Od nauczycieli oczekujemy dziś znacznie więcej niż samego przekazywania wiedzy. Mają motywować, wspierać, rozpoznawać potrzeby uczniów, rozwiązywać konflikty i utrzymywać kontakt z rodzicami. Do tego dochodzą sprawdziany, dokumentacja i konieczność realizowania programu. A przecież nawet najbardziej zaangażowany pedagog nie jest w stanie nauczyć dziecka, które nie chce podjąć żadnego wysiłku. Coraz częściej pojawia się więc pytanie, gdzie kończy się odpowiedzialność szkoły, a zaczyna odpowiedzialność ucznia i jego rodziny.
WIDEO…
„Jest mi już obojętne, czy uczeń przyswoił wiedzę”. Nauczyciele mają dość odpowiedzialności za wszystko
Na facebookowej stronie Pokój Nauczycielski pojawił się wpis, który zwraca uwagę na narastające poczucie bezsilności wśród pedagogów. Już pierwsze zdanie brzmi wyjątkowo gorzko.
„Jest mi już obojętne, czy uczeń przyswoił wiedzę...”.
Na pierwszy rzut oka takie wyznanie może budzić sprzeciw. Przecież nauczyciel powinien dbać o to, żeby dzieci się uczyły. Jednak dalsza część wpisu pokazuje, że nie chodzi o lekceważenie obowiązków, lecz o frustrację wynikającą z poczucia braku wpływu na efekty własnej pracy.
„To nie jest brak ambicji. To konsekwencja systemu, który wymaga od nauczyciela odpowiedzialności za efekty, ale odbiera mu narzędzia do ich osiągania”, czytamy.
Autorzy wpisu zwracają uwagę na sytuację, w której pedagog ma nieustannie szukać nowych sposobów dotarcia do ucznia, nawet gdy ten nie wykazuje zainteresowania nauką.
„Mamy motywować, wspierać, zachęcać, dostosowywać i indywidualizować, a uczeń może nie zrobić nic i to nauczyciel ma znaleźć sposób, żeby odniósł sukces”.
To właśnie poczucie jednostronnej odpowiedzialności jest głównym problemem poruszonym we wpisie. Nauczyciel może przygotować ciekawą lekcję, tłumaczyć materiał na kilka sposobów i poświęcać dodatkowy czas na pomoc. Nie jest jednak w stanie wykonać pracy za ucznia.
„Lekarz nie odpowiada za to, że pacjent nie bierze leków”. Internauci stanęli po stronie nauczycieli
Wpis wywołał dyskusję, w której pojawiły się komentarze porównujące pracę nauczyciela do innych zawodów. Jeden z internautów napisał:
„Lekarz nie odpowiada za to, że pacjent nie bierze leków. Dlaczego nauczyciel ma odpowiadać za to, że uczeń się nie uczy?”.
Ktoś inny przywołał znane powiedzenie: „Konia można doprowadzić do wodopoju, ale nie zmusić do picia”.
Pojawiło się również porównanie do pracy dentysty: „W punkt. Nie widzę skarg na dentystów, że pacjent nie myje zębów”.
Choć takie analogie nie oddają wszystkich różnic między edukacją a ochroną zdrowia, pokazują istotny problem. Nawet najlepszy specjalista nie osiągnie oczekiwanych rezultatów bez współpracy osoby, której pomaga.
W przypadku szkoły sytuacja jest szczególnie skomplikowana, ponieważ uczniowie dopiero uczą się samodzielności i odpowiedzialności. Nie można wymagać od siedmiolatka takiej samej dojrzałości jak od nastolatka. Jednak wraz z wiekiem dziecko powinno stopniowo przejmować coraz większą odpowiedzialność za swoje obowiązki.
Zmienia się również podejście rodziców do edukacji. Coraz większą wagę przywiązujemy do dobrostanu psychicznego dzieci, ich indywidualnych potrzeb i poczucia bezpieczeństwa. To ważny kierunek, który pomaga odchodzić od zawstydzania uczniów czy traktowania wszystkich identycznie.
Problem pojawia się wtedy, gdy troska o samopoczucie dziecka zaczyna być mylona z rezygnacją z wymagań. Zdarza się, że rodzice oczekują od nauczyciela nie tylko przekazania wiedzy, ale również zagwarantowania dobrych ocen, niezależnie od zaangażowania ucznia.
Tymczasem wsparcie i wymagania nie muszą się wykluczać. Dziecko może mieć trudności, potrzebować dodatkowego wyjaśnienia czy więcej czasu, a jednocześnie uczyć się, że jego własny wysiłek ma znaczenie.
Szkoła bez wymagań nie przygotuje dzieci do dorosłości. Nauczyciele też mają swoje granice
„Edukacja to nie jednostronna usługa! Nauczyciel nie może odpowiadać za wszystko, jeśli uczeń nie odpowiada za nic”, podkreślono we wpisie opublikowanym na stronie Pokój Nauczycielski.
To zdanie dobrze oddaje zmianę, która budzi niepokój części środowiska nauczycielskiego. Szkoła coraz częściej bywa postrzegana jak miejsce świadczące usługę, której efektem ma być sukces dziecka. Gdy pojawiają się problemy, najłatwiej zapytać, co zrobił źle nauczyciel.
A przecież edukacja wymaga współpracy trzech stron. Nauczyciel powinien rzetelnie uczyć i wspierać, uczeń podejmować wysiłek odpowiedni do swoich możliwości, a rodzice interesować się jego postępami i pomagać w budowaniu dobrych nawyków.
Nie chodzi o powrót do szkoły opartej na strachu, surowych karach i bezwzględnym posłuszeństwie. Chodzi o przywrócenie znaczenia konsekwencji, obowiązkowości i szacunku do pracy drugiego człowieka.
Dziecko, które nigdy nie ponosi konsekwencji niewykonanych obowiązków, może mieć później trudność ze zrozumieniem, że nie wszystko w życiu przychodzi bez wysiłku. Z kolei nauczyciel, od którego oczekuje się nieustannego motywowania wszystkich, niezależnie od ich postawy, może z czasem stracić poczucie sensu swojej pracy.
Zobacz także: Nauczyciele nie biorą jeńców: od września zmiany w szkołach. „Żadnych wycieczek, festynów, zebrania z rodzicami do 15”