Ułożenie dziecka w brzuchu
Adobe Stock
Poród naturalny

Ułożenie dziecka w brzuchu: poprzeczne, miednicowe i główkowe

Ułożenie dziecka w brzuchu zależy od tego, jak jego ciała układa się względem długiej osi macicy. Istnieją trzy główne typy ułożenia dziecka w brzuchu matki oraz pięć podtypów. Najważniejsze jest to, jak układa się płód w ostatnich tygodniach ciąży, gdyż może mieć to wpływ na przebieg porodu.
Bożena Kowalska - ginekolog położnik
dr n. med. Bożena Kowalska-Raczyńska
Konsultacja merytoryczna

Ułożenie dziecka w brzuchu matki tuż przed porodem powinno być główkowe, bo tak łatwiej mu przyjść na świat. Najczęściej płód przyjmuje takie ułożenie przed 36 tygodniem ciąży, wcześniej może być ułożony dowolnie. Inne niż główkowe ułożenie dziecka w brzuchu nie zawsze jednak oznacza coś złego. Poród jest wówczas co prawda bardziej skomplikowany, ale lekarze potrafią sobie radzić z każdym „niezdyscyplinowanym" dzieckiem.

Spis treści:

- położenie główkowe
- położenie miednicowe
- położenie poprzeczne

Ortopedyczne wskazania do cesarskiego cięcia

Ułożenie dziecka w brzuchu

Ułożenie dziecka w brzuchu matki określa się dopiero pod koniec ciąży, ok. 4 tygodni przed porodem, aby lekarze wiedzieli, czy dziecko obróciło się główką w dół, czy nie. Od tego zależy np. decyzja, czy będzie poród naturalny, czy trzeba zrobić planowaną cesarkę. Na wcześniejszych etapach ciąży dziecko w worku owodniowym ma dużo miejsca. Może zatem dowolnie zmieniać pozycję i obracać się, jak mu wygodnie. Już podczas USG prenatalnego lekarz widzi, jak ułożone jest dziecko w brzuchu matki, ale na tym etapie ciąży nie ma to jeszcze znaczenia, a dziecko ma jeszcze czas na obrócenie się główką do dołu. 

ułożenie dziecka w brzuchu schemat
Adobe Stock

Ułożenie dziecka w brzuchu. Rys. Adobe Stock

Ułożenie dziecka w brzuchu: położenie główkowe

Większość dzieci przyjmuje położenie podłużne główkowe między 32. a 36. tygodniem ciąży. To optymalne ułożenie dziecka w brzuchu, przyjmowane przez ok. 95 proc. dzieci przed przyjściem na świat. Zwykle dziecko jest ułożone pleckami po lewej stronie brzucha matki – jest to ustawienie lewe. Lekarze wyróżniają jeszcze dwa podtypy położenia główkowego:

  • podłużne główkowe przednie – gdy główka dziecka kieruje się do ujścia macicy (wstawia się do miednicy), a potem obraca się, plecki dziecka kierują się do przodu,
  • podłużne główkowe tylne – jeśli podczas porodu plecki dziecka są skierowane w stronę kręgosłupa matki – może to wywoływać bóle pleców i przedłużanie się porodu.

Ułożenie dziecka w brzuchu: położenie miednicowe

Zdarza się, że około 3–4 proc. dzieci aż do końca ciąży pozostaje ułożone w brzuchu pośladkami do dołu. Przed porodem można próbować obrócić dziecko. Wyróżnia się trzy typy położenia miednicowego dziecka:

  • położenie miednicowe zupełne – pośladki dziecka są u wejścia do kanału rodnego, a jego nóżki są zgięte, a więc obie stopy także są blisko kanału rodnego,
  • położenie miednicowe niezupełne – pośladki dziecka są u wejścia do kanału rodnego, a jego jedna nóżka jest zgięta, a druga wyprostowana, co sprawia, że przy kanale rodnym znajduje się jedna stópka,
  • położenie miednicowe pośladkowe – pośladki dziecka są u wejścia do kanału rodnego, jego obie nóżki są wyprostowane, a stópki przy twarzy.

Ułożenie dziecka w brzuchu: położenie poprzeczne

Pozycję w poprzek w łonie mamy przyjmuje mniej niż 1 proc. dzieci. Przy takim ułożeniu dziecka w brzuchu jedynym bezpiecznym postępowaniem jest cięcie cesarskie (takie ułożenie dziecka jest przeciwwskazaniem do porodu naturalnego lub porodu kleszczowego). 

Wyjątkowo próbuje się zmienić pozycję dziecka, stosując technikę przechylania go (po 32. tygodniu ciąży) lub obrót zewnętrzny (w 37. lub 38. tygodniu).

Jak rozpoznać ułożenie dziecka po ruchach

Lekarz widzi ułożenie dziecka w brzuchu na USG, ale przyszła mama może też samodzielnie ocenić położenie dziecka, obserwując ruchy płodu. I tak:

  • położenie podłużne główkowe przednie – pępek i brzuch mamy mocno wystają, czuje ona uderzenia pod żebrami
  • położenie podłużne główkowe tylne – brzuch jest bardziej płaski, a uderzenia są odczuwalne na przedzie brzucha.


Jeżeli wybrzuszenie czuje się w górnej części brzucha, można na nie nacisnąć i obserwować, co się będzie działo. Jeśli przyszła mam poczuje ruch całego dziecka, to najprawdopodobniej nacisnęła na pośladki dziecka, a więc maluch jest ułożony głową w dół. Jeżeli ustąpi tylko wybrzuszenie, najprawdopodobniej główka dziecka ustąpiła, a więc maluch jest ułożony pośladkami w dół.

Warto zwrócić uwagę na to, jak odczuwa się czkawkę płodu. Mocniej odczuwalna w dolnych partiach brzucha sugeruje ułożenie dziecka w brzuchu głową do dołu. Czkawka odczuwalna w górnych partiach brzucha, powyżej pępka oznacza, że płód ułożony jest pośladkami w dół, a główką do góry.

Kopnięcia odczuwane ponad pępkiem lub w okolicy żeber to znak, że płód ułożony jest głową w dół. Ostry ból brzucha i żeber w ostatnich tygodniach ciąży sugeruje ułożenie dziecka w brzuchu pośladkami w dół.

Położenie główkowe dziecka a poród

W blisko 99 procentach takiego ułożenia dziecka w brzuchu wszystko jest w najlepszym porządku. Jeśli płód nie jest zbyt duży, mama ma prawidłowo zbudowaną miednicę, a główka dziecka jest normalnych rozmiarów, poród najprawdopodobniej odbędzie się siłami natury.

Jest to najlepsze ustawienie dziecka do porodu. Jednak nie zawsze gwarantuje, że ułożenie dziecka w brzuchu jest idealne. Zamiast potylicą (z przygiętą do klatki główką) w kierunku ujścia macicy, dziecko może się ustawić na dwa sposoby: czółkiem (1 proc. dzieci) lub twarzyczką (jedno na 1000). W pierwszym przypadku cięcie cesarskie jest konieczne, w drugim – jeśli dziecko dokona korzystnego zwrotu bródką pod spojenie łonowe mamy, poród drogami natury jest możliwy.

95 proc. dzieci rodzi się z ułożenia podłużnego główkowego przedniego. To jest idealne położenie dziecka i w takich przypadkach poród przebiega zazwyczaj bez komplikacji. Można je rozpoznać po tym, że brzuch mamy jest okrągły jak piłka, kopnięcia są delikatniejsze i odczuwane w górnej prawej lub lewej połowie brzucha, a serduszko dziecka dobrze słychać i najłatwiej je wysłuchać w lewej części podbrzusza mamy.

Tylko kilka procent dzieci rodzi się z ułożenia podłużnego główkowego tylnego. Sugeruje je gruszkowaty kształt brzucha mamy i jest on niewielki, nie wystaje tak mocno, ruchy dziecka odczuwane są na przedzie brzucha, potrafią sprawiać ból, czasami ciężko jest wysłuchać bicie serca dziecka.

Położenie miednicowe dziecka a poród

Takie ułożenie dziecka w brzuchu zawsze powinno skłonić lekarza do rozważenia sposobu, w jaki ciąża powinna być rozwiązana. Cesarskie cięcie jest najlepszym wyborem, jeśli jest to pierwsza ciąża kobiety.

Poród naturalny można rozważać wyłącznie wtedy, jeśli:

  • jest to kolejna ciąża
  • dziecko jest mniejsze od poprzedniego
  • kobieta ma szeroką miednicę.


Forsowanie porodu naturalnego w innych przypadkach jest błędem i może spowodować u dziecka problemy neurologiczne, objawiające się w życiu późniejszym, także dorosłym, np. dysleksja, nadpobudliwość. Poród pośladkowy zwiększa ryzyko pęknięcia krocza i najczęściej wiąże się z koniecznością nacięcia krocza rodzącej.

Położenie poprzeczne dziecka a poród

Jest to absolutne przeciwwskazanie do porodu naturalnego – ciąża może być rozwiązana wyłącznie przez cesarskie cięcie. Płód ułożony poprzecznie nie ma żadnych szans przecisnąć się przez kanał rodny.

Ułożenie poprzeczne może sugerować:

  • kształt brzucha – poprzecznie owalny
  • po bokach brzucha można wyczuć dwa zgrubienia (główkę i pośladki)
  • oddech mamy przed 38 tygodniem ciąży nie jest utrudniony
  • trudno wysłuchać bicie serca dziecka.


Położenie poprzeczne w dawniejszych czasach, jeśli położna nie zdołała obrócić dziecka w brzuchu matki, kończyło się śmiercią matki i dziecka podczas porodu.

Zmiana pozycji dziecka w brzuchu matki

Czasami udaje się obrócić dziecko ułożone poprzecznie lub miednicowo tak, aby skierować je główką w dół. Zabieg wykonuje położna lub ginekolog-położnik. Ruchami masująco uciskającymi próbuje przez powłoki brzuszne matki przemieścić dziecko. Łatwiej to wykonać, gdy wód płodowych jest więcej, czyli przed 36 tygodniem ciąży, ale maluch potrafi do porodu ponownie zmienić położenie. Większe szanse na dotrwanie do porodu w pozycji główkowej po zmianie ustawienia jest wtedy, gdy obrót dziecka wykonuje się po upływie 36-37. tygodnia ciąży, na kilka dni przed porodem, ale wtedy wód płodowych jest mniej i trudniej jest obrócić dziecko. Dla bezpieczeństwa obrót odbywa się pod kontrolą USG i KTG, stosuje się też leki rozkurczowe. Zabieg może wywołać poród.

Powodzeniem kończy się połowa obrotów dziecka u pierworódek, a u kobiet rodzących kolejny raz skuteczność zabiegu wynosi 60 proc. Przy ułożeniu dziecka w brzuchu matki pośladkami w dół, najłatwiej obrócić dziecko z położenia miednicowego zupełnego.

Domowe sposoby obracania dziecka

Niektórzy lekarze lub położne zalecają wykonywanie w ostatnich ośmiu tygodniach ciąży specjalnych ćwiczeń. Choć nie ma dostatecznych dowodów, że taki trening pomaga, można próbować. Dwa razy dziennie układaj się tak, żebyś miała miednicę wyżej niż żołądek. Gdy leżysz na plecach, podłóż pod pośladki kilka poduszek albo klękając na podłodze i podpierając się na zgiętych ramionach, jak najwyżej unieś pośladki. Trzeba pozostać w takiej pozycji przez minimum 10 minut.
Wypróbuj też wizualizację. Będąc na czczo, skup się na rozluźnieniu mięśni brzucha i wyobraź sobie, że dziecko się obraca. Powinnaś tak robić dwa razy dziennie przez dziesięć minut. Lekarka, autorka tej metody, ocenia jej skuteczność na 89 proc.

Przyczyny nieprawidłowego ułożenia dziecka w brzuchu

Do końca nie wiadomo z całą pewnością, dlaczego tak się dzieje. Wiadomo natomiast, że nieprawidłowemu ułożeniu dziecka w brzuchu sprzyjają:


W położeniu innym niż główkowe rodzą się też często wcześniaki oraz dzieci z porodów przedwczesnych. Wtedy po prostu nie zdążają odwrócić się główką do dołu.
 

Sprawdź także:

para, małżeństwo, ciąża, brzuch
© Igor Mojzes - Fotolia.com
Cesarskie cięcie
Kiedy nie możesz rodzić naturalnie
Jest coraz częstsza i coraz bezpieczniejsza. Niezastąpiona w wypadku komplikacji ciążowych i porodowych.

(_gdeaq = window._gdeaq || []).push(['nc', 'false']); (_gdeaq = window._gdeaq || []).push(['hit', 'edipresse', 'bItAfRRTxzBN_UhbEdR3tJQb.F6Gy9hdaVCKVfL1.En.m7', 'niqkdujsmt', 'ifjrguqaspzuxvazxcblognnbkmk']); Cesarskie cięcie przeprowadza się wówczas, gdy poród naturalny zagraża bezpieczeństwu i zdrowiu kobiety lub dziecka. Decyzja o porodzie operacyjnym może zapaść nawet na długo przed terminem rozwiązania (zobacz, jak działa kalkulator terminu porodu ). Zdarza się jednak i tak, że zostaje podjęta nagle, już w trakcie akcji porodowej, gdy pojawiają się komplikacje.   Gdy cesarskie cięcie jest zaplanowane Nie zawsze przyszła mama może się spodziewać porodu naturalnego. Niektóre schorzenia i sytuacje od razu kwalifikują do cesarskiego cięcia (ostateczną decyzję zawsze podejmuje lekarz). Najczęstsze to: łożysko centralnie przodujące – można je stwierdzić już po połowie ciąży. Poród drogami natury groziłby niebezpiecznym krwotokiem. miednicowe położenie płodu, ale tylko w przypadku pierwszego porodu (drugi poród przy takim położeniu może odbywać się drogami natury, jeśli tak zdecyduje lekarz prowadzący ciążę). Cięcie jest bezpieczniejsze dla maleństwa niż poród naturalny. położenie poprzeczne płodu, czyli takie, w którym bark lub rączka maluszka znajdują się nad spojeniem łonowym. Poród naturalny nie byłby możliwy (sprawdź, jak dziecko układa się przed porodem – 5 pozycji ).     zaawansowana cukrzyca dorosłych, często połączona z retinopatią i zmianami nerkowymi. Poród naturalny groziłby np. odklejeniem siatkówki, niebezpiecznym nadciśnieniem, drgawkami. wysoka krótkowzroczność (powyżej –10 dioptrii) ze zmianami na dnie oka. Przy mniejszej krótkowzroczności kobieta zazwyczaj może rodzić siłami natury. ciężkie stany tzw. zatrucia ciążowego –...

kobieta, ciąża, brzuszek
Przygotowania do porodu
Kiedy wreszcie się obróci?
Przed porodem dziecko powinno ustawić się główką w dół. Większość maluszków układa się tak między 32. a 36. tygodniem życia płodowego. A co z resztą? Odpowiadamy na to pytanie.

Niektóre dzieci trzymają rodziców i lekarzy w niepewności nawet do kilku dni przed porodem. Zamiast ułożyć się główką w dół , przyjmują inne pozycje. W tym czasie większość przyszłych mam szuka informacji o tym, co teraz będzie i jak urodzi się dziecko.   Na czym polega położenie miednicowe? Dziecko w brzuchu mamy ma główkę w górze, a nóżki zwinięte tak, że stopy znajdują się koło pośladków (jest to tzw. położenie miednicowe zupełne ) lub jest zgięte w pół z nogami wyciągniętymi wzdłuż tułowia i stopkami na wysokości twarzy ( położenie miednicowe niezupełne ).    Czy takie ułożenie dziecka wpływa na przebieg porodu? Pod koniec ciąży lekarz porówna średnicę miednicy mamy i wielkość płodu. Jeśli okaże się, że dziecko nie jest zbyt duże, kobieta może rodzić naturalnie, pod warunkiem, że nie jest to jej pierwsze dziecko (z badań wynika, że takie rozwiązanie jest bardziej bezpieczne). Przy porodzie siłami natury przy położeniu miednicowym najpierw rodzą się stopy i barki, a następnie główka. Zapobiegawczo wykonuje się nacięcie krocza , aby złagodzić ból mamy. Jeśli występują jakieś komplikacje podczas porodu siłami natury, np. szyjka rozwiera się zbyt wolno, w każdej chwili może on być przerwany i lekarz zadecyduje o cesarskim cięciu (sprawdź: Kiedy robi się cesarskie cięcie ).   Czy położenie poprzeczne kończy się cesarką? Jeśli maleństwo ułożone jest w poprzek macicy mamy, poród naturalny nie jest możliwy. W takiej sytuacji lekarz wykonuje cięcie cesarskie. Pozycję w poprzek w łonie mamy przyjmuje bardzo mało dzieci, mniej niż jeden procent.    Czy ułożenie główkowe zawsze wygląda tak samo? Choć dziecko jest odwrócone główką do dołu, pewne szczegóły mogą się różnić. O dobrym ułożeniu mówimy wtedy, gdy ma przygietą główkę w taki sposób, że...

kobieta, mama, ciąża, buciki, bliźnięta
Panthermedia
Przebieg ciąży
Dwoje w brzuchu
To będą bliźnięta! Taka wiadomość to dla przyszłych rodziców zawsze duże zaskoczenie. Jedni wpadają w euforię, inni muszą się z tą myślą oswoić. Dowiedz się, co musisz wiedzieć o ciąży bliźniaczej, bliźniętach jedno- i dwujajowych oraz o porodzie bliźniąt.

Już na pierwszym USG, które rutynowo wykonuje się między 12. a 14. tygodniem ciąży , lekarz sprawdza między innymi, ile dzieci znajduje się w brzuchu przyszłej mamy. To ważna informacja, ponieważ ciąża bliźniacza różni się od zwykłej. Po jej  zdiagnozowaniu ustala się specjalny plan badań i kontroli lekarskich. Czy dwoje dzieci oznacza podwójne dolegliwości? Mocniejsze są nudności, które dokuczają na początku ciąży. Pod koniec zaś problemem stają się duży brzuch i spora waga dwójki dzieci. Z tego powodu trudniej jeść obfite posiłki. Dzieci zajmują miejsce, w którym normalnie znajduje się żołądek, lepiej więc jeść mało, ale częściej. Mogą pojawić się kłopoty z poruszaniem, bóle pleców, trudności ze znalezieniem dobrej pozycji do snu i większe zmęczenie.     Jak często się badać? W pierwszym i drugim trymestrze co 2–3 tygodnie, a w trzecim nawet co tydzień (by wcześnie wykryć ewentualne oznaki zatrucia ciążowego , które jest dość typowym powikłaniem ciąży bliźniaczej). Dla dokładnej kontroli rozwoju bliźniąt planuje się więcej badań USG. W przypadku bliźniąt dwujajowych mniej więcej raz w miesiącu. Przy jednojajowych – co dwa tygodnie, bo częściej dochodzi do powikłań. Jednym z nich jest zespół podkradania. Ze względu na nieprawidłowe połączenia naczyń w łożysku jedno z dzieci czerpie więcej składników odżywczych niż drugie, które z tego powodu jest w gorszym stanie. Ten problem można leczyć. Który to tydzień? Oblicz to w kalkulatorze ciąży . Czy urodzę wcześniej? Połowa bliźniąt przychodzi na świat około 37. tygodnia ciąży . Niektórzy lekarze uważają, że bliźnięta osiągają dojrzałość około dwa tygodnie wcześniej niż dzieci z ciąży pojedynczej. Za poród przedwczesny w przypadku bliźniaków uważają oni zakończenie ciąży przed 34. tygodniem – waga...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach
Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19
Partner
mata na piknik
Pielęgnacja
Jedziecie na piknik? Oto 6 wskazówek, dzięki którym się uda
Partner
częste oddawanie moczu u dziecka
Zakupy
Szukasz najlepszego nocnika dla dziecka? Sprawdź nasz ranking!
Partner
Podróże z Marko BeSafe
Rozwój
Oto sposób na przewożenie dziecka 5 razy bezpieczniej niż dotąd!
Partner
Polecamy
Porady
jak ubierać noworodka latem
Noworodek
Jak ubierać noworodka latem, żeby go nie przegrzać?
Małgorzata Wódz
Nowe urlopy dla rodziców
Prawo i finanse
Nowe urlopy dla rodziców w 2022 roku: od kiedy więcej dni wolnych?
Małgorzata Sztylińska-Kaczyńska
Bon turystyczny: jak wykorzystać w 2022?
Aktualności
Gdzie można wykorzystać bon turystyczny – lista podmiotów + zmiany przepisów
Ewa Janczak-Cwil
Rabarbar w ciąży
Dieta w ciąży
Czy w ciąży można jeść rabarbar? Tak, ale trzeba pamiętać o jednej rzeczy
Luiza Słuszniak
imiona unisex
Imiona
Imiona unisex – jak nazwać dziecko bez wskazywania na płeć? 168 propozycji!
Ewa Janczak-Cwil
biegunka w ciąży
Zdrowie w ciąży
Biegunka w ciąży: przyczyny i leczenie rozwolnienia w ciąży i przed porodem
Ewa Janczak-Cwil
bon turystyczny do kiedy
Aktualności
Bon turystyczny 2022 – ważność bonu. Do kiedy można wykorzystać?
Małgorzata Wódz
zapłodnienie
Starania o dziecko
Zapłodnienie: przebieg, objawy, kiedy dochodzi do zapłodnienia
Magdalena Drab
Czop śluzowy
Przygotowania do porodu
Czop śluzowy – co to, jak wygląda, kiedy odchodzi?
Joanna Biegaj
wyprawka noworodka
Niemowlę
Wyprawka dla noworodka na lato: ubranka i rzeczy do szpitala [LISTA ZAKUPÓW]
Małgorzata Wódz
uczulenie na jad pszczeli / uczulenie na jad osy
Zdrowie
Uczulenie na jad pszczeli i jad osy: objawy, co robić i jak przebiega leczenie
Katarzyna Pinkosz
Szparagi w ciąży: czy można jeść, właściwości, przeciwwskazania
Dieta w ciąży
Szparagi w ciąży: czy można jeść, właściwości, przeciwwskazania 
Luiza Słuszniak
jak pobrać bon turystyczny
Prawo i finanse
Jak pobrać i aktywować bon turystyczny: instrukcja rejestracji na PUE ZUS (krok po kroku)
Milena Oszczepalińska
domowe sposoby na komary
Aktualności
Domowe sposoby na komary: co robić, żeby komary nie gryzły?
Joanna Biegaj
twardy brzuch w ciąży
Zdrowie w ciąży
Twardy brzuch w ciąży – kiedy napięty brzuch jest powodem do niepokoju?
Ewa Cwil
plan porodu
Lekcja 2
Plan porodu: jak go napisać, czy jest obowiązkowy? Wzór do druku
Małgorzata Wódz
pozytywny test ciążowy
Ciąża
Pozytywny test ciążowy – co dalej? Kiedy test ciążowy jest fałszywie pozytywny?
Joanna Biegaj
plamienie implantacyjne
Objawy ciąży
Plamienie implantacyjne: co to jest, jak wygląda, ile trwa? Czy zawsze występuje w ciąży?
Małgorzata Wódz