kompetencje kluczowe
Studio Romantic/Adobe Stock
Aktualności

Kompetencje kluczowe: co to jest i jak się je kształtuje

Kompetencje kluczowe powinny być podstawą programu edukacji dzieci w przedszkolu i szkole. Jednak ich zdobywanie i rozwijanie trwa przez całe życie. Zdobycie kompetencji kluczowych jest bardzo ważne, aby człowiek mógł się rozwijać nie tylko zawodowo. Są też niezbędne do dobrego funkcjonowania w społeczeństwie.

Kompetencje kluczowe są identyfikowane przez Parlament Europejski i Radę Europy. Ostatni raz zostały sformułowane w 2018 roku. Są one odpowiedzią na wyzwania, jakie stawia człowiekowi współczesny świat.

Zdobywanie kompetencji kluczowych trwa od dzieciństwa, zwłaszcza od momentu rozpoczęcia edukacji wczesnoszkolnej, ale powinno trwać przez całe życie. Nieco inaczej kształtuje się kompetencje kluczowe w przedszkolu, a inaczej w szkole, lecz zdobywa się je także w rodzinie, w pracy i w różnych społecznościach.

Spis treści:

Jak skutecznie uczyć dziecko? [Wideo]

Co to są kompetencje kluczowe?

Kompetencje kluczowe to umiejętności, które każdy człowiek powinien posiadać, aby móc się w pełni samorealizować, ale też realizować się zawodowo i społecznie w świecie, w jakim przyszło mu żyć.

Na każdą kompetencję składają się:

  • wiedza – pozwala tworzyć nowe idee i teorie na bazie posiadanych informacji;
  • umiejętności – zdolność i możliwość realizacji procesów i korzystania z istniejącej wiedzy do osiągania wyników;
  • postawa – gotowość i skłonność do działania lub reagowania na idee, osoby lub sytuacje.


Kompetencje kluczowe zmieniają się wraz z rozwojem cywilizacyjnym. Obecny świat wymaga od ludzi więcej różnorakich umiejętności niż było to niezbędne w poprzednich stuleciach. Dlatego przedszkolne i szkolne podstawy programowe powinny być modyfikowane tak, aby kształtować u młodego człowieka najistotniejsze dla niego umiejętności, które nazywa się właśnie kompetencjami kluczowymi.

Jakie są kompetencje kluczowe? - lista

Parlament Europejski zdefiniował w 2018 roku osiem kompetencji kluczowych, które stanowią „połączenie wiedzy, umiejętności i postaw odpowiednich do sytuacji" oraz fundament podstawy programowej:

1. Kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji

Definicja: Kompetencje te polegają na zdolności identyfikowania, rozumienia, wyrażania, tworzenia i interpretowania faktów, uczuć, pojęć w mowie i piśmie przy wykorzystaniu obrazów, dźwięków i materiałów cyfrowych.

2. Kompetencje językowe

Definicja: Znajomość języka pozwalająca na intuicyjne operowanie elementami i zasadami językowymi. Pozwala na budowanie zdań, których użytkownicy języka nigdy wcześniej nie słyszeli, na parafrazowanie zasłyszanych zdań, a także ocenianie wypowiedzi pod kątem poprawności językowej.

3. Kompetencje matematyczne oraz kompetencje w zakresie nauk przyrodniczych, technologii i inżynierii

Definicje: 
Kompetencje matematyczne to umiejętność rozwijania i wykorzystywania myślenia matematycznego w celu rozwiązywania problemów wynikających z codziennych sytuacji. 

Kompetencje naukowe odnoszą się do zdolności i chęci wykorzystywania istniejącego zasobu wiedzy i metodologii do wyjaśniania świata przyrody, w celu formułowania pytań i wyciągania wniosków opartych na dowodach

Kompetencje techniczne i inżynierskie to stosowanie tej wiedzy i metod w odpowiedzi na postrzegane ludzkie potrzeby lub pragnienia. Kompetencje w zakresie nauki, technologii i inżynierii obejmują rozumienie zmian powodowanych przez działalność ludzką i odpowiedzialność poszczególnych obywateli.

4. Kompetencje cyfrowe

Definicja: Kompetencje cyfrowe to wiedza, umiejętności i postawy pozwalające w sposób efektywny, poprawny, bezpieczny, krytyczny, kreatywny i etyczny wykonywać zadania, rozwiązywać problemy, komunikować się, zarządzać informacją, współpracować, tworzyć i dzielić się treściami.

5. Kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie uczenia się

Definicja: Kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się to zdolność do autorefleksji, skutecznego zarządzania czasem i informacjami, konstruktywnej pracy z innymi osobami, zachowania odporności oraz zarządzania własnym uczeniem się i karierą zawodową.

6. Kompetencje obywatelskie

Definicja: Kompetencje obywatelskie to znajomość praw człowieka i konstytucji swojego kraju, a także zakresu działań jego rządu, to również rozumienie ról i zakresu odpowiedzialności instytucji stanowiących politykę na poziomie lokalnym, regionalnym, narodowym, europejskim i międzynarodowym.

7. Kompetencje w zakresie przedsiębiorczości

Definicja: kompetencje w zakresie przedsiębiorczości to między innymi zdolność wykorzystywania szans i pomysłów oraz przekształcania ich w wartość dla innych osób. Przedsiębiorczość opiera się w dużej mierze na kreatywności i krytycznym myśleniu.

8. Kompetencje w zakresie świadomości i ekspresji kulturalnej

Definicja: Kompetencje w zakresie świadomości i ekspresji kulturalnej obejmują rozumienie sposobów kreatywnego wyrażania i wymiany pomysłów i znaczeń w różnych kulturach, za pomocą różnych rodzajów sztuki i innych form kulturalnych, oraz poszanowanie dla tego procesu.

Jak realizować kompetencje kluczowe

Kompetencje kluczowe uczniów, zgodnie z podstawą programową kształcenia ogólnego, należy kształtować na wszystkich etapach edukacyjnych i w szkole podstawowej, i w szkole ponadpodstawowej. 

Metody nauczania, które sprzyjają rozwijaniu tzw. kompetencji kluczowych to metody bazujące na samodzielnym dochodzeniu do wiedzy oraz na pracy w grupie, komunikacji w zespole, samoocenie, ocenie koleżeńskiej. Są to:

  • realizacja projektów
  • metoda WebQuest (odmiana metody projektowej; bazująca na wiedzy zdobywanej w internecie)
  • doświadczenia i eksperymenty dla dzieci
  • nauczanie problemowe
  • dyskusja
  • debata
  • inne tzw. metody aktywne.

Kompetencje kluczowe – przykłady

Poniżej podajemy przykłady umiejętności, jakich wymagają poszczególne kompetencje, oraz przykłady metod stosowanych do kształtowania poszczególnych kompetencji.

Przykłady kompetencji w zakresie rozumienia i tworzenia informacji:

  • tworzenie informacyjnych wypowiedzi i tekstów,
  • tworzenie prezentacji,
  • tworzenie tabel i wykresów oraz umiejętność ich odczytywania.


Przykłady kompetencji językowych:

  • rozumienie tekstu mówionego i pisanego,
  • mówienie i pisanie w języku ojczystym i obcym,
  • umiejętność tworzenia różnych form wypowiedzi (list, ogłoszenie, zaproszenie itp.).


Przykłady kompetencji matematycznych oraz kompetencji w zakresie nauk przyrodniczych:

  • umiejętności dodawania, odejmowania, mnożenia, dzielenia i obliczania proporcji,
  • dokonywania obliczeń w pamięci i na papierze,
  • stosowania przeliczników wag i miar w celu rozwiązania wielu zadań i problemów w codziennym życiu.
  • znajomość praw i zasad rządzących przyrodą ożywioną i nieożywioną (m.in. prawa fizyki, chemia, biologia).


Przykłady kompetencji cyfrowych:

  • umiejętność korzystania z mediów,
  • tworzenie treści cyfrowych, w tym programowanie,
  • bezpieczeństwo w sieci i netykieta.


Przykłady kompetencji osobistych, społecznych i w zakresie uczenia się:

  • umiejętność pracy w grupie,
  • organizowania sobie czasu,
  • planowania kariery zawodowej,
  • krytyczna ocena własnej wiedzy i umiejętności.


Przykłady kompetencji obywatelskich:

  • orientacja w wydarzeniach społecznych i politycznych,
  • troska o dobro innych ludzi,
  • jasne wyrażanie własnych opinii i przekonań,
  • aktywność w społeczności lokalnej,
  • odpowiedzialność za swoje czyny.


Przykłady kompetencji w zakresie przedsiębiorczości:

  • umiejętność dostrzegania potrzeb i szans,
  • doskonalenia własnych pomysłów,
  • gotowość do podejmowania ryzyka
  • umiejętność szacowania ryzyka i jego ograniczania.


Przykłady kompetencji w zakresie świadomości i ekspresji kulturalnej:

  • wyrażanie siebie w różnorodny sposób, przy wykorzystaniu swoich mocnych stron i wrodzonych zdolności,
  • ekspresja twórcza w dziedzinie muzyki, sztuk teatralnych, malarstwa, literatury, sztuk wizualnych i innych,
  • udział w życiu kulturalnym,
  • rozumienie znaczenia czynników estetycznych,
  • znajomość i percepcja dzieł kultury.


Źródło: Zalecenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22.05.2018 r. w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie (2018/C 189/01), a opublikowane w Dz.U.UE C z dnia 4 czerwca 2018 r.

Zobacz także:

podstawa programowa w przedszkolu
Adobe Stock
Edukacja
Podstawa programowa w przedszkolu 2022/2023
Podstawa programowa obowiązująca w przedszkolu określa umiejętności, jakie dziecko powinno nabyć, zanim pójdzie do szkoły. To inaczej cele wychowania przedszkolnego. Podstawa programowa na rok 2022/2023 opisuje proces edukacji dzieci, a także wspomagania ich rozwoju fizycznego, emocjonalnego, społecznego i poznawczego.

Podstawa programowa w przedszkolu 2022/2023 to dokument, który wyznacza główny cel całej edukacji przedszkolnej. To także zadania, które muszą być realizowane, by dzieci osiągnęły konkretne umiejętności przed pójściem do szkoły. Warto wiedzieć, jak powinno wyglądać wychowanie i nauczanie naszych przedszkolaków. Co zawiera podstawa programowa do przedszkola na lata 2022/2023? Spis treści: Podstawa programowa w przedszkolu 2022/2023 Podstawa programowa dostosowana do potrzeb dziecka Podstawa programowa w przedszkolu: umiejętności z 4 obszarów rozwojowych Rozwój fizyczny dziecka Rozwój emocjonalny dziecka Rozwój społeczny dziecka Rozwój poznawczy dziecka 4. Podstawa programowa w przedszkolu 2022/2022: cały dokument MEN Podstawa programowa u przedszkolu 2022/2023 Podstawa programowa na lata 2022/2023 do przedszkola to ta sama podstawa programowa edukacji przedszkolnej, która weszła w życie 1 września 2017 roku i obowiązuje do tej pory. To, co jest w niej nowością w porównaniu do wcześniejszej wersji, to: zapis o przewadze zabawy nad tzw. zajęciami kierowanymi, podążanie za dzieckiem, konieczność obserwacji, indywidualizacja, wspieranie rozwoju dziecka. To ostatnie ma się odbywać nie tylko podczas zorganizowanej zabawy czy zajęć, ale w czasie całego pobytu dziecka w przedszkolu, a więc dotyczy także spożywania posiłków, odpoczynku, uroczystości, wycieczek czy ubierania i rozbierania oraz samodzielnej zabawy. Zgodnie z podstawą programową 2022/2023 nie ma już też ścisłego podziału czasowego na zajęcia matematyczne, ruchowe, plastyczne, językowe, artystyczne, bo dziecko codziennie powinno się ruszać, śpiewać, rysować, biegać, bawić się, przebywać na świeżym powietrzu, odpoczywać czy używać swojej wyobraźni. Podstawa programowa dostosowana do...

lektury klasa 1, lektury klasa 2, lektury klasa 3
Adobe Stock
Gry i zabawy
Lektury szkolne dla klas 1-3 szkoły podstawowej – spis lektur (nowa podstawa programowa)
Lektury szkolne dla klasy 1, 2 i 3 to 27 pozycji przeznaczonych do wspólnego lub indywidualnego czytania. To, jakie utwory literackie są omawiane na etapie edukacji wczesnoszkolnej, reguluje rozporządzenie MEiN, jednak głos decydujący ma nauczyciel. Przedstawiamy wykaz lektur dla klas 1-3 szkoły podstawowej na rok szkolny 2021/ 2022.

Lista lektur dla klas 1-3 jest dość długa ze względu na to, że w najniższych klasach szkoły podstawowej nauczyciel sam decyduje, kiedy omówi z uczniami daną lekturę. Może wyznaczyć konkretną pozycję do czytania np. w pierwszej albo trzeciej klasie. Warunkiem jest jedynie to, aby wybrane przez nauczyciela książki znajdowały się w wykazie lektur dla klas 1-3. Prezentujemy aktualny spis lektur w klasie 1, 2 oraz 3 szkoły podstawowej. Lektury do klasy 1-3 – nowa podstawa programowa Lista lektur szkolnych, wprowadzona wraz z nową podstawą programową w roku 2017, została zmodyfikowana przez MEiN w 2021 roku. Zmiany, które wprowadzono w kanonie lektur obowiązują od roku szkolnego 2021/2022.  Wykaz lektur dla klasy 1, 2, 3 obejmuje następujące pozycje:   Hans Christian Andersen, Baśnie (do wyboru) Justyna Bednarek, Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek (czterech prawych i sześciu lewych) Jan Brzechwa, Brzechwa dzieciom Waldemar Cichoń, Cukierku, ty łobuzie! Agnieszka Frączek, Rany Julek! O tym, jak Julian Tuwim został poetą Grzegorz Kasdepke, Detektyw Pozytywka Barbara Kosmowska, Dziewczynka z parku Maria Krüger, Karolcia Astrid Lindgren, Dzieci z Bullerbyn Hugh Lofting, Doktor Dolittle i jego zwierzęta Joanna Papuzińska, Asiunia Danuta Parlak, Kapelusz Pani Wrony Roman Pisarski, O psie, który jeździł koleją Janina Porazińska, Pamiętnik Czarnego Noska Maria Terlikowska, Drzewo do samego nieba Julian Tuwim, Wiersze dla dzieci Barbara Tylicka, O krakowskich psach i kleparskich kotach. Polskie miasta w baśni i legendzie Danuta Wawiłow, Najpiękniejsze wiersze Łukasz Wierzbicki, Afryka Kazika Łukasz Wierzbicki, Dziadek i niedźwiadek Dorota Gellner, Wścibscy Julita Grodek, Mania, dziewczyna inna niż wszystkie. Opowieść o Marii Skłodowskiej-Curie Tom Justyniarski, Psie troski, czyli o wielkiej przyjaźni na...

lektury szkolne klasa 5
Adobe Stock
Edukacja
Lektury szkolne klasa 5 – spis lektur na rok szkolny 2022/23
Jakie są lektury w 5 klasie szkoły podstawowej? Zarówno takie, po które uczniowie sięgają z przyjemnością, jak i nieco trudniejsze pozycje. Prezentujemy aktualną listę lektur obowiązkowych i uzupełniających w 5 klasie na rok szkolny 2022/2023.

Wykaz lektur do klasy 5 szkoły podstawowej obejmuje naprawdę różne gatunki literackie. Lektury szkolne do klasy 5 to nie tylko powieści pełne przygód, ale także nowele, bajki, mity, przypowieści z Biblii i wiele utworów poetyckich. Młodzież w 5 klasie zapozna się także z pieśniami i piosenkami patriotycznymi. Lektury do klasy 5 – nowa podstawa programowa Kanon lektur szkolnych w roku 2022/2023 jest taki sam jak w roku poprzednim. Odpowiada nowej podstawie programowej z 2017 roku i uwzględnia zmiany, które MEiN wprowadził przed rozpoczęciem roku szkolnego 2021/2022. Co zatem będą czytać uczniowie w 5 klasie? Lista lektur obowiązkowych – klasa 5: Clive Staples Lewis – „Opowieści z Narni. Lew, czarownica i stara szafa” Adam Mickiewicz – „Pan Tadeusz” (zwyczaje i obyczaje) Ferenc Molnar – „Chłopcy z Placu Broni” Bolesław Prus – „Katarynka” Juliusz Słowacki – „W pamiętniku Zofii Bobrówny” Seweryna Szmaglewska – „Czarne Stopy” Wybrane mity greckie, w tym mit o powstaniu świata oraz np. mity o: Prometeuszu, Syzyfie, Demeter i Korze, Dedalu i Ikarze, Heraklesie, Edypie, Tezeuszu i Ariadnie, Orfeuszu i Eurydyce Biblia, powstanie świata i człowieka oraz wybrane przypowieści ewangeliczne Wybrane wiersze Jana Twardowskiego, Leopolda Staffa, Anny Kamieńskiej, Czesława Miłosza, Tadeusza Różewicza. Lektury uzupełniające do 5 klasy : Lewis Carroll – „Alicja w Krainie Czarów” Andrzej Maleszka – „Magiczne drzewo” Małgorzata Musierowicz – wybrana powieść  Edmund Niziurski – „Sposób na Alcybiadesa” Bolesław Prus – „Kamizelka” Henryk Sienkiewicz – „Janko Muzykant”...

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach
Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19
Partner
częste oddawanie moczu u dziecka
Zakupy
Szukasz najlepszego nocnika dla dziecka? Sprawdź nasz ranking!
Partner
Kobieta czyta książkę
Zakupy
Tej książce ufają miliony rodziców! Czy masz ją na półce?
Partner
łojotokowe zapalenie skóry
Pielęgnacja
Test zakończony sukcesem! 99% osób poleca te kosmetyki
Partner
Polecamy
Porady
jak pobrać bon turystyczny
Prawo i finanse
Jak pobrać i aktywować bon turystyczny: instrukcja rejestracji na PUE ZUS (krok po kroku)
Milena Oszczepalińska
ukraińskie imiona
Imiona
Ukraińskie imiona: męskie i żeńskie + tłumaczenie imion ukraińskich
Joanna Biegaj
cytaty na urodziny
Cytaty i przysłowia
Mądre i piękne cytaty na urodziny –​ 22 sentencje urodzinowe
Joanna Biegaj
Ile dać na Chrzest?
Święta i uroczystości
Ile wypada dać na chrzciny w 2022 roku? – kwoty dla rodziny, chrzestnych i gości
Luiza Słuszniak
gdzie nad morze z dzieckiem
new badge ranking small
Niemowlę
Gdzie nad morze z dzieckiem? TOP 10 sprawdzonych miejsc dla rodzin z maluchami
Hanna Szczesiak
ospa u dziecka a wychodzenie na dwór
Zdrowie
Ospa u dziecka a wychodzenie na dwór: jak długo będziecie w domu? Czy podczas ospy można wychodzić?
Milena Oszczepalińska
5 dni opieki na dziecko
Prawo i finanse
5 dni opieki (urlop na dziecko) – wszystko, co trzeba wiedzieć o nowym urlopie
Joanna Biegaj
pesel po 2000
Prawo i finanse
PESEL po 2000 - zasady jego ustalania
Agnieszka Majchrzak
hiszpańskie imiona
Imiona
Najczęściej nadawane hiszpańskie imiona - ich znaczenie oraz polskie odpowiedniki
Joanna Biegaj
Bon turystyczny: jak wykorzystać w 2022?
Aktualności
Gdzie można wykorzystać bon turystyczny – lista podmiotów + zmiany przepisów
Ewa Janczak-Cwil
Urlop ojcowski
Prawo i finanse
Urlop ojcowski 2022: ile dni, ile płatny, wniosek, dokumenty
Magdalena Drab
przedmioty w 4 klasie
Aktualności
Jakie są przedmioty w 4 klasie szkoły podstawowej w roku szkolnym 2022/2023? [LISTA]
Ewa Janczak-Cwil
300 plus
Prawo i finanse
300 plus 2022 – dla kogo, kiedy składać wniosek?
Małgorzata Wódz
na komary dla niemowląt
Zdrowie
Co na komary dla niemowląt: co wolno stosować, czego unikać?
Ewa Janczak-Cwil
urwany kleszcz
Zdrowie
Urwany kleszcz: czy usuwać główkę kleszcza, gdy dojdzie do jej oderwania?
Ewa Janczak-Cwil
Bon turystyczn atrakcje dla dzieci
Czas wolny
Bon turystyczny – atrakcje dla dzieci, za które można płacić bonem
Ewa Janczak-Cwil
300 plus dla zerówki 2021
Aktualności
300 plus dla zerówki w 2022 roku – czy Dobry Start obejmuje sześciolatki?
Joanna Biegaj
rekrutacja do liceum
Wychowanie
Jak wygląda rekrutacja do liceum 2022/2023? Jak dostać się do dobrego liceum?
Joanna Biegaj