rozszerzanie diety niemowlaka
Adobe Stock
Dieta

Rozszerzanie diety – NOWE ZALECENIA dla niemowląt

Rozszerzanie diety polega na stopniowym wprowadzaniu pokarmów stałych do diety niemowlaka. Zobacz, kiedy i jak według nowych zaleceń ekspertów od żywienia dzieci wprowadzać do diety niemowlęcia nowe pokarmy. Dzięki temu zrobisz to zgodnie z rozwojem dziecka i tak, aby zapewnić mu wszystko, czego potrzebuje do wzrostu i nabywania nowych umiejętności.

Rozszerzanie diety niemowlaka to wprowadzanie nowych pokarmów, które dietetycy nazywają pokarmami uzupełniającymi. Jednak co najmniej do końca pierwszego roku życia mleko (z piersi lub modyfikowane) nadal będzie podstawą diety niemowlaka. Zalecenia dotyczące rozszerzania diety i żywienia niemowląt stale się zmieniają. Nawet jeśli kilka lat temu byłaś na bieżąco ze schematem żywienia, twoja wiedza o tym, jak rozszerzać dietę, mogła się już zdezaktualizować. W styczniu 2021 roku opublikowano nowe zalecenia dotyczące żywienia zdrowych niemowląt, opracowane przez Polskie Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci (PTGHiŻ). Wyjaśniamy, jak według nich powinno wyglądać rozszerzanie diety niemowlaka, kiedy i w jakiej kolejności wprowadzać nowe pokarmy.

Spis treści:

BLW: od kiedy niemowlak może zacząć samodzielnie jeść? [WIDEO]

Kiedy rozpocząć rozszerzanie diety?

Warto dążyć do wyłącznego karmienia piersią przez pierwsze 6 miesięcy życia dziecka. W najnowszych zaleceniach żywieniowych znalazł się jednak zapis, zgodnie z którym częściowe lub krótsze karmienie piersią również uznaje się za korzystne dla dziecka. U większości dzieci wprowadzenie dodatkowych pokarmów do diety wskazane jest około 6 miesiąca –wtedy, rośnie u niemowląt zapotrzebowanie na składniki odżywcze. Zdaniem ekspertów, rozszerzanie diety, czyli podawanie innych produktów niż mleko mamy lub mleko modyfikowane, można rozpocząć już od 17 tygodnia życia (początek 5. miesiąca), ale nie później niż w 26 tygodniu (początek 7 miesiąca). W tym okresie dzieci zwykle są gotowe do przyjmowania innych pokarmów niż mleko. 

Dziecko jest gotowe do rozszerzania diety, gdy:

  • opanuje umiejętność siedzenia z podparciem 
  • kontroluje ruchu głowy i szyi
  • jest w stanie jeść z łyżeczki (zanika odruch wypychania językiem)


Wcześniejsze rozszerzanie diety (od 17 tygodnia) jest możliwe, jeśli:

  • lekarz zdiagnozuje u dziecka niedobór żelaza
  • dziecko wykazuje gotowość do przyjmowania nowych pokarmów (w takiej sytuacji można wcześniej zacząć rozszerzać dietę, ale można też dalej karmić dziecko piersią do ukończenia przez nie 6 miesiąca życia). 

Jak rozszerzać dietę niemowlaka – najważniejsze zasady

  • Nowości wprowadzaj pojedynczo, w małych ilościach, co kilka dni – dzięki temu możesz obserwować, czy niemowlę dobrze na nie reaguje.
  • Podawaj dziecku nowe produkty w ciągu dnia – najlepiej przed południem, gdy dziecko jest wypoczęte. To ułatwi też obserwowanie ewentualnych niepożądanych reakcji na nowość w diecie. 
  • Nie dosalaj i nie dosładzaj dań dla dziecka – cukier i sól to przyprawy niezalecane w diecie niemowląt i małych dzieci.  
  • Zawsze podawaj tylko świeże i dobrej jakości jedzenie – przewód pokarmowy niemowlęcia jest niedojrzały, a przez to bardzo wrażliwy. 
  • Ty decydujesz, co i kiedy zaczniesz podawać dziecku – ale to dziecko decyduje o tym, czy to zje i ile zje.
  • Nie zmuszaj do jedzenia – jeśli niemowlę stanowczo odmawia spróbowania nowego pokarmu, spokojnie zaczekaj, aż będzie na to gotowe. Zaakceptowanie niektórych smaków następuje dopiero po kilkunastu próbach. 
  • Kontynuuj karmienie piersią – rozszerzanie diety nie oznacza, że należy zrezygnować z podawania dziecku mleka mamy. 

Rozszerzanie diety krok po kroku

Kolejność wprowadzania nowych pokarmów do diety niemowlaka jest dość dowolna, możesz ją modyfikować, kierując się kilkoma podanymi niżej zasadami, które pomogą w wyrabianiu odpowiednich nawyków i upodobań smakowych:

  1. Warzywa wprowadź przed owocami. Ze względu na wyrazisty smak i aromat dzieci akceptują warzywa trudniej niż owoce (jeśli zaczniesz od owoców, potrzeba będzie więcej prób, aby dziecko polubiło warzywa). Na początku najlepiej podać dziecku warzywa zielone (np. brokuł), gotowane i zmiksowane. Potem w kilkudniowych odstępach wprowadzaj inne warzywa, np. dynię, marchewkę lub ziemniaka. Czytaj więcej o warzywach podczas rozszerzania diety dziecka.
  2. Owoce nie wcześniej niż dwa tygodnie po warzywach. Oczywiście mogą pojawić się w diecie dziecka i później, ale minimalny dwutygodniowy odstęp między warzywami i owocami jest konieczny, żeby dziecko chciało wracać do smaku warzyw. Jako pierwsze owoce możesz podać niemowlakowi jabłko, morele, brzoskwinie, banany, gruszki, truskawki, najpierw w postaci musu, potem rozdrobnione, a następnie w cząstkach do samodzielnego jedzenia (chyba że stosujesz metodę BLW – wtedy zgodnie z jej zasadami). Dzieci do ukończenia 1 roku życia nie powinny dostawać soków owocowych.
  3. Nawet glutenowe kaszki możesz podawać od samego początku – jako pierwsze, niemowlę może jeść kaszki ryżowe, kukurydziane, jaglane i glutenowe (np. kaszka manna). Według aktualnych zaleceń nie ma konieczności opóźnionego podawania glutenu, dziecko może dostać kaszkę glutenową nawet w 5 miesiącu (co więcej – dziecko powinno zetknąć się z glutenem do 12 miesiąca). W 6-8 miesiącu dziecko może również spróbować pieczywa. 
  4. Mięso może być jednym z pierwszych produktów – powinno być chude, np. cielęcina, drób, królik, wołowina, jagnięcina. Na początku najlepiej podawać dziecku tylko mięso gotowane, potem może być również pieczone. Aż do 3 roku życia dziecko nie powinno jeść kiełbas, parówek, podrobów i konserw mięsnych.
  5. Niemowlę może jeść ryby – są dobrym źródłem cennego DHA. Należy podawać je 1-2 razy w tygodniu. Wskazane jest obserwowanie reakcji dziecka. Polecane gatunki to śledź atlantycki, łosoś norweski hodowlany, szprot, sardynki, pstrąg hodowlany, flądra, dorsz, makrela atlantycka i morszczuk. Niemowlęta nie powinny jeść ryb drapieżnych, takich jak miecznik, rekin, makrela królewska, tuńczyk, płytecznik (czytaj więcej o rybach w diecie niemowlaka).
  6. Nie ma podstaw, by opóźniać podawanie jaja – produkty potencjalnie alergizujące można wprowadzać do diety dziecka od samego początku (dotyczy to także uchodzących za mocno alergizujące orzeszków ziemnych). Zgodnie z aktualną wiedzą dziecko może jeść od początku żółtko jaja i białko. Jajo dla niemowlaka musi być jednak gotowane przez 10-15 minut. Dziecko powinno zjadać jedno małe jajo nie częściej niż 2 razy w tygodniu.
  7. Niemowlę może otrzymywać zdrowe tłuszcze – w diecie dzieci w pierwszym roku życia może pojawić się masło, oleje roślinne (np. z oliwek, rzepaku). W najnowszych zaleceniach eksperci wymienili również margaryny miękkie z małą zawartością przemysłowo wytwarzanych tłuszczów trans.

Rozszerzanie diety – czego nie podawać niemowlęciu

Niemowlakowi nie należy podawać:

  • surowego mięsa, surowych jaj i ryb,
  • miodu (mogą jeść go dzieci po 1 urodzinach)
  • kopru włoskiego (jest niewskazany do 4 roku życia)
  • soków (nawet soki przecierowe polecane są po 1 urodzinach)
  • herbatek (najlepszym napojem dla niemowlaka jest woda)
  • mleka krowiego i jego niepasteryzowanych przetworów,
  • mleka koziego i owczego,
  • zwykłego ryżu (dozwolone są kaszki ryżowe wyprodukowane dla dzieci)
  • „mleka’’ roślinnego (ryżowego, sojowego),
  • mleka smakowego (nie jest polecane aż do 5 roku życia)
  • miękkich serów dojrzewających,
  • grzybów leśnych,
  • cukru i soli,
  • małych i twardych produktów

Ile niemowlę powinno zjadać?

Zacznij od podania dziecku 3-4 łyżeczek nowego pokarmu – jeśli niemowlę dobrze toleruje nowość, można stopniowo zwiększać porcję, aż maluch będzie mógł zjeść około 150–180 ml, później 190–220 ml posiłku w miseczce. Na początku zwykle jeden posiłek mleczny zostaje zastąpiony pokarmem uzupełniającym. To wartości orientacyjne. Przypominamy, choć to rodzic decyduje, co i kiedy poda dziecku, to ono decyduje, czy i ile zje. 

Jaką konsystencję powinny mieć wprowadzane pokarmy?

  • Pierwsze 3-4 dni podawania nowości np. zupki jarzynowej, powinna być ona prawie płynna, tylko nieco bardziej gęsta niż mleko, musi łatwo spływać z łyżeczki.
  • Po kilku dniach danie dla niemowlaka powinno przypominać gładką papkę, na początku rzadszą, a potem gęstszą (posiłki możesz miksować lub przecierać).
  • Od ok. 8. miesiąca życia dziecka nie miksuj dań dla niemowlęcia na gładko (nie przeciągaj etapu karmienia papkami, im później wprowadzisz dania z grudkami i kawałkami, tym trudniej dziecko je zaakceptuje). Gdy gotujesz zupkę dla niemowlaka warzywa przed ugotowaniem zetrzyj na drobnej tarce. Taka nauka, gdy powoli i stopniowo zmienia się konsystencja jedzenia, jest ważna, bo przybliża dziecko coraz bardziej do dorosłych konsystencji. W 8 miesiącu dziecko może próbować jeść pokarmy rączką.
  • W 9–10. miesiącu życia konsystencja potraw powinna zachęcać do gryzienia i żucia. Warzywa na zupkę ścieraj na grubej tarce lub ugotowane rozgniataj widelcem (muszą być bardzo miękkie), a mięso drobno siekaj nożem.
  • Obiad dla 11–12-miesięcznego niemowlaka powinien się składać z dwóch dań: rzadszej zupy i małego pulpeta z jarzynką.

Schemat rozszerzania diety - etapy

Niemowlę 0-6 miesięcy. Potrafi ssać i połykać. Powinno przyjmować wyłącznie mleko matki lub mleko modyfikowane. Dziecka nie dopaja się wodą, herbatkami, sokami. Mleko podaje się na żądanie i stanowi ono jedyny pokarm (wyjątkiem jest sytuacja, gdy zaczynamy rozszerzać dietę od 17 tygodnia).

Niemowlę w wieku 6-7 miesięcy. Na ogół siedzi z podparciem, potrafi rozdrabniać miękki pokarm językiem, otwiera usta do zbliżającej się łyżeczki, ma słabszy odruch wymiotny. Może jeść pokarmy gładkie lub miękkie, może dostawać bezpieczne pokarmy do rączki. W tym wieku dziecko nadal należy karmić piersią lub mlekiem modyfikowanym na żądanie. Poza mlekiem dziecku podaje się 2-3 posiłki uzupełniające.

Przykłady pokarmów:

  • kasze podawane na łyżeczce,
  • produkty zbożowe, np. pieczywo w niewielkich kawałkach podawane do rączki,
  • warzywa w postaci purre lub miękkich kawałków (ugotowane),
  • masło, oleje roślinne, zmielone pestki i orzechy,
  • mięso, jaja ryby, nasiona roślin strączkowych,
  • naturalne przetwory mleczne,
  • woda do picia bez ograniczeń.


Niemowlę w wieku 7-12 miesięcy. Potrafi zgarnąć jedzenie z łyżeczki ustami, umie gryźć i żuć, próbuje jeść samodzielnie. Można podawać drobno posiekane pokarmy i miękkie podawane do ręki. W tym wieku dziecko nadal należy karmić piersią lub mlekiem modyfikowanym na żądanie. Pokarmy, jakie podaje się dziecku w 7-12 miesiącu, pozostają bez zmian w porównaniu do poprzedniego etapu, jednak ich konsystencja powinna być bardziej grudkowata. Na tym etapie kontynuuje się wprowadzanie nowych produktów, np. makaronów, kasz, owoców.

  • do końca 8 miesiąca życia – podaje się dziecku 2-3 posiłki uzupełniające (poza mlekiem),
  • od 9 miesiąca życia – 3-4 posiłki uzupełniające oraz 1-2 przekąski (poza mlekiem).


Dziecko w wieku 13-14 miesięcy. Potrafi już sprawnie żuć, a jego żuchwa jest już stabilna. Dziecko może jeść pokarmy z rodzinnego stołu, trzeba mu je tylko podawać w kawałkach mieszczących się w buzi i dających się w niej obrobić.
Dziecko w tym wieku karmi się piersią na żądanie, a jeśli chodzi o mleko modyfikowane, nie jest ono konieczne, o ile dieta dziecka zawiera produkty mleczne. Do końca drugiego roku życia dziecka powinno dziennie jadać 3-4 posiłki oraz 1-2 przekąski.

Tabela żywienia niemowląt

Tabela rozszerzania diety niemowlaka: przykładowa kolejność wprowadzania nowości
  Produkt Kiedy podać?
1. warzywa na samym początku, nie później niż po skończonym 6. miesiącu życia (u karmionych piersią, u karmionych butelką można wcześniej - po 4. miesiącu)
2. owoce po warzywach - czas jw.
3. mięso i ryby czas jw., ryby po 7. miesiącu życia (u dzieci karmionych piersią, u karmionych butelką można wcześniej)
4. jajko i mleko krowie jw. (mleko krowie po 12. miesiącu)
5. produkty zbożowe między 5. a 12. miesiącem życia

Jak rozszerzać dietę alergika

Tak samo jak w przypadku zdrowego dziecka. Nowe badania wykazały, że opóźnienie wprowadzenia nowych pokarmów do diety dziecka – zarówno zdrowego, jak i skłonnego do alergii – nie chroni przed rozwojem alergii pokarmowej. Co więcej, restrykcyjne diety eliminacyjne mogą negatywnie wpłynąć na zdrowie małego dziecka. W przypadku niemowląt, u których lekarz stwierdził już uczulenie na białka mleka krowiego, nowości wprowadza się tak, jak u niealergicznych dzieci – czyli po 4 miesiącu, ale nie później niż po ukończeniu szóstego. Najlepiej skonsultować tę decyzję z pediatrą (a jeszcze lepiej z alergologiem), który zna dziecko i obserwuje, w jaki sposób objawia się u niego choroba. Pokarmy wyklucza się z diety niemowlęcia dopiero, gdy okaże się, że u dziecka pojawiły się objawy uczulenia. 

Zobacz też:

Błędy w diecie niemowlęcia
Fotolia
Niemowlę
5 błędów przy rozszerzaniu diety niemowlęcia - film
Jakie są najczęstsze błędy przy rozszerzaniu diety niemowlęcia, tłumaczy prof. Piotr Socha z Centrum Zdrowia Dziecka.

Zbyt wczesne (lub zbyt późne) wprowadzanie nowych produktów do diety niemowlęcia, dosalanie, dosładzanie, zbyt szybkie rezygnowanie z podawania warzyw: to najczęstsze błędy rodziców przy rozszerzaniu diety. Dlaczego trzeba ich unikać?

karmienie dziecka 6 miesiąc
Adobe Stock
Dieta
Jadłospis 6-miesięcznego dziecka: co może jeść 6-miesięczne dziecko?
Jadłospis 6-miesięcznego dziecka to wciąż przede wszystkim mleko mamy. Jeśli zaś niemowlę dostaje mleko modyfikowane, najczęściej jest już gotowe na rozszerzanie i urozmaicanie diety. Może powoli zacząć jeść mięso, ryby, jajka. Podajemy przykładowy dzienny jadłospis 6-miesięcznego dziecka.

Jadłospis 6-miesięcznego dziecka to jeszcze nie rewolucja. Niemowlę karmione piersią może do końca 6. miesiąca pić tylko mleko mamy, choć rozszerzać dietę możesz mu już od 5. miesiąca życia. Niemowlęta, które dostają mleko modyfikowane (lub specjalistyczną mieszankę dla alergików), zwykle mają już rozszerzaną dietę i dostają kolejne produkty, gdyż mleko modyfikowane przestaje im wystarczać. Jadłospis 6-miesięcznego dziecka: mleko najważniejsze! Mamy karmiące piersią często niepotrzebnie zaczynają rozszerzać dietę dziecka karmionego piersią, obawiając się, że samo mleko dla dziecka w tym wieku to za mało. Jeśli dziecko nie jest jeszcze gotowe na stałe pokarmy, wciąż może ssać tylko pierś. Choć są i takie maluchy, którym spokojnie można już podawać nowe produkty w niewielkich ilościach. Eksperci podkreślają, że wyłączne karmienie piersią wciąż jest dobre dla dziecka i nie ma konieczności wprowadzania do jego diety nowych posiłków w 6. miesiącu życia. Składniki zawarte w kobiecym pokarmie są bardzo dobrze przyswajalne, dlatego nie ma obawy, by dziecku czegokolwiek zabrakło. Dzieci mogą jednak próbować nowości, choć niewielkie ilości stałych pokarmów służą nie tyle zaspokajaniu głodu, ile zapoznawaniu z nowymi smakami. Czasem jednak bywa i tak, że to pediatra zaleci, by rozszerzać dietę dziecka w 6. miesiącu życia. Wtedy lekarz powie, co podać dziecku. Pierwsze produkty wprowadzaj stopniowo, po jednym, zaczynając od papki warzywnej. Dieta 6-miesięcznego dziecka karmionego sztucznie Dziecku, które pije mleko modyfikowane, nadal rozszerzasz dietę, jeśli zaczęłaś to już robić w 5. miesiącu życia. Podawaj mu 4 razy dziennie posiłki mleczne (mleko modyfikowane). Do mleka możesz dodawać kleik lub kaszkę (np. ryżową, kukurydzianą, pszenną). Raz dziennie podawaj dziecku zupę-papkę warzywną (dodawaj do niej kolejne warzywa). Do...

owoce i dziecko
Fotolia
Żywienie
4 najlepsze owoce dla dziecka. Zobacz, dlaczego.
Owoce to nie tylko witamina C, jak zwykle myślimy. Najcenniejsze dla zdrowia związki kryją się w ich kolorach. Im bardziej intensywna barwa, tym więcej korzystnych substancji.
Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach
Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19
Partner
Miasteczko Zmysłów 2
Małe dziecko
Odwiedź Miasteczko Zmysłów i poznaj jego atrakcje!
Partner
KINDER Niespodzianka WSCW
Rozwój dziecka
Poznaj świat emocji dziecka! Ruszyła akcja Widzę, Słyszę, Czuję, Wiem
Partner
Polecamy
Porady
imiona dla dzieci, imiona amerykańskie
Imiona
Imiona amerykańskie – żeńskie i męskie, stare, rzadkie i popularne
Magdalena Drab
Życzenia na Dzień Dziecka
Święta i uroczystości
Życzenia na Dzień Dziecka 2022: wierszowane, wzruszające, śmieszne, poważne
Milena Oszczepalińska
bon turystyczny do kiedy
Aktualności
Bon turystyczny 2022 – ważność bonu. Do kiedy można wykorzystać?
Małgorzata Wódz
zapłodnienie
Starania o dziecko
Zapłodnienie: przebieg, objawy, kiedy dochodzi do zapłodnienia
Magdalena Drab
biegunka w ciąży
Zdrowie w ciąży
Biegunka w ciąży: przyczyny i leczenie rozwolnienia w ciąży i przed porodem
Ewa Janczak-Cwil
Pieniądze na dziecko
Prawo i finanse
Świadczenia na dziecko: co przysługuje po urodzeniu dziecka 2022? [ZASIŁKI, ULGI]
Małgorzata Wódz
Podróż kleszczowy
Poród naturalny
Poród kleszczowy: wskazania, powikłania, skutki dla matki i dziecka
Ewa Janczak-Cwil
Czop śluzowy
Przygotowania do porodu
Czop śluzowy – co to, jak wygląda, kiedy odchodzi?
Joanna Biegaj
co jeść w ciąży
Dieta w ciąży
Co jeść w ciąży, a czego lepiej unikać? Lista produktów
Małgorzata Wódz
plan porodu
Lekcja 2
Plan porodu: jak go napisać, czy jest obowiązkowy? Wzór do druku
Małgorzata Wódz
wyprawka dla noworodka wiosna
Noworodek
Wyprawka dla noworodka: wiosną to obowiązkowa lista! (ubranka i rzeczy do wózka)
Małgorzata Wódz
twardy brzuch w ciąży
Zdrowie w ciąży
Twardy brzuch w ciąży – kiedy napięty brzuch jest powodem do niepokoju?
Ewa Cwil
pozytywny test ciążowy
Ciąża
Pozytywny test ciążowy – co dalej? Kiedy test ciążowy jest fałszywie pozytywny?
Joanna Biegaj
plamienie implantacyjne
Objawy ciąży
Plamienie implantacyjne: co to jest, jak wygląda, ile trwa? Czy zawsze występuje w ciąży?
Małgorzata Wódz
jak ubrać dziecko na spacer
Pielęgnacja
Jak ubrać niemowlę i starsze dziecko na spacer, by nie było mu za zimno ani za gorąco?
Małgorzata Wódz
Pozycje wertyklane do porodu
Poród naturalny
Pozycje wertykalne do porodu: dlaczego warto rodzić w pozycji wertykalnej?
Dominika Bielas
wody płodowe
Przygotowania do porodu
Jak wyglądają wody płodowe? Jak je rozpoznać?
Beata Turska
9 miesięcy w 4 minuty: tak powstaje życie
Przebieg ciąży
Rozwój płodu tydzień po tygodniu – ten film wzruszy każdego!
Joanna Biegaj