do kogo będzie podobne twoje dziecko
Adobe Stock
Pielęgnacja

Do kogo będzie podobne twoje dziecko?

Do kogo będzie podobne twoje dziecko? Co się dziedziczy – skłonność do tycia czy raczej do smażonych kartofli? Czy można dostać w genach seksapil albo skłonność do hazardu? Wyjaśniamy!

Do kogo będzie podobne twoje dziecko? Jakie będzie miało oczy – twoje czy taty? Czy dzięki genom odziedziczy twój talent plastyczny czy słuch absolutny dziadka Janka? Zapytaliśmy o to genetyka, profesor Ewę Bartnik z Instytutu Genetyki i Biotechnologii Uniwersytetu Warszawskiego, oraz psychologa, profesora Włodzimierza Oniszczenko z Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. 

Rudy kolor włosów: dziedziczenie genu rudości

Do kogo będzie podobne dziecko?

Pobawmy się w zgadywanie. Ona jest drobną, ciemnooką brunetką o kręconych włosach. On – postawnym blondynem o niebieskich oczach i czuprynie sztywnej jak szczotka ryżowa. Jakie będą ich dzieci?

– Prof. n. med. Ewa Bartnik: Możliwości jest mnóstwo. Dzieci tej pary mogą być jasno- albo ciemnowłose, niebiesko- lub brązowookie. Mogą mieć loki, ale mogą ich nie mieć. Mogą być postawne jak ojciec, filigranowe jak matka albo mieć jeszcze inną sylwetkę. W dodatku każde kolejne dziecko może być zupełnie inne: pierwsze podobne do mamy, drugie do taty (albo odwrotnie) i tak dalej. Mogą również być niepodobne do żadnego z rodziców (a na przykład do dziadka) lub niepodobne do nikogo.

Dziedziczenie koloru oczu

Podobno gen brązowych oczu jest dominujący, więc chociaż oczy powinny mieć po mamie...

– To prawda, że gen brązowych oczu jest silniejszy niż gen oczu niebieskich, ale to nie jest takie proste. Jest jeszcze inny, który powoduje, że oczy stają się zielone. Nie wiemy, skąd się biorą szare. O tym, jak dziedziczy się kolor oczu tak naprawdę w ogóle niewiele wiadomo. Wiemy jedynie, że gdzieś na chromosomie piętnastym, na którym jest gen sprawiający, że tęczówki stają się brązowe, jest również ten od ciemnych włosów, stąd ludzie ciemnoocy mają na ogół ciemne włosy. Jedyne geny, które znamy dobrze, które mamy w ręku, to te, którym zawdzięczamy rude włosy. Większość rudowłosych osób ma w jednym z genów dwie mutacje, które powodują, że ich skóra produkuje dużo jasnego barwnika, a mało lub wcale ciemnego. Odcieni rudości są jednak dziesiątki: rude dziecko może mieć włosy marchewkowe, kasztanowe, ryże – tych subtelności nie potrafimy na razie wyjaśnić.

Kolor włosów – dziedziczenie

Czasem rudowłose dziecko pojawia się w rodzinie brunetów czy blondynów znienacka. Skąd się bierze?

– Rude włosy są cechą recesywną (tzn. gen rudych włosów nie jest dominujący), więc oboje rodzice musieli dostarczyć malcowi gen z mutacją. To jednak nie oznacza, że i u nich musiał się on ujawnić. Mógł być uśpiony od pokoleń. Podobnie jest z albinizmem. Od czasu do czasu rodzi się dziecko o śnieżnobiałej skórze i białych jak mleko włosach, choć nikt w rodzinie tak nie wygląda.

Podobieństwo dzieci do rodziców 

Skoro wszyscy dziedziczymy połowę genów od matki, a połowę od ojca, to dlaczego czasem dzieci są podobne do któregoś z rodziców, a czasem nie?

– Poza tym, że nasz wygląd jest uwarunkowany genetycznie (o czym świadczy podobieństwo bliźniąt jednojajowych mających sto procent identycznych genów), niewiele na ten temat wiadomo. Niektóre cechy przekazują się z pokolenia na pokolenie bardzo wyraźnie, wystarczy spojrzeć na długie, charakterystyczne brody nieszczęsnych Habsburgów (inna sprawa, że rody królewskie nie są najlepszym przykładem, bo ich członkowie często łączyli się w pary we własnym gronie). Wiadomo także, że o wyglądzie decyduje bardzo wiele genów naraz, ale ich nie znamy. I nie jestem pewna, czy szybko poznamy, bo intensywnie bada się geny związane z chorobami – cukrzycą, nadciśnieniem itd. Badanie tych, które warunkują wygląd, jest na pewno interesujące, ale nigdy nie będzie priorytetem badawczym. Wracając do sprawy, z obserwacji wynika, że z podobieństwem w rodzinie jest bardzo różnie. Czasem dziecko nie jest podobne do nikogo. Czasem ma coś z mamy i coś z taty. Czasem jest bardzo podobne do któregoś z rodziców (albo do babci, wujka, cioci). To podobieństwo bywa niekiedy naprawdę uderzające. Pewien mój znajomy ma syna, który w wieku kilkunastu lat wyglądał jak jego klon.

Podobieństwo dziecka do ojca

Dlaczego dziecko, które jest kopią jednego z rodziców, może z czasem przestać być do niego podobne?

– Jest taka teoria (niekoniecznie prawdziwa, ale bardzo mi się podoba), że małe dzieci są często podobne do ojców, bo to dla nich jest bardzo korzystne.

…bo ojciec ma pewność, że dziecko jest jego?

– Tak. I w związku z tym bardziej się do niego przywiązuje i lepiej o nie dba. Potem to podobieństwo nie jest już takie ważne.

Kiedy warunkuje się wygląd dziecka?

Czy w momencie zapłodnienia wszystkie cechy wyglądu człowieka – kolor oczu, włosów, kształt nosa, uszu – są już postanowione? Klamka zapadła, koniec, kropka, nic się nie zmieni?

– W dużym stopniu tak. Z drugiej jednak strony na niektóre cechy, np. wzrost, wpływają nie tylko geny. Chodziłam do szkoły z bliźniętami jednojajowymi. Chłopcy byli do siebie bardzo podobni (jak to bliźnięta), z tym że jeden był o głowę niższy od brata. Stało się tak prawdopodobnie dlatego, że jeszcze przed narodzinami był niedożywiony. Wzrost zależy także od wyżywienia po narodzinach. To, że młodzież robi się coraz wyższa, nie wynika przecież z tego, że zmieniają się nam geny, ale dlatego, że poprawiają się warunki życia.

Czyli odpowiednio karmiąc dziecko, dbając o witaminy itd., możemy zagwarantować mu wzrost koszykarza?

– Nie, bez przesady. Mądrze i zdrowo karmiąc dziecko, możemy sprawić jednak, że do maksimum wykorzysta swój genetyczny potencjał, ale go nie przeskoczy. Jeśli sami nie jesteśmy wysocy, to nasze dziecko prawdopodobnie także nie będzie, choć pewnie nas przerośnie. Geny to nie tylko potencjał, ale i pułap naszych możliwości. Warto jednak pamiętać, że nie wiemy, jaki jest ten pułap, bo poprzednie pokolenia mogły nie wykorzystać w pełni swoich możliwości. A nawet na pewno ich nie wykorzystały. Jeśli nawet dziś, mimo dostępu do opieki medycznej, witamin itd., tyle przyszłych matek ma niedobory żelaza, to dawniej, gdy kobiety były w ciąży niemal na okrągło, musiało być pod tym względem dużo gorzej, prawda?

Co jeszcze zależy od nas, a nie tylko od genów?

– Na przykład tusza i masa mięśniowa.

Rozumiem, że ostateczna waga nie jest zapisana w genach. Ale skłonność do tycia – chyba tak?

– Skłonność do tycia może i tak, ale to złożony problem. No bo jak to jest: dziedziczymy geny otyłości czy zamiłowanie do smażonych kartofli? I jak to rozdzielić? Według jednej z teorii są ludzie, którzy mają „oszczędny genotyp”, co oznacza, że tyją z byle powodu. Potwierdza to na przykład populacja Indian Pima w Arizonie, którzy bardzo często chorują na cukrzycę. Wygląda na to, że ostre okresy głodu wyselekcjonowały osoby, które dawały sobie radę, mając do dyspozycji bardzo niewiele kalorii. W normalnych warunkach, gdy jedzenia jest pod dostatkiem, takie osoby tyją o wiele bardziej niż inne, co, jak wiemy, sprzyja cukrzycy typu II. Ja bym jednak nie demonizowała wpływu genów na tuszę. Okazuje się na przykład, że posiadanie grubych przyjaciół znacząco zwiększa nasze szanse na dodatkowe kilogramy. Dzieje się tak nawet, jeśli ci przyjaciele mieszkają w innym mieście, a wiec nie jemy z nimi co wieczór pizzy. Dlaczego? Ba!

A co z mięśniami?

– Bardzo wiele zależy od nas. Nawet jeśli dziecko nie jest urodzonym sportowcem, może być bardzo sprawne, jeśli tylko pozwolimy mu raczkować po dywanie, zamiast trzymać je w kojcu, potem zapiszemy na basen itd. Naprawdę wiele zależy także od samego dziecka, jego wytrwałości, zainteresowań.

A więc jakie będzie nowo narodzone dziecko?

– Czas pokaże. Tyle mogę spokojnie powiedzieć.

Podobieństwo dzieci do rodziców – uzdolnienia i temperament

Czy w genach – poza kolorem oczu czy wzrostem – przekazywane są także uzdolnienia, inteligencja, temperament lub umiejętność bycia duszą towarzystwa albo skłonność do ryzykownych zachowań?

– Prof. dr hab. Włodzimierz Oniszczenko z Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego: W jakimś stopniu tak, ale nie jest to takie proste. Bliźnięta jednojajowe są do siebie podobne także pod względem temperamentu czy uzdolnień, ale nie identyczne, choć przecież mają identyczny zestaw genów. Badania pokazują, że wszelkie różnice między ludźmi to wynik zarówno wpływu genów, jak i środowiska (w tym doświadczeń każdego człowieka).

A więc to nie jest tak, że w spadku po przodkach dostajemy konkretną cechę czy właściwość?

– Tak naprawdę dziedziczymy jakąś predyspozycję do rozwoju jakiejś cechy. To, czy i w jaki sposób odziedziczona cecha się rozwinie, zależy od wpływu środowiska, naszych doświadczeń i tego, co sami zechcemy z nią zrobić. Możemy na przykład mieć wrodzony talent do sportu czy języków, ale nie osiągniemy sukcesu, jeśli nie zrobimy nic w tym kierunku, bo nie mamy takiej możliwości albo po prostu nam się nie chce.

Nie ma się jednak co się czarować: bardzo inteligentni czy muzykalni rodzice maja większą szansę na uzdolnione dziecko niż przeciętni...

– Tak, to prawda. Jednak to, czy dziecko wykorzysta swój potencjał, to całkiem inna sprawa.

Czy jest szansa, że w przeciętnej rodzinie przyjdzie na świat geniusz?

– Tak. Może się zdarzyć, że korzystny splot okoliczności (dobre środowisko, mistrz spotkany po drodze itd.) sprawi, że ujawni się coś, co w mniejszym nasileniu, rozproszone, tkwiło w genach rodziny. Dziecku trzeba więc stwarzać różne szanse, okazje, żeby się rozwijało. Jednak nie można przy tym zapominać, że niczego nie da się zrobić na siłę. Nie da się na przykład zmienić temperamentu.

To też geny?

– Geny mają wpływ (lub mogą go mieć w jakimś stopniu) na wiele różnych cech. Oto kilka z nich:

  • Seksapil. Seksowni tatusiowie mają seksownych synów. Tak jest w każdym razie wśród owadów. Brytyjscy naukowcy, którzy zgłębiali ten problem, uważają jednak, że atrakcyjność seksualna jest dziedziczna w całym królestwie zwierząt. A co z ludźmi?
  • Szczodrość. Naukowcy z Jerozolimy zbadali ponad 200 osób. Najbardziej hojne były te, które miały pewną określoną odmianę jednego z genów.
  • Odporność na niewyspanie. Wariant genu regulującego zegar biologiczny odpowiada za szczególny brak odporności niektórych osób na niewyspanie – ustalili Brytyjczycy. U takich osób zarwanie nocy powoduje, że ich zdolności umysłowe spadają na łeb na szyję – o wiele bardziej niż u pozostałych.
  • Upodobania kulinarne. Fakt, że niektórzy z nas wolą schabowe od warzyw z wody, może zależeć od genów. Naukowcy z Bostonu przebadali tysiąc osób. Okazało się, że większość miłośników tłustego jedzenia miała tę samą odmianę jednego z genów.
  • Nieśmiałość. Dzieci, które posiadają krótszy wariant genu regulującego pracę mózgu, mają większe predyspozycje do przesadnej nieśmiałości – zaobserwowali badacze z USA. Jednak wsparcie rodziców może wiele zmienić.
  • Przedsiębiorczość. Okazuje się, że nie tylko wychowanie decyduje o tym, że ktoś zostaje przedsiębiorcą. Naukowcy z Londynu doszli do takich wniosków po tym, jak zbadali bliźnięta jedno- i dwujajowe. Doszli do wniosku, że geny mogą wpływać na te cechy osobowości i na te zdolności, które ułatwiają prowadzenie własnej firmy.


Prof. Ewa Bartnik, zajmuje się m.in. badaniem genów wywołujących niektóre choroby oraz prof. Włodzimierz Oniszczenko psycholog, pracuje na Uniwersytecie Warszawskim.

Zobacz także

dziecko, mama
Panthermedia
Przebieg ciąży
Dziedziczenie, czyli do kogo podobne jest dziecko
Dlaczego niektóre maluchy są podobne do rodziców, a inne do dziadków? Co jest zapisane w genach? O czym one decydują?

Wszystkie cechy fizyczne i psychiczne człowieka są zapisane w genach. Oznacza to, że już w momencie zapłodnienia wzrost, kolor oczu, skłonność do otyłości oraz potencjał intelektualny dziecka, są w dużej mierze przesądzone. Geny to cząstki DNA (kwasu dezoksyrybonukleinowego). Każdy zajmuje swoje miejsce na chromosomach, które znajdują się w jądrach wszystkich komórek organizmu. Chromosomy przenoszą tysiące genów, z których każdy reprezentuje odmienną cechę mającego się urodzić dziecka. Wiele z nich (jak np. wzrost, waga, iloraz inteligencji) zależy od wpływu kilku genów. Podczas zapłodnienia jądro komórki jajowej, z zawartą w nim informacją genetyczną mamy, łączy się z jądrem plemnika, zawierającym informację genetyczną taty. Dziecko w 50 proc. otrzymuje geny po ojcu i w 50 proc. po matce, więc jest podobne zarówno do mamy, jak i do taty. Nie oznacza to jednak, że wszystkie jego cechy będą takie jak u rodziców. Zobacz: Zapłodnienie na zdjęciach Skomplikowane układanki genowe Geny mogą występować jako dominujące (silniejsze) lub recesywne (słabsze). To, jakie cechy ujawnią się w dziecku, w dużej mierze zależy od przypadku. Przypuśćmy, że rodzice mają piwne oczy. Chociaż gen barwy ciemnej jest dominujący, nie oznacza to wcale, że ich dziecko nie może mieć oczu niebieskich! Jeśli obydwoje są nosicielami recesywnego genu niebieskich oczu, istnieje 25 proc. szans, że maluch będzie miał inny kolor oczu niż rodzice. W przypadku noworodka te genetyczne układanki nie zawsze się sprawdzają. Wszystkie maluchy rasy białej rodzą się z granatowymi tęczówkami. Dopiero po kilku tygodniach kolor oczu się zmienia i taki pozostaje na całe życie. Gen silniejszy: włosy kręcone, ciemny kolor włosów, wargi grube, rzęsy długie, nos cienki, nos orli, ciemny kolor oczu, oczy duże, ciemna karnacja skóry. Gen słabszy: włosy proste, jasny kolor włosów,...

17847.jpg
Pielęgnacja
Prawdy i mity o dziecięcych włoskach
Obciąć na jeżyka, myć jak najrzadziej, skrócić dopiero po pierwszym roku... Co sprawi, że dziecko będzie mieć piękne, mocne włosy?

Gęsta czupryna, z jaką maluch przychodzi na świat, wcale nie zapowiada, że będzie miał on piękne loki. Co więcej, jej pojawienie się wcale nie zależy od tego, jak odżywiałaś się w czasie ciąży. To cecha, którą dziedziczymy. Te pierwsze rosną wyłącznie w okresie płodowym, około 12. tygodnia ciąży. Potem przechodzą w tzw. stan spoczynku. U niektórych noworodków są długie, gęste i wydają się bardzo mocne, ale to nie znaczy, że rosną. Tak samo jak te, które są cienkie, wypadną i wytrą się do czwartego miesiąca życia. Później, z tych samych mieszków włosowych, wyrosną nowe, już właściwe włosy . Tak jest u wszystkich dzieci, jednak rodzice maluchów, które przez długi czas mają łysą główkę, próbują różnych sztuczek „na porost włosów”. Wyjaśniamy wątpliwości z tym związane. Włoski, które pojawiają się późno, będą w przyszłości słabsze FAŁSZ Jest dokładnie odwrotnie – im później wyrosną, tym będą mocniejsze. Właściwe włosy mogą się pojawić od razu po wytarciu się tych płodowych albo po dłuższej przerwie, trwającej nawet do drugiego roku życia. Długo utrzymującą się łysinką nie trzeba się niepokoić. Nie wolno też robić żadnych specjalnych zabiegów, by pobudzić pracę mieszków włosowych : masaży, natłuszczania itp. Moment, w którym pojawią się włosy, zależy od informacji zapisanej w genach, więc nie można tego zmienić. Jeśli trzylatek ma włoski bardzo słabe, warto zasięgnąć porady dermatologa. Jednak łysa główka u dwulatka jest normalna. Kolor włosów zmienia się z wiekiem PRAWDA Niemowlęce włoski (już te właściwe) są zwykle jasne, bo nie są jeszcze dojrzałe. Ich kolor z czasem się zmienia, podobnie jak karnacja skóry, która jest inna u kilkumiesięcznego dziecka i nastolatka. Jaki odcień ostatecznie przybiorą włosy, zależy od wielu komórek barwnikowych uaktywniających się z wiekiem....

dziedziczenie, geny, do kogo podobne dziecko, ciąża, kolor oczu, charakter, temperament dziecka
Fotolia
Przebieg ciąży
Zaradne jak babcia, czy czarujące jak tata - czyje geny będzie mieć twoje dziecko?
To, do kogo z rodziny będzie podobne twoje dziecko, i po kim odziedziczy najwięcej cech charakteru i talentów jest zapisane w jego genach. Czego można się spodziewać, wyjaśnia genetyk kliniczny.

Kwestia dziedziczenia jest przesądzona od momentu, gdy komórka jajowa połączyła się z plemnikiem. W chwili poczęcia zostają ściśle określone m.in. płeć , wzrost, wygląd, temperament twojego dziecka, a nawet podatność na choroby. Zanim to, co zostało zapisane w genach , przestanie być tajemnicą, próbujemy uchylić jej rąbka wspólnie z prof. Tadeuszem Mazurczakiem, genetykiem klinicznym z Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie. Czy dziecko powinno być pół na pół podobne do każdego z rodziców? Dziecko otrzymuje połowę genów od taty (i jego przodków) i połowę genów od mamy (i jej rodziny). A dokładnie wygląda to tak – jądro komórki jajowej zawiera połowę składników potrzebnych do stworzenia istoty ludzkiej , drugą połowę dostarcza jądro plemnika. Z tego nie wynika jednak, że dziecko będzie w połowie podobne do każdego z rodziców. I mama, i tata mają podwójne porcje każdego genu dotyczące konkretnej cechy, np. koloru oczu . Dziecku przekażą tylko jeden gen z każdej pary -  dominujący (zapisane w nim cechy ujawniają się u dziecka) albo recesywny (cecha ujawni się, jeśli dziecko dostanie takie same geny od mamy i taty). Wniosek – cechy zawarte w genach ujawnią się u dziecka lub nie w zależności od kombinacji, w jakiej geny danej pary się znajdują. Warto pamiętać, że większość cech, np. dotyczących  inteligencji , charakteru, wzrostu, a nawet ciśnienia krwi, nie zależą od jednego genu lub pary genów, ale nawet od ich tysięcy. Czy dziecko może być bardziej podobne do dziadków niż do rodziców? Zdarza się tak, nawet dość często. To wynik wymiany materiału genetycznego w procesie podziału komórek. Wiele cech dotyczących zarówno wyglądu fizycznego , jak i osobowości to cechy recesywne (ustępujące), które mogą zostać zamaskowane genami dominującymi otrzymanymi od drugiego z rodziców i jego przodków....

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach
Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19
Partner
mata na piknik
Pielęgnacja
Jedziecie na piknik? Oto 6 wskazówek, dzięki którym się uda
Partner
częste oddawanie moczu u dziecka
Zakupy
Szukasz najlepszego nocnika dla dziecka? Sprawdź nasz ranking!
Partner
Podróże z Marko BeSafe
Rozwój
Oto sposób na przewożenie dziecka 5 razy bezpieczniej niż dotąd!
Partner
Polecamy
Porady
jak ubierać noworodka latem
Noworodek
Jak ubierać noworodka latem, żeby go nie przegrzać?
Małgorzata Wódz
Nowe urlopy dla rodziców
Prawo i finanse
Nowe urlopy dla rodziców w 2022 roku: od kiedy więcej dni wolnych?
Małgorzata Sztylińska-Kaczyńska
Bon turystyczny: jak wykorzystać w 2022?
Aktualności
Gdzie można wykorzystać bon turystyczny – lista podmiotów + zmiany przepisów
Ewa Janczak-Cwil
Rabarbar w ciąży
Dieta w ciąży
Czy w ciąży można jeść rabarbar? Tak, ale trzeba pamiętać o jednej rzeczy
Luiza Słuszniak
imiona unisex
Imiona
Imiona unisex – jak nazwać dziecko bez wskazywania na płeć? 168 propozycji!
Ewa Janczak-Cwil
biegunka w ciąży
Zdrowie w ciąży
Biegunka w ciąży: przyczyny i leczenie rozwolnienia w ciąży i przed porodem
Ewa Janczak-Cwil
bon turystyczny do kiedy
Aktualności
Bon turystyczny 2022 – ważność bonu. Do kiedy można wykorzystać?
Małgorzata Wódz
zapłodnienie
Starania o dziecko
Zapłodnienie: przebieg, objawy, kiedy dochodzi do zapłodnienia
Magdalena Drab
Czop śluzowy
Przygotowania do porodu
Czop śluzowy – co to, jak wygląda, kiedy odchodzi?
Joanna Biegaj
wyprawka noworodka
Niemowlę
Wyprawka dla noworodka na lato: ubranka i rzeczy do szpitala [LISTA ZAKUPÓW]
Małgorzata Wódz
uczulenie na jad pszczeli / uczulenie na jad osy
Zdrowie
Uczulenie na jad pszczeli i jad osy: objawy, co robić i jak przebiega leczenie
Katarzyna Pinkosz
Szparagi w ciąży: czy można jeść, właściwości, przeciwwskazania
Dieta w ciąży
Szparagi w ciąży: czy można jeść, właściwości, przeciwwskazania 
Luiza Słuszniak
jak pobrać bon turystyczny
Prawo i finanse
Jak pobrać i aktywować bon turystyczny: instrukcja rejestracji na PUE ZUS (krok po kroku)
Milena Oszczepalińska
domowe sposoby na komary
Aktualności
Domowe sposoby na komary: co robić, żeby komary nie gryzły?
Joanna Biegaj
twardy brzuch w ciąży
Zdrowie w ciąży
Twardy brzuch w ciąży – kiedy napięty brzuch jest powodem do niepokoju?
Ewa Cwil
plan porodu
Lekcja 2
Plan porodu: jak go napisać, czy jest obowiązkowy? Wzór do druku
Małgorzata Wódz
pozytywny test ciążowy
Ciąża
Pozytywny test ciążowy – co dalej? Kiedy test ciążowy jest fałszywie pozytywny?
Joanna Biegaj
plamienie implantacyjne
Objawy ciąży
Plamienie implantacyjne: co to jest, jak wygląda, ile trwa? Czy zawsze występuje w ciąży?
Małgorzata Wódz