Od najmłodszych lat zachęcamy dzieci, żeby były ciekawe świata, zadawały pytania i szukały własnych rozwiązań. Chwalimy je za pomysłowość i umiejętność wyciągania wniosków. A potem idą do szkoły, w której nie zawsze jest miejsce na takie podejście. Czasem ważniejsze od zrozumienia zadania okazuje się udzielenie dokładnie takiej odpowiedzi, jakiej oczekuje nauczyciel. Nawet jeśli uczeń potrafi logicznie uzasadnić inne rozwiązanie. Nawet jeśli nauczyciel się myli.
WIDEO…
Dziewczynka rozwiązała zagadkę o gotowaniu jajek. Nauczycielka miała uznać jej odpowiedź za błędną
Na facebookowym profilu Agnieszka Sababady – Tłumacz ustny z zamiłowania – Matka tłumaczka pojawił się wpis dotyczący historii krążącej w internecie. Jej bohaterem jest ojciec dziewczynki, która otrzymała w szkole pozornie prostą zagadkę matematyczną.
„Jedno jajko na miękko gotujesz pięć minut. Ile gotujesz pięć jajek na miękko?” – brzmiało zadanie.
Dziewczynka odpowiedziała, że również pięć minut. Ojciec potwierdził jej rozumowanie, tłumacząc, że przecież wszystkie jajka można włożyć jednocześnie do jednego garnka. Jednak według jego relacji w szkole wydarzyło się coś zaskakującego.
„W piątek wraca i mówi, że jak odpowiadała przy całej klasie, to wszyscy zaczęli się śmiać. A pani do niej: «Nie, Kasiu, pięć razy pięć to dwadzieścia pięć»” – napisał mężczyzna.
Nie mamy pewności, czy ta historia rzeczywiście się wydarzyła. Nie znamy też stanowiska nauczycielki ani pełnego kontekstu zadania. Sama Agnieszka Sababady uczciwie zaznaczyła tę wątpliwość. Załóżmy jednak na chwilę, że sytuacja wyglądała dokładnie tak, jak opisał ją ojciec. Co właściwie mówi nam to o sposobie nauczania dzieci?
Dziewczynka nie popełniła przecież błędu w rozumowaniu. Zrozumiała pytanie, wyobraziła sobie konkretną sytuację i znalazła praktyczne rozwiązanie. Zamiast bez zastanowienia pomnożyć pięć przez pięć, pomyślała, jak naprawdę wygląda gotowanie kilku jajek. Jeżeli za taką odpowiedź została publicznie poprawiona i wyśmiana przez klasę, dostała bardzo niepokojącą lekcję. Nie o mnożeniu, lecz o tym, że czasem lepiej nie wychodzić poza oczekiwany schemat.
„Nie przyszedłem do pracy po to, żeby myśleć”. Mama-tłumaczka zwróciła uwagę na ważny problem
Do historii odniosła się sama autorka postu. Jej komentarz był krótki, ale skłaniający do refleksji:
„Jeśli to autentyk... to dlaczego się dziwimy, że potem w pracy ludzie mówią: «Nie przyszedłem do pracy po to, żeby myśleć»”, napisała.
I rzeczywiście, trudno nie dostrzec związku między sposobem, w jaki uczymy dzieci, a tym, czego później oczekujemy od dorosłych. Szkoła powinna rozwijać samodzielne myślenie, tymczasem zdarza się, że bardziej premiuje odtwarzanie gotowych odpowiedzi. Uczeń ma zapamiętać regułę, zastosować odpowiedni wzór i trafić w klucz. Kiedy próbuje podejść do zadania inaczej, może usłyszeć, że nie o to chodziło.
Problem zaczyna się wtedy, gdy dziecko przestaje zastanawiać się nad sensem polecenia, a zaczyna zgadywać, czego oczekuje nauczyciel. Nie pyta już: „Jak mogę to rozwiązać?”, tylko: „Co mam napisać, żeby dostać dobrą ocenę?”.
W ten sposób łatwo zniechęcić nawet najbardziej ciekawych świata uczniów. Po kilku podobnych doświadczeniach mogą dojść do wniosku, że samodzielność zwyczajnie się nie opłaca. Bezpieczniej jest robić dokładnie to, co pokazano na lekcji, nie zadawać dodatkowych pytań i nie proponować własnych rozwiązań.
Oczywiście znajomość zasad, wzorów i schematów jest potrzebna. Bez niej trudno opanować matematykę czy inne przedmioty. Ale czym innym jest uczenie reguł, a czym innym wymaganie ich bezrefleksyjnego stosowania, nawet gdy nie pasują do sytuacji.
Warto przy tym podkreślić, że Agnieszka Sababady nie przekreśla pracy nauczycieli. Wręcz przeciwnie, w swoim wpisie zaznaczyła:
„Tym bardziej doceniam wszystkich świetnych nauczycieli, których dane mi było doświadczyć. W edukacji własnej i moich dzieci”.
To ważne rozróżnienie. Krytyka pewnych mechanizmów szkolnej edukacji nie oznacza przecież, że wszyscy nauczyciele pracują w ten sposób. Wielu z nich każdego dnia zachęca uczniów do dyskusji, zadawania pytań i szukania nieoczywistych rozwiązań.
Szkoła ma uczyć samodzielności, ale czasem za nią karze. Dzieci szybko wyciągają z tego wnioski
Wyobraźmy sobie ucznia, który po raz kolejny podaje poprawną, ale nieprzewidzianą przez nauczyciela odpowiedź. Zamiast pochwały za pomysłowość słyszy, że zrobił zadanie źle. Następnym razem może już nie próbować. To właśnie jeden z najbardziej niepokojących aspektów edukacji opartej wyłącznie na schematach. Dziecko nie musi usłyszeć wprost, że nie wolno mu myśleć samodzielnie. Wystarczy, że za własne rozumowanie kilka razy spotka je nieprzyjemna reakcja.
Z czasem może nauczyć się, że najważniejsze jest dopasowanie do oczekiwań, a nie rzeczywiste zrozumienie problemu. Takie podejście trudno później pogodzić z wymaganiami dorosłego życia, w którym często trzeba samemu podejmować decyzje, analizować sytuacje i szukać rozwiązań, których nikt wcześniej nie pokazał.
W historii o jajkach wystarczyłoby przecież jedno dodatkowe pytanie nauczycielki: „Dlaczego uważasz, że pięć minut?”. Dziewczynka mogłaby wyjaśnić swój tok myślenia, a cała klasa dostałaby okazję do rozmowy o tym, kiedy mnożenie ma sens, a kiedy nie.
Zamiast tego, jeśli wierzyć przytoczonej relacji, uczennica miała zostać poprawiona przy wszystkich. Właśnie ta reakcja, a nie samo zadanie, jest tutaj najbardziej niepokojąca. Nie chodzi o to, żeby każdą odpowiedź uznawać za prawidłową ani rezygnować z wymagań. Chodzi o stworzenie dzieciom przestrzeni, w której mogą myśleć, popełniać błędy, zadawać pytania i bronić swojego rozumowania.
Szkoła, która uczy przede wszystkim trafiania w klucz, może wychować świetnych wykonawców poleceń. Ale czy przygotuje dzieci do samodzielnego rozwiązywania problemów?
Historia z jajkami może być jedynie internetową anegdotą. Mimo to stawia pytanie, którego nie warto lekceważyć. Czy chcemy, żeby dzieci wychodziły ze szkoły z przekonaniem, że najważniejsze jest mieć rację zgodnie z kluczem, czy żeby potrafiły samodzielnie dojść do odpowiedzi i ją uzasadnić?
Zobacz także: Ta lektura w klasach 4-8 to katastrofa. Matka błaga o jej wycofanie: „Wrażliwe dzieci przeżywają wstrząs”
