wcześniak
fot. Adobe Stock

Wcześniak - przyczny, objawy, rozwój, pielęgnacja

Wcześniak to dziecko urodzone przed czasem, czyli między 22 a 37 tygodniem ciąży. Im później się urodziło, tym większe ma szanse na przeżycie i zdrowy rozwój.
Agnieszka Majchrzak
wcześniak
fot. Adobe Stock
Co roku w naszym kraju przedwcześnie kończy się ponad 6 procent porodów. Z danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że na świat przychodzi około 24 tys. wcześniaków. Niestety liczba ta stale rośnie i jest wiele przyczyn, dlaczego tak się dzieje. Szczęśliwie medycyna robi w dziedzinie ratowania takich dzieci wręcz niewiarygodne postępy i jest w stanie uratować maluszki z bardzo wczesnych ciąż. Zobacz, na czym polega wcześniactwo i jak rozwija się maleństwo urodzone przed terminem.

Spis treści:

Dlaczego dziecko rodzi się przed czasem

W neonatologii, która zajmuje się takimi dziećmi, wcześniakiem określa się dziecko:
  • urodzone między 22 a 37 tygodniem ciąży,
  • ważące między 500 a 2500 gramów,

Ze względu na przedwczesny poród wcześniak ma skrajną niedojrzałość organizmu i nie jest w stanie samodzielne żyć poza organizmem kobiety.

Jest wiele przyczyn, dla których dziecko rodzi się przed czasem i na większość nich przyszła mama nie ma wpływu. Wyróżniamy przyczyny medyczne i społeczne urodzenia wcześniaka.

Przyczyny medyczne urodzenia wcześniaka

Należą do nich:

Społeczne przyczyny urodzenia wcześniaka

Czynniki społeczne to:
  • picie alkoholu w ciąży,
  • palenie papierosów,
  • zażywanie narkotyków,
  • niedożywienie,
  • krótka przerwa między kolejną ciążą,
  • wysiłek fizyczny,
  • przepracowanie,
  • wiek matki - ryzyko zwiększa się u matek poniżej 16 lat oraz powyżej 36 lat,
  • brak wsparcia w rodzinie,
  • niskie wykształcenie i status społeczny.
Redakcja poleca: Siła sióstr – poruszająca historia wcześniaków z 31. tygodnia ciąży [WIDEO]
Tydzień po badaniach, które nie wykazały żadnych zagrożeń przedwczesnym porodem, Asia i Hania przyszły na świat. Ich mama była wtedy w 7. miesiącu ciąży. Zobacz, jak rodzice dziewczynek poradzili sobie w tej dramatycznej sytuacji. Siła tych małych sióstr to także ich wielka siła...

Typy wcześniaków

Tydzień, w którym dziecko przyszło na świat, ma ogromne znaczenie dla jego zdrowia i szans na przeżycie. Każdy tydzień dłużej spędzony w brzuchu mamy jest na wagę złota i zwiększa szanse dziecka na przeżycie i zdrowy rozwój. 

Wyróżniamy:
  • bardzo skrajne wcześniactwo - dzieci urodzone pomiędzy 22. a 28. tygodniem ciąży,
  • skrajne wcześniactwo - dzieci urodzone pomiędzy 28. a 32. tygodniem ciąży,
  • późne wcześniactwo - dzieci urodzone pomiędzy 32. a 37. tygodniem ciąży.

Około 75 proc. wszystkich wcześniaków to tzw. wcześniaki późne. Dzieci, które rodzą się przed 28. tygodniem ciąży, mają zdecydowanie mniejsze szanse na przeżycie i są narażone na najwięcej zaburzeń zdrowotnych i rozwojowych. Przeżywalność wcześniaków urodzonych w 22 tygodniu wynosi ok. 10 proc

Jak wygląda dziecko urodzone przed czasem

Maluszek urodzony przed terminem ma kilka charakterystycznych cech w wyglądzie:
  • dziecko pokrywa maź płodowa, która znika ok. 36 tygodnia ciąży,
  • wcześniak ma cienką skórę, brakuje mu w pełni ukształtowanej tkanki tłuszczowej,
  • dziecko nie ma chrząstki w małżowinie usznej - pojawia się po 34 tygodniu ciąży,
  • u wcześniaków chłopców poniżej 37 tygodnia ciąży jądra jeszcze nie zstąpiły do worka mosznowego,
  • skrajne wcześniaki są pokryte meszkiem płodowym, znikającym po 28 tygodniu ciąży.

Dziecko ma także charakterystyczne objawy neurologiczne: wyprostowane kończyny w momencie narodzin. Kąt zgięcia dłoni wynosi przeszło 90 stopni, zaś kąt podkolanowy jest prosty (180 stopni).

Problemy zdrowotne wcześniaka

Dziecko przebywa pod specjalistyczną opieką neonatologiczna i specjalnie wykwalifikowanego personelu medycznego. Ze względu na niewydolność mechanizmów termoregulacyjnych musi przebywać w inkubatorze, zapewniającym wyższą temperaturę otoczenia i podwyższoną wilgotności powietrza. Jest żywione przez sondę (dotyczy to dzieci urodzonych przed 34 tygodniem ciąży). 

Najczęstszymi problemami zdrowotnymi wcześniaków są:
  • niedojrzałość płuc (brak surfaktantu),
  • problemy z oddychaniem,
  • niedojrzałość układu nerwowego,
  • niedojrzałość układu pokarmowego,
  • niedobór masy ciała i wzrostu,
  • retinopatia wcześniaków (nieprawidłowe unaczynienie siatkówki),
  • przedłużona żółtaczka noworodków,
  • krwawienia wewnątrzczaszkowe,
  • martwicze zapalenie jelit,
  • dysplazja oskrzelowo-płucna.

Wcześniaki szczególnie narażone są na zakażenie wirusem RS, wywołującym infekcje układu oddechowego i prowadzącym do niewydolności oddechowej.

Leczenie wcześniaka

Leczenie jest dostosowane do dojrzałości noworodka i terminu, w jakim się urodził. Noworodki skrajnie niedojrzałe wymagają specjalistycznego postępowania na oddziale intensywnej terapii w celu:
  • ochrony przed utratą ciepła,
  • podawania surfaktantu, który ułatwia czynność płuc,
  • leczenia oddechowego wentylacją sztuczną (oddech jest wspomagany stałym ciśnieniem za pomocą specjalnej maseczki nosowej),
  • wsparcia układu krążenia przez środki farmakologiczne.

Noworodki bardziej dojrzałe mogą oddychać samodzielnie i potrzebować jedynie wsparcia oddechu. Pobyt w szpitalu po urodzeniu wcześniaka może trwać od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy.

Sprawdź, co mówią specjaliści o leczeniu wcześniaka: 

Dym tytoniowy ma bardzo niekorzystny wpływ na rozwój układu odpornościowego i oddechowego wcześniaków. Stąd jest całkowity zakaz palenia papierosów przy dzieciach przedwcześnie urodzonych. 

Wcześniak - pielęgnacja

Pielęgnacja odgrywa bardzo ważną rolę w rozwoju maluszka. Na początku dziecko układane jest w tzw. gniazdkach zrobionych z poduszek lub pieluch. Dzieci urodzone przed 34 tygodniem ciąży nie mają odruchu ssania, więc nie mogą być karmione piersią. Mama powinna odciągać pokarm, który jest podawany dziecku przez sondę do żołądka.

Wcześniak bardzo potrzebuje dotyku i ciepła rodziców. Należy możliwie często go dotykać, głaskać, przytulać i karmić. Rodzice są zachęcani do bliskiego kontaktu, jakim jest „kangurowanie”, czyli układanie okrytego noworodka na własnej piersi, jeżeli pozwala na to stan dziecka. To udokumentowana wiedza medyczna, że kangurowanie wcześniaka ma bardzo pozytywny wpływ na rozwój dziecka.

Sprawdź, co mówi lekarz o kangurowaniu wcześniaka: 

  • Dr n. med. Beata Pawlus, lekarz kierujący Oddziałem Neonatologii Szpitala Św. Rodziny w Warszawie o tym jak przebiega kangurowanie i dlaczego się je stosuje?
Podstawą budowania odporności wcześniaków jest karmienie mlekiem mamy, które ma dobroczynny wpływ na ich rozwój. Dlatego tak ważne jest, aby dzieci te mogły otrzymywać pokarm mamy od pierwszych dni. Ponieważ z różnych względów nie zawsze jest to możliwe, warto wówczas skorzystać z mleka innej kobiety, pochodzącego z banku mleka. 

Szczepienie wcześniaka

Dzieci przedwcześnie urodzone nie są za słabe, aby nie mogły być poddawane szczepieniom. Wręcz przeciwnie szczepienia wcześniaków przyspieszają kształtowanie ich odporności, a ich opóźnianie bez jednoznacznych przeciwwskazań, prowadzi do opóźnienia uzyskania odporności i zwiększenia ryzyka zachorowania.

Warto pamiętać, że u wcześniaków przebieg chorób zakaźnych jest zwykle poważniejszy, częściej występują komplikacje i konieczność leczenia w szpitalu.

Rozwój wcześniaka

Rozwój wcześniaków może nie być równomierny, a etapy szybkich postępów często przeplatają się z przestojem. Jego postępy ocenia się na podstawie tzw. wieku skorygowanego. Oblicza się go poprzez odjęcie od wieku dziecka tygodni, których zabrakło do prawidłowego zakończenia ciąży.

Dziecko może mieć kłopoty z:
Wskutek nieprawidłowości w działaniu ośrodkowego układu nerwowego wcześniaki są narażone na dziecięce porażenie mózgowe, opóźnienia rozwoju umysłowego, trudności w skupieniu uwagi, trudności z mówieniem, czytaniem i pisaniem.

Kiedy dziecko może już opuścić szpital, rodzice otrzymują od lekarza indywidualne zalecenia dotyczące pielęgnacji, opieki lekarskiej i rehabilitacji. Powinna ona obejmować m.in. rehabilitację neurologiczną, badania okulistyczne i audiologiczne, psychologiczne, neurologiczne i logopedyczne.

Noworodki urodzone przedwcześnie nie powinny uczęszczać do żłobka ze względu na znacznie obniżoną odporność oraz wskazania do indywidualnej opieki i pobudzania rozwoju. Noworodek urodzony znacznie przedwcześnie wymaga kontroli specjalistycznej przynajmniej do 3. roku życia, a nawet do wieku szkolnego.

Zobacz też: 
Oceń artykuł

Ocena 5 na 1 głos

Popularne tematy