naczyniak u dziecka
Adobe Stock
Zdrowie

Naczyniak u dziecka – jak go rozpoznać i leczyć? [ZDJĘCIA]

Naczyniak u dziecka to skupisko nieprawidłowych naczyń krwionośnych. Pojawia się on u wielu noworodków i niemowląt. Zobacz, jak wygląda i dowiedz się, czy jest groźny i kiedy trzeba je leczyć.

Naczyniak to znamię, które pojawia się zazwyczaj w pierwszym roku życia dziecka. Choć stresuje rodziców, nie zawsze musi być niebezpiecznym objawem. Naczyniaki często znikają samoistnie po kilku latach. Konieczna jest jednak obserwacja takiej zmiany, a w niektórych przypadkach usunięcie naczyniaka, gdy zagraża zdrowiu dziecka. 

Spis treści

Darmowe, bo domowe sposoby na kurzajki, brodawki - film

Co to jest naczyniak?

Naczyniaki wczesnodziecięce są najczęściej spotykanymi niezłośliwymi guzami u dzieci. Występują u 10 proc. niemowląt i u 30 proc. wcześniaków. Guzy naczyniowe zdarzają się częściej u dziewczynek niż u chłopców.

Naczyniak to skupisko nieprawidłowo zbudowanych naczyń krwionośnych, które w Polsce rozpoznaje się u ok. 40 tys. dzieci rocznie. Większość naczyniaków jest niewielkich rozmiarów i zanika samoistnie, jednak w 5-10 proc. przypadków mogą wywoływać poważne skutki, łącznie z zagrażaniem życiu dziecka.

Naczyniaki zwykle pojawiają się z czasem, ale 10 proc. wszystkich guzów naczyniowych to guzy wrodzone, widoczne u noworodka już przy urodzeniu. Taka zmiana nazywana jest naczyniakiem wrodzonym. Naczyniak pojawiający się później – to naczyniak wczesnodziecięcy. Oprócz naczyniaków u dzieci istnieją też inne rodzaje nieprawidłowości, które są wadami naczyniowymi (bywają mylone z naczyniakami).

Naczyniak u dziecka – przyczyny

Przyczyna powstawania naczyniaków oraz wad naczyniowych nie jest do końca znana. Badacze przypuszczają, że proces powstawania naczyniaków może zaczynać się od mutacji genu lub genów odpowiedzialnych za proliferację komórek między 6-10 tygodniem życia płodowego. W grupie ryzyka są także wcześniaki, dzieci z ciąży mnogiej oraz z rodzin, w których naczyniaki występują w wywiadzie.

Rodzaje naczyniaków u dziecka

Naczyniaki możemy podzielić na 3 podstawowe grupy

  • naczyniak zwykły – wypukły, w jasno czerwonym kolorze. Pojawia się zaraz po urodzeniu i w większości przypadków znika samoistnie w ciągu kilku lat. 
  • naczyniak płaski – przypomina płaską, różową plamkę z widocznie zaznaczonymi brzegami. Podczas płaczu, krzyku, gorączki jego kolor może stawać się bardziej intensywny. Z czasem blednie, ale nie znika samoistnie. 
  • naczyniak jamisty – wyglądem przypomina truskawkę, jest w kolorze sinoczerwonym lub czerwonym. Jest miękki oraz wypukły w dotyku. Znika zazwyczaj w wieku przedszkolnym lub wczesnoszkolnym. Może wystąpić także w jamie ustnej dziecka, na błonie śluzowej.  

Charakterystyka naczyniaków

Do rozpoznania naczyniaka zazwyczaj wystarczy zwykłe badanie. W przypadku naczyniaków podskórnych należy sprawdzić, czy jest to guz złośliwy, czy niezłośliwy. USG pozwala stwierdzić, czy mamy do czynienia z naczyniakiem, czy wadą naczyniową. W przypadku guzów TA i KHE niezbędna może się okazać biopsja chirurgiczna.

Lekarz może rozpoznać u dziecka aczyniaka wg poniższych kryteriów:

Naczyniaki wczesnodziecięce

Najczęściej nie są widoczne po urodzeniu. W miejscu powstania takiego naczyniaka pojawia się białawe przebarwienie lub zmiana przypominająca ukłucie, zadrapanie. W ciągu 2–4 tygodni od urodzenia się dziecka zmiana ta powiększa się, robi się napięta i wypukła, zmienia kolor na sino-czerwony. Średnica naczyniaka może mieć od kilku milimetrów do kilku centymetrów. Na początku nie można przewidzieć, jak naczyniak będzie się rozwijał. Zazwyczaj naczyniak rośnie szybko przez kilka miesięcy, a potem jego wzrost staje się wolniejszy i zatrzymuje się (po kilku tygodniach lub nawet do roku). W fazie wzrostu najczęściej występują powikłania, np. owrzodzenia, stan zapalny, ból, krwawienie. Kolejna faza to proces zanikania, który może trwać nawet do 10-12 urodzin dziecka.

Naczyniaki wczesnodziecięce położone głębiej

Nie zajmują skóry, pojawiają się po 2. miesiącu życia, mogą być widoczne tylko jako sine lub niebieskawe przeświecanie przez skórę. Rosną dłużej niż naczyniaki skórne.

Naczyniaki segmentalne 

Nie występują w jednym punkcie, tylko pokrywają większy obszar skóry. Są to zmiany rozległe, najczęściej zlokalizowane na głowie i szyi. Ten typ naczyniaka częściej prowadzi do owrzodzeń, a u dzieci z takimi naczyniakami częściej występują wady ośrodkowego układu nerwowego, oczu i serca (zespół PHACES).

Naczyniaki wrodzone 

Dotyczą około 10 proc. guzów naczyniowych. Dziecko rodzi się z w pełni wykształconym, dojrzałym naczyniakiem. Wygląd naczyniaka wrodzonego nie różni się od typowego naczyniaka wczesnodziecięcego, jednak jego rozwój przebiega inaczej. Niektóre naczyniaki wrodzone znikają szybko i gwałtownie (to tzw. naczyniaki RICH) i pozostawiają bliznę, inne pozostają (tzw. NICH).

Zrazikowy naczyniak włosowaty 

Niewielka, punktowa, niezłośliwa, szybko rosnąca zmiana, której średnica rzadko przekracza 1–3 mm. Towarzyszą jej niewielkie, nawracające krwawienia. Znajduje się zwykle na twarzy, ale może też występować na innych częściach ciała dziecka. Najczęściej pojawia się u dzieci w wieku przedszkolnym.

Angioblastoma (TA) 

Rzadki guz naczyniowy, występujący najczęściej u niemowląt. Zwykle umiejscowiony jest w okolicy głowy i szyi. Jest czerwono-fioletowy, twardy i ciepły, w okresie wzrostu i podczas infekcji może boleć, zwłaszcza przy szybkim powiększaniu się i w przebiegu infekcji.

Naczyniakośródbłoniak o typie mięsaka Kaposiego (KHE)

Występuje bardzo rzadko, najczęściej spotykany jest u niemowląt. Guz jest czerwono-fioletowy, twardy, ciepły, pokryty napiętą, błyszczącą skórą, może być bolesny.

Gdzie występuje naczyniak u dziecka?

Najczęściej naczyniaki u dzieci są umiejscowione:

  • na głowie – 60 procent guzów naczyniowych
  • na tułowiu  – 25 procent
  • na kończynach – 15 procent.


Naczyniak u dziecka może pojawić się także na powiece i twarzy. Może się zdarzyć, że oprócz naczyniaków na skórze dziecko będzie miało także naczyniaki w narządach wewnętrznych (zwłaszcza w wątrobie).

Naczyniak u dziecka – jak wygląda? (ZDJĘCIA)

Naczyniaki i wady naczyniowe mogą różnić się między sobą wyglądem. Poniżej prezentujemy naczyniaki u niemowląt na zdjęciach.  Zobaczysz przykłady różnych naczyniaków wczesnodziecięcych:

naczyniak u niemowlaka
Adobe Stock

Naczyniak na rączce niemowlęcia
naczyniak u dziecka
Adobe Stock

naczyniak na twarzy
naczyniak na głowie
Adobe Stock

naczyniak na głowie niemowlaka
naczyniak na nodze
Adobe Stock

naczyniak na nóżce niemowlaka
naczyniak wczesnodziecięcy
Adobe Stock

zbliżenie: naczyniak na brzuszku niemowlaka

Czy naczyniak znika? - leczenie naczyniaków

Naczyniak wczesnodziecięcy zaczyna zanikać po zahamowaniu wzrostu.

Objawy zanikania naczyniaka:

  • blednięcie powierzchni,
  • zmniejszenie powierzchni,
  • mięknięcie,
  • spłaszczenie zmiany.


Szacuje się, że proces zanikania naczyniaków może trwać nawet do momentu, kiedy dziecko ukończy 10–12 lat. Rzadko się zdarza, aby naczyniak zniknął bez śladu. Najczęściej pozostaje blizna, skóra w miejscu naczyniaka jest cieńsza, może być przebarwiona.

Leczenie naczyniaków

Najczęściej nie trzeba leczyć naczyniaków wczesnodziecięcych, wymagają one tylko obserwacji. Te zmiany są zazwyczaj niewielkie i nie prowadzą do powikłań. Leczenia wymagają naczyniaki zagrażające życiu (prowadzące do zaburzeń krążenia, obturacji dróg oddechowych, zaburzeń odżywiania, widzenia itp.). Także naczyniaki, które stanowią duży defekt estetyczny są wskazaniem do leczenia. Wielu rodziców zastanawia się, do jakiego lekarza należy się wtedy udać z maluszkiem. W pierwszej kolejności należy zgłosić się do lekarza POZ, który skieruje dziecko  do specjalisty chorób naczyń, czyli angiologa lub chirurga naczyniowego.

Sposoby leczenia naczyniaków

Sposoby leczenia naczyniaków to:

  • farmakoterapia — najczęściej stosuje się propranolol lub kortykosteroidy.
  • farmakoterapia miejscowa – maści z kortykosteroidami stosowane w przypadku owrzodzenia, maści z antybiotykiem, leki przeciwgrzybiczne.
  • leczenie operacyjne – stosuje się je w przypadku:

- leczenia zmian zagrażających życiu
- naczyniaków, których usunięcie jest możliwe bez okaleczenia dziecka, gdy dziecko nie może przyjmować leków,
- guzów NICH

  • fotokoagulacja laserowa – stosowana w miejscowym leczeniu owrzodziałych, krwawiących naczyniaków oraz usuwaniu blizn po zaniknięciu naczyniaka.

Czy naczyniak jest groźny? - możliwe powikłania

Na 40 tysięcy dzieci, u których wystąpią nieprawidłowości naczyniowe, 4-6 tys. ma poważne zaburzenia. Możliwe powikłania z powodu naczyniaków:

  • owrzodzenie — występuje u 5–16 proc. dzieci z naczyniakami wczesnodziecięcymi, najczęściej w okresie wzrostu zmiany. Najpierw w miejscu zmiany pojawiają się drobne strupki, które powiększają się z czasem, prowadząc do stanu zapalnego i wywołując ból. Krwawienia z naczyniaka najczęściej jest niewielkie, chociaż przy dużych owrzodzeniach może być intensywne. Po zagojeniu w miejscu owrzodzenia zostaje blizna. Ważna jest też odpowiednia, delikatna pielęgnacja niemowlaka, by nie zadrapać zmiany i nie doprowadzić do krwawienia.
  • zaburzenia widzenia — zez, niedowidzenie, wady refrakcji, wytrzeszcz. Mogą pojawić się w przypadku naczyniaków powiek i oczodołów (np. tzw. znamię truskawkowe), przesłaniających pole widzenia lub uciskających i przemieszczających gałkę oczną. Zagrożenie dla prawidłowego rozwoju dziecka stanowią nawet niewielkie naczyniaki umiejscowione w okolicy oczu.
  • niedosłuch – może wystąpić w przypadku naczyniaków okolicy przewodu słuchowego.
  • niewydolność oddechowa – to najpoważniejsze powikłanie zagraża dzieciom z rzadko występującym naczyniakiem krtani. Problem dotyczy szczególnie małych niemowląt w początkowej fazie wzrostu naczyniaka.
  • niewydolność krążenia – może wystąpić przy naczyniaku wątroby.
  • nasilone krwawienia i ból – powikłanie, które występuje przy guzach TA i KHE

Rodzaje wad naczyniowych

Oprócz naczyniaków, u dziecka mogą wystąpić wady naczyniowe, często błędnie nazywane naczyniakami. Występują rzadziej niż naczyniaki. Wady naczyniowe to struktury zbudowane z jednego lub więcej typów nieprawidłowo wykształconych naczyń, nie rosną ani nie zanikają samoistnie. Wady naczyniowe występują także w niektórych zespołach wad wrodzonych, np. zespole Sturge’a i Webera, zespole Klippla i Trenaunaya, zespole Maffucciego, zespole Salomona.

Wady naczyniowe możemy podzielić na:

  • wady naczyniowe o powolnym przepływie krwi:

- wada naczyń włosowatych
- wada naczyń chłonnych
- wada naczyń żylnych

  • wady naczyniowe o szybkim przepływie krwi:

- wada naczyń tętniczych
- przetoka tętniczo-żylna

  • wady naczyniowe mieszane:

- włosowato-limfatyczna
- włosowato-żylna
- limfatyczno-żylna
- tętniczo-żylna

Charakterystyka wad naczyniowych

Wady naczyń włosowatych:

  • znamię winnej plamy (nazywane nieprawidłowo naczyniakiem płaskim) - wyraźna plamista zmiana, płaska, może przybierać kolor od bladego różu do ciemnej czerwieni.
  • malformacja kapilarno-limfatyczna (kiedyś nazywana naczyniakiem brodawkowatym, znamieniem hipertroficznym lub angiokeratoma) - bordowo-czerwona zmiana, brodawkowata, zajmuje skórę i powierzchnię podskórną.
  • teleangiektazja - występuje pojedynczo, jako składnik rzadkich, dziedzicznych zespołów zagrażających życiu: zespół Louis-Bar (ataksja-teleangiektazja) i zespół Rendu, Oslera i Webera (wrodzona teleangiektazja krwotoczna).
  • wrodzona teleangiektatyczna skóra marmurkowa – widoczna po urodzeniu. Skóra dziecka ma wyraźnie widoczną siatkę żył, najczęściej na nogach.
  • wady naczyń żylnych (kiedyś: naczyniaki jamiste) mogą mieć postać poszerzonych naczyń skórnych albo miękkich guzów. Może mieć niebieskie zabarwienie, jeśli znajduje się pod skórą lub czerwono-fioletowe (i wtedy bywa mylona z naczyniakiem)
  • wady naczyniowe o szybkim przepływie: przetoki tętniczo-żylne i malformacje tętniczo-żylne. Te zmiany mogą objawiać się niewydolnością krążenia oraz deformacjami tkanek miękkich i kości.
  • wady naczyń chłonnych (kiedyś: naczyniaki limfatyczne lub torbiele chłonne) - miękkie, gładkie, torbielowate lub gąbczaste twory, pokryte niezmienioną skórą. Najczęściej występują w okolicy szyi, bocznej i dolnej części twarzy, okolicy obojczyka i pach. U połowy chorych wada pojawia się w wieku noworodkowym, u niektórych dzieci już w momencie urodzenia, a nawet w okresie życia płodowego. Może się jednak zdarzyć, że wada ta ujawni się dopiero u nastolatka. Wady naczyń chłonnych są groźne, mogą bowiem utrudniać oddychanie.

Leczenie wad naczyniowych

To, jakiego rodzaju leczenie zostanie zastosowane w przypadku wad naczyniowych, zależy od rodzaju wady. W ramach leczenia stosowane są:

  • fotokoagulacja laserowa (wady naczyń włosowatych, wady naczyń żylnych)
  • skleroterapia przezskórna (wady naczyń chłonnych, wady naczyń żylnych)
  • leczenie operacyjne (wady naczyń chłonnych, wady naczyń żylnych)
  • antybiotykoterapia (wady naczyń chłonnych, wady naczyń żylnych)
  • kompresjoterapia, leczenie uciskiem (wady naczyń żylnych)
  • leczenie przeciwzakrzepowe (wady naczyń żylnych)

 

Tekst powstał na podstawie: Nieprawidłowości naczyniowe u dzieci, dr n. med. A. Taczanowska-Niemczuk,  dr n. med. S. Szymik-Kantorowicz,  prof. dr hab. n. med. A.I. Prokurat, Medycyna Praktyczna, mp.pl

Zobacz także

noworodek, znamię, ciało
Pielęgnacja
Noworodek ze znaczkiem
Uszczypnięcie bociana, pocałunek anioła. To nazwy zmian na skórze, z którymi czasem rodzą się dzieci. Jedne skazy znikną same, inne można usunąć.

Skóra nowo narodzonego dziecka rzadko kiedy jest idealna, czyli różowa i gładka. Bywa upstrzona niebieskawymi czy czerwonymi plamkami, grudkami, krostkami lub pieprzykami. Które są groźne dla dziecka, a którymi nie warto się przejmować? Odpowiadamy. Różowy trójkącik na skórze noworodka Blisko połowa dzieci rodzi się z takim znamieniem: różowe (czasem ciemnoczerwone) plamy pojawiają się na karku lub/i na czole, między brwiami. Mają kształt trójkąta – stąd nazwa „uszczypnięcie bociana”, bo przypominają odcisk ptasiego dzioba (ale plamy na powiekach, bo i takie się zdarzają, to już „pocałunki anioła”). Gdy je dotkniesz, lekko bledną, a kiedy malec płacze lub krzyczy – nabiegają krwią i ciemnieją. Na bociani znak nie ma lekarstwa. Nie trzeba jednak nic z tym robić, bo zazwyczaj plamy same stopniowo znikają – zwykle pierwsze urodziny bobas obchodzi z buźką bez plam. Malinowa wypukłość na skórze noworodka Około trzeciego, czwartego tygodnia życia na skórze szkraba (częściej u dziewczynek niż u chłopców) może pojawić się wypukła czerwona zmiana wielkości groszku – najczęściej rozwija się z czerwonych plamek. To niegroźny naczyniak krwionośny. Może mieć średnicę nawet do kilku centymetrów, a wyglądem przypomina malinę. Kiedy maluch jest chory i gorączkuje, naczyniak może nieco ściemnieć. A gdy smyk rośnie, znamię szarzeje, spłaszcza się i stopniowo zanika. Pilnuj, aby dziecko nie rozdrapało naczyniaka – będzie mocno krwawił! Gdy malec sięga do „malinki”, zajmij czymś jego rączki. Zazwyczaj między piątym a siódmym rokiem życia nie ma już po niej śladu. Ale może pozostawić po sobie „pamiątkę” – przebarwienie lub rozszerzone naczynka krwionośne. Uwaga Idź z dzieckiem do lekarza, jeśli naczyniak jest bardzo duży, znajduje się w miejscu, w którym przeszkadza i jest ciągle...

naczyniak jamisty u dziecka
Adobe Stock
Zdrowie
Naczyniak jamisty, czyli guz naczyniowy - czy jest się czym martwić?
Wypukła zmiana na skórze dziecka, przypominająca truskawkę, martwi rodziców dzieci, u których pojawił się naczyniak jamisty. Czy słusznie? Sprawdź, co na ten temat mówi medycyna.

Naczyniak jamisty to nieaktualne medycznie określenie, opierające się na morfologii zmian (naczyniaki płaskie, jamiste). Obecne określenie to guzy naczyniowe , w tym naczyniaki wczesnodziecięce . Jeśli naczyniak położony jest na skórze, najczęściej znajduje się po jednej stronie ciała. Naczyniak jamisty może też być zlokalizowany wewnątrz organizmu, np. w mózgu, kręgosłupie lub wątrobie. Przyczyna tworzenia się naczyniaków nie jest znana. Rozpoznanie naczyniaka jamistego Naczyniak krwionośny jamisty występuje u ok.10 proc. noworodków. Zwykle jest nieobecny przy urodzeniu , widoczna jest tylko zmiana przypominająca ukłucie, zadrapanie, siatkę naczynek. W ciągu 2–4 tygodni od urodzenia ulega powiększeniu oraz uwypukleniu, staje się sinoczerwona, napięta i spoista. Przypomina wyglądem truskawkę. Zanika samoistnie w całości w większości przypadków i najczęściej nie wymaga leczenia. Jeśli naczyniak u dziecka występuje w narządach wewnętrznych, najczęściej wykrywany jest przypadkowo podczas badań USG lub tomografii komputerowej. Najdokładniejszy w diagnostyce naczyniaka jamistego jest rezonans magnetyczny , szczególnie angio-MR. Położenie naczyniaków jamistych Naczyniak jamisty może znajdować się praktycznie wszędzie: na skórze lub pod jej powierzchnią, w okolicach ust, w narządach wewnętrznych (np. w wątrobie), w oczodołach, w układzie nerwowym (w tym w mózgu). Jest łagodnym nowotworem u dzieci . U dzieci zdarzają się też naczyniaki jamiste limfatyczne przypominające z wyglądu spore guzy, zlokalizowane często w okolicach szyi lub pach. Objawy naczyniaków jamistych Ten typ wad naczyniowych najczęściej nie daje żadnych objawów, chociaż czasem może powodować ucisk lub lekki ból (np. w przypadku naczyniaka wątroby). To, czy naczyniak będzie dawać jakieś objawy, zależy też od jego położenia. I tak naczyniak jamisty...

wodogłowie
Adobe Stock
Zdrowie
Wodogłowie – przyczyny, objawy, leczenie
Wodogłowie zwane hydrocefalią lub wodomózgowiem polega na zwiększeniu ilości płynu mózgowo-rdzeniowego w komorach mózgu. Nieleczone może wywołać poważne skutki.

Wodogłowie pierwszy raz zostało opisane przez Hipokratesa. Stwierdza się je u 1-2 noworodków na każde 1000 urodzeń. Powszechnie uważane jest za chorobę typowo dziecięcą, jednak wodogłowie może pojawić się także u dorosłych. Wodogłowie: Przyczyny Objawy Typy Diagnostyka Leczenie Przyczyny wodogłowia W mózgu znajdują się przestrzenie, zwane komorami, które wypełnione są płynem mózgowo-rdzeniowym . Płyn ten odżywia mózg i bierze udział w metabolizmie tkanki mózgowej. Znajduje się on także w przestrzeni podpajęczynówkowej. Jego odpływ następuje poprzez przedostanie się do układu krążenia, gdzie ulega wchłonięciu. U zdrowej osoby płyn ten krąży w przestrzeniach komorowych i w rdzeniu kręgowym i jest stale wchłaniany do układu krążenia. Przyjrzyj się poniższej ilustracji, która pomoże ci zrozumieć, gdzie znajduje się płyn mózgowo-rdzeniowy i pokaże struktury, o których jest mowa w dalszej części tekstu:   fot: Adobe Stock W pewnych sytuacjach dochodzi do zaburzeń, które utrudniają przedostawanie się płynu mózgowo-rdzeniowego do krwioobiegu, co skutkuje tym, że jego nadmiar gromadzi się wewnątrz czaszki . Przyczyną wodogłowia może być: wrodzona wada cewki nerwowej, wrodzona stenoza (zwężenie) wodociągu mózgu, guz mózgu, zapalenie opon mózgowych , urazy wewnątrzczaszkowe, krwawienie dokomorowe, krwotok podpajęczynówkowy. Objawy wodogłowia Wodogłowie wiąże się ze wzrostem ciśnienia śródczaszkowego . Jeśli dojdzie do jego gwałtownego wzrostu, wtedy mogą pojawić się następujące objawy: bóle głowy, wymioty, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, senność, śpiączka, wgłobienie płata skroniowego lub migdałów móżdżku. W skrajnych przypadkach dochodzi do śmierci. Przewlekłe wodogłowie, czyli gdy ciśnienie w czaszce narasta powoli, dochodzi...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach
Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19
Partner
mata na piknik
Pielęgnacja
Jedziecie na piknik? Oto 6 wskazówek, dzięki którym się uda
Partner
częste oddawanie moczu u dziecka
Zakupy
Szukasz najlepszego nocnika dla dziecka? Sprawdź nasz ranking!
Partner
Podróże z Marko BeSafe
Rozwój
Oto sposób na przewożenie dziecka 5 razy bezpieczniej niż dotąd!
Partner
Polecamy
Porady
jak ubierać noworodka latem
Noworodek
Jak ubierać noworodka latem, żeby go nie przegrzać?
Małgorzata Wódz
Nowe urlopy dla rodziców
Prawo i finanse
Nowe urlopy dla rodziców w 2022 roku: od kiedy więcej dni wolnych?
Małgorzata Sztylińska-Kaczyńska
Bon turystyczny: jak wykorzystać w 2022?
Aktualności
Gdzie można wykorzystać bon turystyczny – lista podmiotów + zmiany przepisów
Ewa Janczak-Cwil
Rabarbar w ciąży
Dieta w ciąży
Czy w ciąży można jeść rabarbar? Tak, ale trzeba pamiętać o jednej rzeczy
Luiza Słuszniak
imiona unisex
Imiona
Imiona unisex – jak nazwać dziecko bez wskazywania na płeć? 168 propozycji!
Ewa Janczak-Cwil
biegunka w ciąży
Zdrowie w ciąży
Biegunka w ciąży: przyczyny i leczenie rozwolnienia w ciąży i przed porodem
Ewa Janczak-Cwil
bon turystyczny do kiedy
Aktualności
Bon turystyczny 2022 – ważność bonu. Do kiedy można wykorzystać?
Małgorzata Wódz
zapłodnienie
Starania o dziecko
Zapłodnienie: przebieg, objawy, kiedy dochodzi do zapłodnienia
Magdalena Drab
Czop śluzowy
Przygotowania do porodu
Czop śluzowy – co to, jak wygląda, kiedy odchodzi?
Joanna Biegaj
wyprawka noworodka
Niemowlę
Wyprawka dla noworodka na lato: ubranka i rzeczy do szpitala [LISTA ZAKUPÓW]
Małgorzata Wódz
uczulenie na jad pszczeli / uczulenie na jad osy
Zdrowie
Uczulenie na jad pszczeli i jad osy: objawy, co robić i jak przebiega leczenie
Katarzyna Pinkosz
Szparagi w ciąży: czy można jeść, właściwości, przeciwwskazania
Dieta w ciąży
Szparagi w ciąży: czy można jeść, właściwości, przeciwwskazania 
Luiza Słuszniak
jak pobrać bon turystyczny
Prawo i finanse
Jak pobrać i aktywować bon turystyczny: instrukcja rejestracji na PUE ZUS (krok po kroku)
Milena Oszczepalińska
domowe sposoby na komary
Aktualności
Domowe sposoby na komary: co robić, żeby komary nie gryzły?
Joanna Biegaj
twardy brzuch w ciąży
Zdrowie w ciąży
Twardy brzuch w ciąży – kiedy napięty brzuch jest powodem do niepokoju?
Ewa Cwil
plan porodu
Lekcja 2
Plan porodu: jak go napisać, czy jest obowiązkowy? Wzór do druku
Małgorzata Wódz
pozytywny test ciążowy
Ciąża
Pozytywny test ciążowy – co dalej? Kiedy test ciążowy jest fałszywie pozytywny?
Joanna Biegaj
plamienie implantacyjne
Objawy ciąży
Plamienie implantacyjne: co to jest, jak wygląda, ile trwa? Czy zawsze występuje w ciąży?
Małgorzata Wódz