Szczepienie przeciwko tężcowi
Fotolia
Zdrowie

Szczepionka przeciw tężcowi - kiedy się ją podaje i jak długo chroni?

Szczepionka przeciw tężcowi to jedno z najważniejszych szczepień obowiązkowych. Dzięki temu udało się ograniczyć zachorowania wśród dzieci niemalże do zera. Szczepienia na tężec trzeba jednak powtarzać, by nie utracić odporności.
dr Paweł Grzesiowski
dr Paweł Grzesiowski
Konsultacja merytoryczna

Szczepionka przeciw tężcowi praktycznie wyeliminowała zachorowania na tę chorobę u dzieci. U dorosłych jednak tężec nadal się zdarza: co roku choruje kilkanaście osób, ale są to najczęściej osoby po 60. roku życia, u których po skaleczeniu nie zastosowano właściwej profilaktyki antytężcowej. Tężec jest chorobą zakaźną układu nerwowego. W konsekwencji zakażenia laseczkami tężca może dojść do porażenia mięśni całego ciała, także mięśni oddechowych. Konsekwencją może być nawet śmierć, dlatego szczepienia przeciw tężcowi nie wolno pomijać.

Spis treści:

Szczepienia zalecane [Wirtualne Warsztaty]

Szczepionka przeciw tężcowi

Szczepionka przeciw tężcowi należy do szczepionek inaktywowanych, zawiera oczyszczoną nieaktywną toksynę (tzw. toksoid) tężcową. Obowiązkowe (bezpłatne) szczepienie przeciw tężcowi obejmuje dzieci i młodzież do ukończenia 19 lat. Szczepionkę przeciw tężcowi podaje się dzieciom w zastrzyku, jako szczepionkę skojarzoną, chroniącą jednocześnie przed błonicą i krztuścem. W Polsce dostępne są następujące szczepionki na tężec:


Szczepionką pierwszego wyboru jest DTP. Podaje się ją w 3 dawkach w 1. roku życia dziecka (2, 3-4 i 5 miesiąc życia), następnie dziecko 16-18-miesięczne otrzymuje dawkę przypominającą szczepionki na tężec. Zgodnie z kalendarzem szczepień kolejny raz na tężec trzeba dziecko zaszczepić szczepionką DTaP w 6., dT lub DTaP w 14. i dT 19. roku życia.

Szczepienie błonica, tężec, krztusiec (DTP)

Szczepionka przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi (DTP) dostępna jest w dwóch wariantach - z bezkomórkowym składnikiem krztuśca lub pełnokomórkowym. Toksyny błonicy i tężca są inaktywowane (nieaktywne) w obu typach szczepionek:

  • DTPw - bezpłatna szczepionka podawana dzieciom w pierwszych 2 latach życia, całokomórkowa
  • DTPa - bezkomórkowa, podawana dzieciom, które nie powinny przyjmować pełnokomórkowego składnika krztuśca.

Szczepionka na tężec - skutki uboczne

Sama szczepionka przeciw tężcowi (monowalentna) jest szczepionką bardzo bezpieczną. Przyczyną niepożądanych odczynów poszczepiennych częściej może być pełnokomórkowy komponent krztuścowy w szczepionce skojarzonej przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi. Skutki uboczne po szczepionce DTP to zazwyczaj obrzęk, ból i zaczerwienienie w miejscu wkłucia. Czasem mogą też wystąpić nudności i niewielka gorączka, która w bardzo rzadkich przypadkach przechodzi w wysoką. 

Jak można się zarazić tężcem?

Laseczki tężca występują w ziemi, szczególnie nawożonej, gdyż są składnikiem flory jelitowej zwierząt. Skaleczenie nie musi być duże, wystarczy nawet prawie niewidoczne skaleczenie i otarcie naskórka. Jeśli ranka zostanie zanieczyszczona ziemią, brudem, kurzem, rdzą lub odchodami zwierząt, może dojść do zakażenia laseczkami tężca. Największe ryzyko istnieje w przypadku zakażenia ran zmiażdżonych, tłuczonych, kłutych oraz rozległych odmrożeń i oparzeń. Okres wylęgania choroby wynosi od 3 dni do 3 tygodni (średnio 8-10 dni). Osoba chora nie zakaża: zakażenie nie przechodzi z człowieka na człowieka.

Profilaktyka tężca

Odporność przeciw tężcowi zmniejsza się z upływem czasu, dlatego osobom dorosłym zalecane są dawki przypominające szczepionki co 10 lat. Szczepienie przypominające może być wykonywane szczepionką przeciw tężcowi, szczepionką przeciw błonicy i tężcowi lub szczepionką przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi.

Aby zapobiec zakażeniu tężcem, oprócz szczepień obowiązkowych w dzieciństwie i przypominających w dorosłości, w ramach profilaktyki zachorowania na tężec należy:

  • odpowiednio sortować odpady, dbać o drożność kanalizacji, zachowywać odstęp od miejsc składowania odpadów biologicznych i komunalnych, 
  • podczas pracy z ziemią należy nosić rękawiczki ochronne, długi rękaw i spodnie, dokładnie myć ręce po pracy,
  • po skaleczeniu lub zranieniu się w czasie pracy na dworze, zdezynfekować, oczyścić i opatrzyć ranę,
  • w przypadku głębokiej rany, powstałej wskutek kontaktu z potencjalnym źródłem zakażenia tężcem, należy udać się do chirurga na szycie, otrzymać zastrzyk antytężcowy i ewentualnie szczepionkę.

Zastrzyk przeciw tężcowi

Zastrzyk przeciw tężcowi (swoista ludzka immunoglobulina przeciwtężcowa LIT) podawany jest po kontakcie rany z potencjalnym źródłem zakażenia laseczkami tężca, np. zanieczyszczoną ziemią, jeśli lekarz oceni, że pacjent jest w grupie ryzyka, m.in.:

  • nie ma aktualnych szczepień p/tężcowi
  • rana jest głęboka, postrzałowa, miażdżona, zanieczyszczona ziemią, odchodami lub śliną zwierzęcą.


Do szpitala powinno się zgłosić jak najszybciej po kontakcie rany z potencjalnym źródłem zakażenia, wtedy lekarz określi stan i potrzebę podania zastrzyku przeciw tężcowi. Podaje się go domięśniowo, a jego dawka (250 lub 500 j.m.) dopasowywana jest do ryzyka zakażenia. 

Objawy tężca

U ok. 80 proc. osób zarażonych tężcem występuje uogólniona postać choroby. Początkowe objawy zakażenia nie są charakterystyczne i przypominają objawy wielu innych chorób. 

Początkowe objawy tężca to:

  • uczucie rozbicia
  • bezsenność
  • bóle głowy
  • zwiększone napięcie mięśniowe (nogi, brzuch)
  • pocenie się
  • niepokój
  • ból rany (przeczulica)
  • zaczerwienienie twarzy.


Późniejsze objawy tężca to:

  • wzmożone napięcie mięśni twarzy, prowadzące do szczękościsku
  • trudności w połykaniu 
  • wzrost napięcia mięśni mimicznych (charakterystyczny grymas).


Kolejne mięśnie, które ulegają porażeniu w przebiegu tężca, to mięśnie szyi, karku: dochodzi do wzmożenia ich napięcia i drgawek. Może dojść do porażenia mięśni oddechowych, co powoduje objawy duszenia się. Napady początkowo rzadkie, potem stają się coraz częstsze i silniejsze. Konieczne jest leczenie w szpitalu. Przebieg zakażenia jest ciężki, w ok. 30 proc. przypadków odnotowanych w Polsce kończy się śmiercią. Ozdrowieńcy cierpią na powikłania po przebytym tężcu.

Zobacz też:

krztusiec u dzieci
Adobe Stock
Zdrowie
Krztusiec u dzieci: objawy, powikłania, szczepienie
Krztusiec u dzieci może mieć szczególnie ciężki przebieg. Nie dość, że krztusiec (inaczej: koklusz) jest dla najmłodszych bardzo wyczerpujący, to jeszcze może przyczynić się do powstania groźnych dla zdrowia i życia powikłań.

Krztusiec u dzieci w ostatnich latach coraz częściej powraca. Jest to skutek działania rodziców, którzy unikają podawania szczepionek dzieciom. Szczególnie ciężki przebieg krztusiec ma u niemowląt i małych dzieci. U dorosłych często pozostaje nierozpoznany, gdyż bywa mylony z innymi chorobami (np. zapalenie płuc). Dziecko zakaża się krztuścem najczęściej od osoby dorosłej, ale zdarzają się też zakażenia w obrębie grup żłobkowych lub przedszkolnych. Spis treści: Co to jest krztusiec? Krztusiec u dzieci – objawy Krztusiec u niemowlaka – objawy Krztusiec u dzieci szczepionych Powikłania po krztuścu Jak szczepić dziecko przeciw krztuścowi Przeciwwskazania do szczepienia na krztusiec NOP po szczepionce przeciw krztuścowi Co to jest krztusiec? Krztusiec (inaczej koklusz) to choroba zakaźna, a jej przyczyną są bakterie, tzw. pałeczki krztuśca. Choroba jest bardzo zaraźliwa: 90 proc. osób, które nie są uodpornione, zakaża się krztuścem w wyniku kontaktu z chorą osobą. Kokluszem można się zakazić w każdym wieku.  Krztusiec u dzieci – objawy Okres wylęgania choroby wynosi od 6 do 20 dni. Bakterie, po przedostaniu się do organizmu, wnikają do tkanek. Wydzielają toksynę, która niszczy nabłonek dróg oddechowych. Dostaje się też do układu nerwowego i może uszkodzić mózg.  Początkowo objawy krztuśca przypominają zwykłą infekcję . Dziecko ma: katar, ból gardła, czasem gorączkę.   W tej fazie choroby krztusiec zwykle nie jest rozpoznawany (a jednocześnie jest to faza najbardziej zakaźna). Po ok. 7-14 dniach do objawów dołącza silny kaszel (często pojawia się w nocy). Jest on bardzo charakterystyczny, gdyż przypomina „ pianie koguta ’’. Napady kaszlu mogą trwać wiele minut, prowadząc do wymiotów i osłabienia dziecka. W kolejnych tygodniach...

błonica
Adobe Stock
Zdrowie
Błonica – objawy, leczenie i szczepienie
Błonica, nazywana też dyfterytem, jest chorobą spowodowaną zakażeniem bakteryjnym. Najczęściej atakuje dzieci i może mieć poważne powikłania. Najlepszą ochroną przed błonicą jest szczepionka DTP podawana dzieciom w ramach kalendarza szczepień.

Błonica to jedna z chorób zakaźnych, atakująca głównie dzieci. Najbardziej powszechna jest błonica gardła i krtani. Do zakażenia dochodzi na skutek kontaktu z bakteriami maczugowca błonicy. Spis treści: Błonica: co to za choroba? Przyczyny błonicy Błonica – objawy Leczenie błonicy Powikłania po błonicy Szczepionka na błonicę NOP po szczepieniu przeciwko błonicy Po co szczepić na błonicę? Błonica: co to za choroba? Błonica ( dyfteryt ) to choroba zakaźna groźna zwłaszcza w przypadku dzieci. Jej nazwa pochodzi od tzw. błon rzekomych, które pojawiają się w miejscu zakażenia. Błony wyglądają jak szary nalot – próba jego usunięcia powoduje krwawienia. Błonica może prowadzić do znacznych uszkodzeń różnych narządów wewnętrznych , takich jak serce, wątroba, nerki. Niewłaściwe leczenie dyfterytu może prowadzić do śmierci. Przyczyny błonicy Zachorowanie na błonicę powodują bakterie (konkretnie: bakterie maczugowca błonicy), zaatakowane przez wirusy (bakteriofagi). Przedostają się one do organizmu przez nos lub przez usta i kolonizują górne drogi oddechowe dziecka, wywołując chorobę. Produkowana przez bakterie toksyna błonicza może powodować uszkodzenia narządów wewnętrznych. Jak można się zakazić maczugowcem błonicy? Błonica jest chorobą wysoce zaraźliwą . Bakterie maczugowca odpowiedzialne za przenoszenie błonicy mogą przedostać się do organizmu: drogą kropelkową (gdy inna chora osoba kichnie lub kaszlnie w kierunku dziecka), przez kontakt z osobą chorą na dyfteryt (a także z nosicielem choroby). Dyfteryt nie daje o sobie znać od razu po zakażeniu, dlatego drogi zakażania są łatwe. Nie sposób przewidzieć, czy osoba, która dotyka dziecko lub niechcący kichnie, nie ma akurat błonicy w początkowej fazie, która nie daje jeszcze objawów. Błonica – objawy...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach
Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19
Partner
częste oddawanie moczu u dziecka
Zakupy
Szukasz najlepszego nocnika dla dziecka? Sprawdź nasz ranking!
Partner
Kobieta czyta książkę
Zakupy
Tej książce ufają miliony rodziców! Czy masz ją na półce?
Partner
łojotokowe zapalenie skóry
Pielęgnacja
Test zakończony sukcesem! 99% osób poleca te kosmetyki
Partner
Polecamy
Porady
jak pobrać bon turystyczny
Prawo i finanse
Jak pobrać i aktywować bon turystyczny: instrukcja rejestracji na PUE ZUS (krok po kroku)
Milena Oszczepalińska
ukraińskie imiona
Imiona
Ukraińskie imiona: męskie i żeńskie + tłumaczenie imion ukraińskich
Joanna Biegaj
cytaty na urodziny
Cytaty i przysłowia
Mądre i piękne cytaty na urodziny –​ 22 sentencje urodzinowe
Joanna Biegaj
Ile dać na Chrzest?
Święta i uroczystości
Ile wypada dać na chrzciny w 2022 roku? – kwoty dla rodziny, chrzestnych i gości
Luiza Słuszniak
gdzie nad morze z dzieckiem
new badge ranking small
Niemowlę
Gdzie nad morze z dzieckiem? TOP 10 sprawdzonych miejsc dla rodzin z maluchami
Hanna Szczesiak
ospa u dziecka a wychodzenie na dwór
Zdrowie
Ospa u dziecka a wychodzenie na dwór: jak długo będziecie w domu? Czy podczas ospy można wychodzić?
Milena Oszczepalińska
5 dni opieki na dziecko
Prawo i finanse
5 dni opieki (urlop na dziecko) – wszystko, co trzeba wiedzieć o nowym urlopie
Joanna Biegaj
pesel po 2000
Prawo i finanse
PESEL po 2000 - zasady jego ustalania
Agnieszka Majchrzak
hiszpańskie imiona
Imiona
Najczęściej nadawane hiszpańskie imiona - ich znaczenie oraz polskie odpowiedniki
Joanna Biegaj
Bon turystyczny: jak wykorzystać w 2022?
Aktualności
Gdzie można wykorzystać bon turystyczny – lista podmiotów + zmiany przepisów
Ewa Janczak-Cwil
Urlop ojcowski
Prawo i finanse
Urlop ojcowski 2022: ile dni, ile płatny, wniosek, dokumenty
Magdalena Drab
przedmioty w 4 klasie
Aktualności
Jakie są przedmioty w 4 klasie szkoły podstawowej w roku szkolnym 2022/2023? [LISTA]
Ewa Janczak-Cwil
300 plus
Prawo i finanse
300 plus 2022 – dla kogo, kiedy składać wniosek?
Małgorzata Wódz
na komary dla niemowląt
Zdrowie
Co na komary dla niemowląt: co wolno stosować, czego unikać?
Ewa Janczak-Cwil
urwany kleszcz
Zdrowie
Urwany kleszcz: czy usuwać główkę kleszcza, gdy dojdzie do jej oderwania?
Ewa Janczak-Cwil
Bon turystyczn atrakcje dla dzieci
Czas wolny
Bon turystyczny – atrakcje dla dzieci, za które można płacić bonem
Ewa Janczak-Cwil
300 plus dla zerówki 2021
Aktualności
300 plus dla zerówki w 2022 roku – czy Dobry Start obejmuje sześciolatki?
Joanna Biegaj
rekrutacja do liceum
Wychowanie
Jak wygląda rekrutacja do liceum 2022/2023? Jak dostać się do dobrego liceum?
Joanna Biegaj