praca w ciąży
Adobe Stock
Lekcja 6

Ciążą a praca - sprawdź, jakie masz prawa w ciąży

Kobieta w ciąży w pracy ma swoje prawa. Nie można jej na przykład zwolnić, a nawet jeśli ciężarna pracuje na umowie cywilnoprawnej, a nie o pracę, otrzyma zasiłek po porodzie (kosiniakowe). Pracującej kobiecie przysługuje więc okres ochronny, gdy jest w ciąży.

Ciąża a praca - jest to temat bardzo ważny, zwłaszcza, że nie każda przyszła mama wie, jakie ma prawa. Co przysługuje kobiecie w ciąży w pracy? Kwestia zwolnień lekarskich oraz urlopów macierzyńskich zależna jest od rodzaju zatrudnienia. Pracodawca w większości przypadków nie ma jednak prawa, by zwolnić kobietę w ciąży. Nawet jeśli nie masz umowy o pracę - przysługuje ci kosiniakowe.

Spis treści

  1. Ciąża a umowa o pracę
  2. Ciąża a umowa zlecenie
  3. Ciąża a umowa o dzieło
  4. Czy można zwolnić kobietę w ciąży?
  5. Badania lekarskie w godzinach pracy
  6. Wyjazdy służbowe w ciąży
  7. Nie każda praca dla ciężarnej
  8. Ile może dźwigać kobieta w ciąży?
  9. Praca przy komputerze w ciąży
  10. Kodeks pracy a ciąża

Ciąża a umowa o pracę

Jeżeli jesteś zatrudniona na podstawie umowy o pracę, sprawa jest prosta. Art. 177 Kodeksu pracy mówi, że pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży, a także w okresie urlopu macierzyńskiego pracownicy, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z jej winy i reprezentująca pracownicę zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy.

Gdy masz umowę na czas określony (min. na 3 miesiące) i w międzyczasie zajdziesz w ciążę, to umowa ulega przedłużeniu do dnia porodu – nawet jeśli pracodawca postanowi nie przedłużać umowy. Umowa, którą podpiszesz z pracodawcą musi być zawarta na minimum na 3 miesiące. Jeżeli podpiszesz umowę okres próbny (1 miesiąc) i w tym czasie zajdziesz w ciążę, a po miesiącu umowa zostanie rozwiązana – wówczas nie będziesz miała przedłużonej umowy do dnia porodu. Jeszcze inaczej wygląda sytuacja kobiet, które zawierają umowę na zastępstwo. Zgodnie z przepisami, od 22 lutego 2016 roku pracodawcy zamiast umowy zastępstwa mają obowiązek podpisywać umowy na czas określony.

Kobiety w ciąży zatrudnione na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony są otoczone szczególną ochroną. Przepisy mówią, że przy umowie o pracę dzięki zapisowi w Kodeksie pracy, nie można zwolnić kobiety będącej w ciąży. Co więcej, trzeba jej zapewnić odpowiednie warunki pracy. A jeśli po powrocie do pracy z urlopu macierzyńskiego dowiesz się, że twoje stanowisko zostało zlikwidowane? Wtedy pracodawca ma obowiązek zapewnić ci inne stanowisko, na takich samych warunkach, na jakich pracowałaś przed zajściem w ciążę.

Ciąża a umowa zlecenie

Niestety kobieta zatrudniona na postawie umowy zlecenia nie może korzystać z przywilejów, które przysługują pracownikom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę. Jeśli pracujesz na umowę zlecenie, nie możesz korzystać ze zwolnień lekarskich i nie ma gwarancji, że pracodawca przedłuży ci umowę do dnia porodu. Przysługują ci jedynie uprawnienia, które wynikają z podpisanej przez obie strony umowy. Abyś mogła skorzystać ze zwolnienia lekarskiego i otrzymać zasiłek chorobowy, a potem macierzyński, musisz opłacać składkę chorobową (opłacanie składki jest dobrowolne i pracodawca nie może się nie zgodzić). Warto również porozmawiać ze swoim pracodawcą i prosić go, aby zgodził się na przedłużenie umowy do dnia porodu – w przypadku, gdy kobieta idzie na zwolnienie lekarskie, koszty ponosi ZUS. Jeżeli jednak twój pracodawca nie zgodzi się na przedłużenie umowy do dnia porodu – masz prawo iść na zwolnienie i otrzymać zasiłek chorobowy, o ile przez co najmniej 90 dni opłacałaś składkę chorobową.

Ciąża a umowa o dzieło

W przypadku umowy o dzieło prawda jest taka, że ciężarna nie ma prawa do żadnych przywilejów z tytułu wykonywanej pracy – w tym prawa do korzystania ze zwolnień lekarskich i urlopu macierzyńskiego. Podpisując umowę o dzieło, „pracownica” zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a „pracodawca” do zapłaty określonego wynagrodzenia. Jeżeli dzieło nie zostanie dostarczone w umówionym czasie, zamawiający może odstąpić od umowy. Jak na razie jedynym ratunkiem dla kobiety w ciąży, która pracuje na umowie o dzieło, jest założenie działalności gospodarczej.

Jeżeli nie masz chęci lub możliwości założenia firmy, a prawo do zasiłku ci nie przysługuje, możesz liczyć na kosiniakowe. Jest to świadczenie w wysokości 1000 zł miesięcznie na dziecko, przysługujące osobom, które nie mają praw do zasiłku macierzyńskiego, czyli zatrudnionym na umowy cywilnoprawne (umowy zlecenie, o dzieło), osobom bezrobotnym (niezależnie, czy są zarejestrowane w Urzędzie Pracy, czy nie) i studentom.

Czy można zwolnić kobietę w ciąży?

Kodeks pracy mówi, że pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży pracownicy – nawet, jeśli dowiedziała się ona o ciąży dopiero po otrzymaniu przez pracodawcę wypowiedzenia. (art. 177 § 1 K. p.). Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 2 czerwca 1995 r. (sygn. akt: I PRN 23/95) zakaz rozwiązywania umowy o pracę z pracownicą w okresie ciąży obowiązuje również w sytuacji, gdy zaszła ona w ciążę w okresie wypowiedzenia. Pracodawca ma prawo zwolnić ciężarną dyscyplinarnie oraz wypowiedzieć umowę jedynie w razie upadłości lub likwidacji.

Badania lekarskie w godzinach pracy

W przypadku umowy o pracę, pracodawca ma obowiązek udzielenia ciężarnej pracownicy zwolnień od pracy na badania lekarskie. Wizyty u lekarza muszą jednak spełniać kilka warunków. Po pierwsze, badania powinny zostać zlecone przez lekarza. Po drugie, muszą mieć związek z ciążą. Po trzecie, badań tych nie można przeprowadzić poza godzinami pracy. Co ważne, pracownica zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas nieobecności w pracy z powodu takich badań. Warto pamiętać, że zgodnie z art. 185 Kodeksu pracy, ciąża powinna być potwierdzona świadectwem lekarskim.

Wyjazdy służbowe w ciąży

Czy będąc w ciąży możesz odmówić wyjazdu służbowego, który zaproponował twój pracodawca? Przepisy mówią, że kobiety w ciąży nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej. Nie można jej również – bez jej zgody – delegować poza stałe miejsce pracy. Mówi o tym art. 178 § 1 zd. 2 Kodeksu pracy. Jeśli pracodawca zaproponuje ci wyjazd służbowy, a ty wyrazisz chęć wzięcia udziału w delegacji, najlepiej sporządzić taką zgodę w formie pisemnej.

Nie każda praca dla ciężarnej

Przepisy Kodeksu pracy zabraniają kobietom w ciąży wykonywania prac szkodliwych dla zdrowia, a także szczególnie uciążliwych. Przepisy te muszą być bezwzględnie stosowane – pracodawcy nie zwalnia z tego obowiązku nawet zgoda pracownicy.
Rozporządzenie Rady Ministrów z 10 września 1996 r. w sprawie wykazu prac szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet zawiera wykaz tych prac (w załączniku rozporządzenia). Są one podzielone na:

  • prace wzbronione (niezależnie od stopnia narażenia ciężarnych na czynniki szkodliwe dla zdrowia) i niebezpieczne,
  • prace, których wykonywanie jest zabronione po przekroczeniu określonych limitów.

Do pierwszej z wymienionych grup – prac wzbronionych i niebezpiecznych – należą m.in. prace w wymuszonym rytmie pracy (np. przy taśmie), prace wewnątrz zbiorników i kanałów, prace w narażeniu na działanie czynników rakotwórczych, prace w pozycji wymuszonej. W takich przypadkach pracodawca ma obowiązek przenieść pracownicę na inne stanowisko pracy.
Do drugiej grupy należy m.in. prace wykonywane w pozycji stojącej łącznie ponad 3 godziny w czasie zmiany roboczej, a także prace przy obsłudze monitorów ekranowych powyżej 4 godzin na dobę.

Ile może dźwigać kobieta w ciąży?

W Polsce przyszłe mamy są chronione prawnie w tej kwestii. Kobiety w ciąży mają zakaz dźwigania towarów, które ważą więcej niż 3 kg. Mowa o ręcznym przenoszeniu i podnoszeniu przedmiotów. Dotyczy to zarówno pracy stałej, jak i dorywczej. Przełożony powinien takiej kobiecie zlecić najlżejsze prace do wykonywania.

Praca przy komputerze w ciąży

Przyszła mama może pracować przy komputerze, jednak nie dłużej niż 4 godziny na dobę. W przypadku przekroczenia tej normy przełożony ma obowiązek przeniesienia pracownicy do innej pracy. Jeżeli jest to niemożliwe, pracownicę w ciąży należy na czas niezbędny zwolnić z obowiązku świadczenia pracy. W przeciwnym przypadku pracodawca popełnia wykroczenia zagrożone karą grzywny od 1000 do 30000 zł.

Kodeks pracy a ciąża - podstawa prawna 

Prawa kobiet w ciąży w pracy określa ustawa z dnia 26 czerwca 1974 Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1502 z późn. zm.);
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 września 1996 r. w sprawie wykazu prac szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet (Dz. U. z 1996 r., nr 114, poz. 545 z późn. zm.).

Zobacz także:

Atrakcyjność kobiety w ciąży – film

prawa ciężarnej, prawa ciężarnej w pracy, praca a ciąża, praca i ciąża
Fotolia.pl
Prawo i finanse
W ciąży do pracy: co musisz wiedzieć?
Obawiasz się, że ciąża źle wpłynie na twoją karierę zawodową? Poznaj swoje prawa, a nie będziesz już czuła się bezbronna.

Przede wszystkim pamiętaj, że zgodnie z przepisami Kodeksu Pracy pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży pracownicy, chyba że zaistnieją przyczyny, które uzasadniałyby zwolnienie. Wówczas może nastąpić rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z twojej winy. Rozwiązanie umowy za wypowiedzeniem jest możliwe tylko w przypadku ogłoszenia upadłości bądź likwidacji firmy, w której pracujesz. Przepisy te nie działają jednak, gdy jesteś zatrudniona na okres próbny, który nie przekracza jednego miesiąca. W sytuacji, kiedy zostałaś zatrudniona na umowę o pracę na czas określony lub na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, a umowa ta wygasałaby po upływie trzeciego miesiąca ciąży, wówczas ulega ona przedłużeniu aż do dnia porodu. Przepisu tego nie stosuje się tylko wtedy, gdy zastępujesz pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy. Nie przemęczaj się Pracodawca nie ma prawa zatrudniać ciężarnej kobiety w godzinach nadliczbowych ani w nocy. Wbrew własnej woli nie możesz też zostać delegowana poza stałe miejsce pracy. Te same przepisy odnoszą się również do pracowników, którzy opiekują się dzieckiem do momentu ukończenia przez nie czterech lat. Ponadto jeśli twoje zdrowie nie pozwala na pracę, zwolnienia lekarskie w okresie ciąży są płatne. Przysługuje ci 100-procentowy zasiłek chorobowy niezależnie od tego, jak długo pozostawałaś na zwolnieniu. To jest niedozwolone Na rozmowie wstępnej prowadzący rekrutację nie ma prawa zapytać cię, czy jesteś w ciąży. Takie działanie nie jest chronione prawem, dlatego pracodawca nie może zaskarżyć ani zwolnić ciężarnej, która na rozmowie kwalifikacyjnej skłamała, mówić, że nie spodziewa się dziecka. Kobieta w ciąży nie powinna być narażona na ciężką pracę fizyczną, pracę w nocy ani w warunkach narażenia na szkodliwe czynniki (promieniowanie czy...

kobieta, ciąża, praca, biuro
Prawo i finanse
Prawne przywileje przyszłej mamy
Nosząc pod sercem dziecko, musisz się o siebie podwójnie troszczyć. Ale jesteś też chroniona przez przepisy, jakie obowiązują w naszym kraju.

Choć z polityką prorodzinną nie jest na razie u nas dobrze, to polskie prawo ułatwi ci życie, gdy zajdziesz w ciążę. Jeśli pracujesz, należy ci się ochrona prawna. W trosce o ciebie i dziecko. Pracodawcy nie wolno wypowiedzieć ani rozwiązać z tobą umowy o pracę W najkorzystniejszej sytuacji są kobiety, które pracują na etacie. To prawo przysługuje od momentu zajścia w ciążę. Gdy pracujesz na etacie na czas nieokreślony : nawet jeśli zwolniono cię z pracy, a następnego dnia okazało się (o czym wcześniej nie wiedziałaś), że w dniu zwolnienia byłaś w ciąży, pracodawca będzie musiał cofnąć swoją decyzję. Jeśli przyjęłaś wypowiedzenie, nie będąc w ciąży, ale w dniu rozwiązania umowy już jesteś, umowa nie ulega rozwiązaniu. Ochrona przed zwolnieniem przysługuje również w sytuacji zwolnień grupowych. Pracodawca powinien cię przenieść do innej pracy (to dozwolona zmiana warunków pracy, a także płacy). Jeśli pracujesz na umowę terminową (na czas określony, wykonywania określonej pracy lub na okres próbny): pracodawca musi przedłużyć umowę do dnia porodu, jeśli została ona zawarta na dłużej niż miesiąc i uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży (jeśli wcześniej, pracodawca nie ma tego obowiązku). Nie dotyczy to umowy na zastępstwo (czas usprawiedliwionej nieobecności stałego pracownika) – ulega ona rozwiązaniu po czasie, na jaki została zawarta. Jeśli pracujesz na umowę o dzieło/zlecenie: te umowy nie są zawierane na podstawie kodeksu pracy, ich przedłużenie zależy od woli twojej i pracodawcy. Uwaga! Jeśli złożyłaś wypowiedzenie lub rozwiązałaś umowę o pracę, nie wiedząc, że jesteś w ciąży, masz prawo wycofać to oświadczenie. Pracodawca może z tobą rozwiązać umowę o pracę, jeśli: złamie ona warunki umowy, czyli obowiązki pracownicze, ogłoszono upadłość lub likwidację firmy....

mama, praca, ciąża
Prawo i finanse
Przyszła mama i pracodawca
Polskie prawo dobrze chroni przyszłą mamę, ale tylko do chwili porodu. Potem jej być albo nie być w firmie zależy wyłącznie od woli pracodawcy. Wyjaśniamy, jak te kwestie regulują obowiązujące przepisy.

Żona odbywa obecnie staż opłacony przez urząd pracy, który kończy się w czerwcu. Jest w ciąży. Termin porodu ma wyznaczony na sierpień. Czy może liczyć, że będzie traktowana jak „normalna” pracownica. Czy będzie miała prawo do urlopu macierzyńskiego? Wszystko zależy od tego, jaka umowa wiąże żonę z pracodawcą. Stażyści są z reguły zatrudnieni na umowę zlecenie lub o dzieło – tego rodzaju umowy nie ulegają przedłużeniu do dnia porodu i nie przysługuje po nich urlop macierzyński. Gdyby żona była jednak zatrudniona na umowie na czas określony, ta zostałaby przedłużona do dnia porodu i żona mogłaby skorzystać z urlopu macierzyńskiego . Radzimy to sprawdzić w urzędzie pracy. Z końcem kwietnia szef wręczył mi wymówienie (byłam zatrudniona na czas nieokreślony). Teraz okazało się, że jestem w ciąży. Czy mogę liczyć na to, że zostanę przywrócona do pracy? Pracodawca może rozwiązać umowę o pracę z pracownicą w ciąży tylko w wyjątkowych wypadkach: gdy zakład ogłasza upadłość lub jest w stanie likwidacji albo gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownicy (czyli tzw. zwolnienie dyscyplinarne). W opisanej sytuacji pracodawca ma obowiązek cofnąć wypowiedzenie. Gdyby tego nie zrobił, możesz wystąpić do sądu o przywrócenie cię do pracy. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego możesz się tego domagać, chociaż w chwili wypowiedzenia nie kwestionowałaś decyzji przełożonego. Jestem w drugim miesiącu ciąży. Mój szef często każe mi zostawać po godzinach. Kiedy protestuję, straszy, że mnie zwolni. Nie mam nic przeciwko temu, aby zostawać dłużej od czasu do czasu, ale nie dwa, trzy razy w tygodniu. Czy rzeczywiście grozi mi zwolnienie, jeżeli sprzeciwię się pracodawcy? Zgodnie z przepisami pracownica, która jest w ciąży, nie może być zatrudniana w godzinach nadliczbowych ani w porze...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach

Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19

Partner
Miasteczko Zmysłów 2
Małe dziecko

Odwiedź Miasteczko Zmysłów i poznaj jego atrakcje!

Partner
KINDER Niespodzianka WSCW
Rozwój dziecka

Poznaj świat emocji dziecka! Ruszyła akcja Widzę, Słyszę, Czuję, Wiem

Partner
Polecamy
Porady
ile dać na komunię
Święta i uroczystości

Ile dać na komunię w 2022: ile do koperty od gościa, dziadków, chrzestnej i chrzestnego

Maria Nielsen
Podróż kleszczowy
Poród naturalny

Poród kleszczowy: wskazania, powikłania, skutki dla matki i dziecka

Ewa Janczak-Cwil
co kupić na chrzest
Święta i uroczystości

Co kupić na chrzest? Prezenty praktyczne i pamiątkowe [GALERIA]

Joanna Biegaj
zapłodnienie
Starania o dziecko

Zapłodnienie: przebieg, objawy, kiedy dochodzi do zapłodnienia

Magdalena Drab
400 plus na żłobek
Aktualności

400 plus dla dziecka na żłobek: zasady, warunki, wniosek

Ewa Janczak-Cwil
Pierwsza komunia święta
Święta i uroczystości

Prezent na komunię: pomysły na prezenty modne i tradycyjne (lista)

Magdalena Drab
biegunka w ciąży
Zdrowie w ciąży

Biegunka w ciąży: przyczyny i leczenie rozwolnienia w ciąży i przed porodem

Ewa Janczak-Cwil
Pieniądze na dziecko
Prawo i finanse

Świadczenia na dziecko: co przysługuje po urodzeniu dziecka 2022? [ZASIŁKI, ULGI]

Małgorzata Wódz
Czop śluzowy
Przygotowania do porodu

Czop śluzowy – co to, jak wygląda, kiedy odchodzi?

Joanna Biegaj
plan porodu
Lekcja 2

Plan porodu: jak go napisać, czy jest obowiązkowy? Wzór do druku

Małgorzata Wódz
wyprawka dla noworodka wiosna
Noworodek

Wyprawka dla noworodka: wiosną to obowiązkowa lista! (ubranka i rzeczy do wózka)

Małgorzata Wódz
twardy brzuch w ciąży
Zdrowie w ciąży

Twardy brzuch w ciąży – kiedy napięty brzuch jest powodem do niepokoju?

Ewa Cwil
pozytywny test ciążowy
Ciąża

Pozytywny test ciążowy – co dalej? Kiedy test ciążowy jest fałszywie pozytywny?

Joanna Biegaj
plamienie implantacyjne
Objawy ciąży

Plamienie implantacyjne: co to jest, jak wygląda, ile trwa? Czy zawsze występuje w ciąży?

Małgorzata Wódz
jak ubrać dziecko na spacer
Pielęgnacja

Jak ubrać niemowlę i starsze dziecko na spacer, by nie było mu za zimno ani za gorąco?

Małgorzata Wódz
Pozycje wertyklane do porodu
Poród naturalny

Pozycje wertykalne do porodu: dlaczego warto rodzić w pozycji wertykalnej?

Dominika Bielas
wody płodowe
Przygotowania do porodu

Jak wyglądają wody płodowe? Jak je rozpoznać?

Beata Turska
9 miesięcy w 4 minuty: tak powstaje życie
Przebieg ciąży

Rozwój płodu tydzień po tygodniu – ten film wzruszy każdego!

Joanna Biegaj