystać w 2022?
Aktualności
Gdzie można wykorzystać bon turystyczny – lista podmiotów + zmiany przepisów
Ewa Janczak-Cwil
Rabarbar w ciąży
Dieta w ciąży
Czy w ciąży można jeść rabarbar? Tak, ale trzeba pamiętać o jednej rzeczy
Luiza Słuszniak
imiona unisex
Imiona
Imiona unisex – jak nazwać dziecko bez wskazywania na płeć? 168 propozycji!
Ewa Janczak-Cwil
biegunka w ciąży
Zdrowie w ciąży
Biegunka w ciąży: przyczyny i leczenie rozwolnienia w ciąży i przed porodem
Ewa Janczak-Cwil
bon turystyczny do kiedy
Aktualności
Bon turystyczny 2022 – ważność bonu. Do kiedy można wykorzystać?
Małgorzata Wódz
zapłodnienie
Starania o dziecko
Zapłodnienie: przebieg, objawy, kiedy dochodzi do zapłodnienia
Magdalena Drab
Czop śluzowy
Przygotowania do porodu
Czop śluzowy – co to, jak wygląda, kiedy odchodzi?
Joanna Biegaj
wyprawka noworodka
Niemowlę
Wyprawka dla noworodka na lato: ubranka i rzeczy do szpitala [LISTA ZAKUPÓW]
Małgorzata Wódz
uczulenie na jad pszczeli / uczulenie na jad osy
Zdrowie
Uczulenie na jad pszczeli i jad osy: objawy, co robić i jak przebiega leczenie
Katarzyna Pinkosz
Szparagi w ciąży: czy można jeść, właściwości, przeciwwskazania
Dieta w ciąży
Szparagi w ciąży: czy można jeść, właściwości, przeciwwskazania 
Luiza Słuszniak
jak pobrać bon turystyczny
Prawo i finanse
Jak pobrać i aktywować bon turystyczny: instrukcja rejestracji na PUE ZUS (krok po kroku)
Milena Oszczepalińska
domowe sposoby na komary
Aktualności
Domowe sposoby na komary: co robić, żeby komary nie gryzły?
Joanna Biegaj
twardy brzuch w ciąży
Zdrowie w ciąży
Twardy brzuch w ciąży – kiedy napięty brzuch jest powodem do niepokoju?
Ewa Cwil
plan porodu
Lekcja 2
Plan porodu: jak go napisać, czy jest obowiązkowy? Wzór do druku
Małgorzata Wódz
pozytywny test ciążowy
Ciąża
Pozytywny test ciążowy – co dalej? Kiedy test ciążowy jest fałszywie pozytywny?
Joanna Biegaj
plamienie implantacyjne
Objawy ciąży
Plamienie implantacyjne: co to jest, jak wygląda, ile trwa? Czy zawsze występuje w ciąży?
Małgorzata Wódz