1 listopada w kalendarzu zaznaczony jest na czerwono, co oznacza, że jest dniem wolnym od pracy i szkoły. Tego dnia zamknięte są sklepy. Większość z nas odwiedzi tego dnia groby bliskich, nie raz pokonując nawet setki kilometrów.
WIDEO…
Czy 1 listopada to Wszystkich Świętych, czy Święto Zmarłych? Czy zgodnie z tradycją, powinniśmy iść na cmentarz 1 czy 2 listopada? A może w oba te dni?
1 listopada: co to za święto?
Zgodnie z kalendarzem liturgicznym Kościoła katolickiego, 1 listopada przypada Uroczystość Wszystkich Świętych.
Kim są ci święci? To wszyscy chrześcijanie, którzy zostali kanonizowani lub beatyfikowani na przestrzeni wieków. Czym różni się kanonizacja od beatyfikacji? Najprościej mówiąc – zasięgiem kultu, ponieważ kanonizacja pozwala na kult w Kościele lokalnym (czyli w naszym przypadku w Polsce), beatyfikacja – na kult w Kościele powszechnym, czyli na całym świecie.
Szacuje się, że w ciągu dwudziestu wieków chrześcijaństwa na listę świętych trafiło około 10 tysięcy kanonizowanych i beatyfikowanych. Ich liczba nie jest jednak dokładnie znana i stale rośnie. Na przykład papież Franciszek w czasie swego pontyfikatu ogłosił aż 898 nazwisk nowych świętych. Lista ta wciąż jest otwarta, ponieważ zgodnie z wiarą Kościoła – każdy z nas może zostać świętym, dając swym życiem szczególne świadectwo cnót.
Dlaczego więc 1 listopada bywa nazywany Dniem Zmarłych lub Świętem Zmarłych? Ponieważ w czasach PRL władzom kraju zależało na świeckim, a nie kościelnym charakterze tego święta. Można powiedzieć, że w języku potocznym wciąż „pokutuje” określanie katolickiego święta nazwą świecką.
Czym różni się 1 listopada od 2 listopada?
Jak już to ustaliliśmy, 1 listopada to Uroczystość Wszystkich Świętych (w skrócie: Wszystkich Świętych). Natomiast 2 listopada to Dzień Zaduszny (tzw. Zaduszki), który zgodnie z tradycją Kościoła poświęcony jest wszystkim zmarłym (innym niż święci).
O ile 1 listopada jest dniem wolnym od pracy i szkoły – 2 listopada to już zwykła, „czarna” kartka w kalendarzu. Tak było również za czasów PRL.
Aktualnie 2 listopada na grobach wciąż płoną znicze i leżą nowe wiązanki, ale dla wielu z nas jest już „po świętach”. Zwłaszcza gdy cmentarze, na których leżą nasi bliscy, są daleko od miejscowości, w których pracujemy, uczymy się, mieszkamy. Oczywiście część osób również 2 listopada wybierze się na cmentarz, ale dopiero po pracy, lekcjach lub innych, codziennych obowiązkach.
Jak obchodzi się 1 listopada?
Choć teoretycznie rzecz biorąc, uroczyste odwiedziny na cmentarzach powinny odbywać się dopiero w Zaduszki – na groby bliskich udajemy się 1 listopada.
Wielu z nas już wcześniej przygotowuje się do tego dnia, robiąc porządki na cmentarzu, kupując znicze, wiązanki czy kwiaty. Tak, by 1 listopada już nie krzątać się przy mogiłach, a spokojnie zadumać się i pomodlić, zapalić znicze, położyć kwiaty. Kwiaty i ogień, które niesiemy na cmentarze to symbol życia (choć paradoksalnie w XXI wieku dotyczy to również sztucznych kwiatów i elektrycznych światełek w nagrobnych lampkach).
Na cmentarzach w całej Polsce 1 listopada odbywają się nabożeństwa – msze połączone z procesjami. Udział w takiej mszy dla wielu katolików jest bardzo ważną częścią obchodzenia Wszystkich Świętych.
Tego dnia w radiu trudno o wesołą muzykę, dominują nastrojowe utwory skłaniające do wspomnień. Mimo tłumu na cmentarzach – rzadko słychać śmiech czy głośne rozmowy. Dominuje nastrój powagi.
Pewnym wyjątkiem jeszcze do niedawna były okolice grobów Romów, których tradycja nakazuje ucztę na cmentarzu, choćby i zakrapianą. Można powiedzieć, że to w romskiej kulturze najdłużej przetrwał pogański zwyczaj noszenia na cmentarz jedzenia i picia – na Podlasiu i Mazowszu praktykowany przez katolików jeszcze w XIX wieku. I to do niego nawiązuje tradycja kupowania pod cmentarzem szczególnie w Warszawie pańskiej skórki czy obwarzanków.
Źródła:
J. Komorowska: Socjologiczne aspekty zwyczajów Święta Zmarłych, „Przegląd Socjologiczny” 1979, nr 31 Ks. H. Misztal: Beatyfikacja i kanonizacja. „Niedziela” 2010, nr 13
Franciszek rekordzistą kanonizacji, www.ekai.pl [dostęp" 25.10.2022]
P. Stanford, How many saints are there?, Guardian [dostęp: 25.10.2022]
Zobacz też:
