terapia behawioralna
Fotolia
Wychowanie

Problemy z zachowaniem dziecka? Te techniki to zmienią!

Naucz dziecka odpowiednich zachowań przy pomocy technik stosowanych przez behawiorystów. Dowiedz się, jak wprowadzać zasady, ustalać konsekwencje, czym są zasada babuni i kodeks złości.

W psychologii behawioralnej w centrum uwagi jest zachowanie dziecka. Behawiorysta jest obserwatorem – dokładnie obserwuje i opisuje zachowanie, a następnie usiłuje je zmienić. Terapia behawioralna, za pomocą swoich narzędzi i systemów motywacyjnych, ma na celu nauczenie dziecka pożądanych zachowań.

Którym dzieciom przydadzą się metody behawioralne?

Techniki behawioralne stosuje się z powodzeniem m.in. w terapii dzieci z ADHD czy zespołem Aspergera. Metody polecane przez behawiorystów można stosować w domu (rodzice), szkole (nauczyciele) i podczas terapii (terapeuci). Celem terapii behawioralnej jest modyfikowanie aktualnie występujących objawów czy problemowych zachowań przy zastosowaniu metod behawioralnych, opartych na różnych technikach uczenia.

Techniki behawioralne są przydatnym narzędziem pracy z dzieckiem z różnego rodzaju trudnymi zachowaniami, np.:

  • nadruchliwością,
  • nadpobudliwością,
  • zaburzeniami uwagi,
  • agresją,
  • nieradzeniem sobie z emocjami,
  • niewykonywaniem poleceń,
  • niestosowaniem się do obowiązujących zasad.

Klasyczna psychologia behawioralna nie skupia się więc na przyczynach problemów, potrzebach czy emocjach, które mogą wywoływać niepożądane zachowania dziecka, a na uczeniu odpowiedniego zachowania, które ma zastąpić to niewłaściwe.

Skuteczność metod behawioralnych

Techniki proponowane przez behawiorystów mogą być stosowane jako stałe zasady domowe lub awaryjnie, w sytuacji, gdy pojawiają się problemy. Aby były skuteczne, rodzic (i/lub terapeuta) muszą trzymać się następujących założeń:

  • trzeba stosować daną metodę przez około 2 tygodnie;
  • jeśli po 2 tygodniach nie ma żadnej zmiany w zachowaniu, należy zmienić lub zmodyfikować metodę;
  • sukcesem określa się 20 proc. poprawę zachowania, np. wybuchy złości dziecka trwają krócej i są mniej intensywne.

Aby mówić o długotrwałej zmianie zachowania, musisz wprowadzić daną metodę na dłużej i nie rezygnować z niej po zauważeniu poprawy.

Wzmacnianie i wygaszanie niepożądanych zachowań

Wzmacnianie negatywnych zachowań dziecka może – paradoksalnie – przebiegać nawet poprzez "domowe kazania" czy zezłoszczenie się na dziecko. W ten sposób uczy się ono, że złe zachowanie wywołuje "nagrodę" w postaci uwagi rodzica. W psychologii behawioralnej nazywane to jest "negatywną uwagą". By dziecko przestało jej poszukiwać, autorzy książki "Sposób na trudne dziecko. Przyjazna terapia behawioralna", Artur Kołakowski i Agnieszka Pisula, psychiatrzy i terapeuci poznawczo-behawioralni, radzą, aby:

  • jak najczęściej nagradzaj dziecko za pozytywne zachowania;
  • poświęcaj dziecku dużo uwagi;
  • nie nagradzaj niewłaściwych zachowań, czyli ignoruj je lub wyciągaj konsekwencje behawioralne.

Spójrzmy na kilka narzędzi używanych przez behawiorystów – jak je stosować i na czym polegają?

Przegląd narzędzi behawioralnych: ustalanie zasad

Zanim zaczniesz stosować techniki behawioralne, powinnaś wraz z dzieckiem ustalić, jakie zasady obowiązują w waszym domu (przedszkolu, szkole itp.). Być może świat, w którym nie ma tylu zasad i reguł, jawi się nam jako przyjemniejsze miejsce do życia, jednak to właśnie zasady i granice są potrzebne, żebyśmy czuli się bezpiecznie. Jest to szczególnie ważne dla dzieci, które bardzo potrzebują jasnych reguł, często jednak wcale nie wiedzą, czego się od nich oczekuje, zwłaszcza że zasady panujące w domu zmieniają się np. w zależności od nastroju rodzica.

Behawioralny system zasad to rodzaj szczegółowej instrukcji dla dziecka, dzięki której zawsze wie, jak powinno się zachowywać. Dobra zasada ma następujące cechy:

  • zawiera wskazówkę (np. "Odrabiając zadanie, nie oglądamy telewizji");
  • jest krótka (łatwiej ją zapamiętać!);
  • jest sformułowana pozytywnie (np. "Klocki chowamy do pudełka", zamiast: "Nie zostawiamy klocków na podłodze").

Jak wprowadzać zasady?

Wprowadzając zasady, trzymaj się następujących zaleceń behawiorystów:

  • wprowadzaj 1 zasadę na raz, maksymalnie dochodzimy do 6;
  • często przypominaj zasady, by dziecko je zapamiętało;
  • zasady obowiązują wszystkich członków rodziny;
  • trzeba ich zawsze przestrzegać;
  • nie podlegają dyskusji.

Ustalanie konsekwencji w terapii behawioralnej

Kiedy ustaliliście już zasady, przychodzi pora na określenie konsekwencji ich łamania. Konsekwencja w technice behawioralnej:

  • wyciągana jest zaraz po niewłaściwym zachowaniu;
  • jest zapowiedziana;
  • odpowiednia do skali przewinienia;
  • doprowadzona do końca (dobrze się zastanów, zanim dasz dziecku miesięczny szlaban na oglądanie TV!)

Spodziewaj się tego, że w momencie wyciągania konsekwencji dziecko będzie niezadowolone. Może płakać, błagać lub kłócić się z tobą, po to, by uniknąć konsekwencji. Kluczem do skutecznego stosowania konsekwencji w terapii behawioralnej jest stanowcze jej egzekwowanie. W momencie jej wyciągania skup się na informowaniu dziecka o złamaniu zasady, a nie na emocjach. Co może być konsekwencją? Na przykład brak bajki na dobranoc, jeśli dziecko nie odrobiło zadania. Istnieją również konsekwencje naturalne, np. dziecko nie chciało się ubrać, więc nie zdążyło do kina – konsekwencją naturalną jest nieobejrzenie filmu.

Nagrody behawioralne

W różnych metodach behawioralnych dziecko może otrzymać nagrodę za swoje zachowanie. Nie musi to być nagroda materialna, ale coś miłego, na co umówicie się wspólnie. Przykładami takich nagród za zachowanie mogą być np.:

  • dziecko wybiera w niedzielę, co zje na śniadanie;
  • może grać na komputerze 30 minut dłużej;
  • wspólne oglądanie bajki wybranej przez dziecko;
  • gra z mamą w planszówkę.

Ważne, aby nagrody były dostosowane do wieka dziecka i żeby nie mylić ich z prawami dziecka. Co to znaczy? Dziecko ma prawo do śniadania, ale już wybór tego, co zje, zwykle należy do rodzica. Jeśli może samo wybrać, jest to nagrodą. Dziecko ma prawo do zabawy, ale gra z mamą w wybraną przez siebie planszówkę może być nagrodą.

Pochwały terapeutyczne

Pochwała to jedna z podstawowych technik behawioralnych, stosowanych do zmiany niepożądanych zachowań dziecka, ponieważ:

  • motywuje dziecko do wykonywania obowiązków;
  • buduje pozytywną samoocenę dziecka;
  • utrwala pozytywne zachowania;
  • jest dla dziecka informacją o tym, co jest akceptowalnym zachowaniem.

Stosując terapeutyczne pochwały, powinnaś chwalić dziecko za każdym razem, kiedy zaobserwujesz u niego pożądane zachowanie, które chcesz utrwalić, bo pojawia się rzadko, np. kiedy dziecko schowało klocki do pudełka, podzieliło się ciastkiem z bratem, odrobiło zadanie bez protestów itp. Chwal dziecko często, nawet kilka razy dziennie.

Dobrze skonstruowana pochwała behawioralna składa się z 3 elementów:

  • opis zachowania – opisujesz, co widzisz, jakbyś robiła zdjęcie ("Podzieliłeś się ciastkiem z bratem", "Klocki są w pudełku");
  • nazwa cechy – wybierasz cechę, którą chcesz wzmocnić ("To się nazywa koleżeństwo", "Jesteś życzliwy", "To się nazywa porządek");
  • pozytywna emocja – nazwij to, co czujesz ("Cieszę się", "To mi się podoba").

Skoro poznałaś już główne narzędzia behawioralne, przejdźmy do kilku stosowanych przez behawiorystów technik służących zmianie niewłaściwych zachowań dziecka.

10 przyczyn złego zachowania [WIDEO]

nieznośny, bunt, dwulatek, dziecko
Mama
Jak karać i nagradzać dziecko - wywiad z psychologiem
Czy dzieci należy karać, czy może tylko nagradzać? Czy nagrodą jest zwykła pochwała, czy może jednak prezent? Który rodzic nie ma podobnych wąpliwości? O to, co robić, by karząc lub nagradzając, nie unieszczęśliwić dziecka, ani go nie rozpuścić, pytamy psychologa.

Gdyby dzieci zawsze robiły to, czego oczekują rodzice, temat kar i nagród pewnie by nie istniał. Nie istniałyby też wątpliwości, czy kary nie unieszczęśliwiają, a nagrody nie rozpuszczają i czy stosując jedne i drugie, zasługujemy na miano dobrego rodzica, a może raczej tresera. O tym, czy karać i nagradzać , a jeśli tak, to w jaki sposób, rozmawiamy z psychologiem, dr Aleksandrą Jasielską.  Przed Gwiazdką wiele dzieci słyszy słynne zdanie: „Jak będziesz się źle zachowywać, Mikołaj przyniesie ci rózgę". Co o tym sądzi psycholog?  Należy sobie zadać pytanie, co chcemy uzyskać, mówiąc do dziecka w ten sposób. Jeśli zmianę zachowania, to straszenie rózgą nie jest dobrym pomysłem. Bo zarówno kary, jak i nagrody powinny pojawić się od razu, gdy dziecko zrobi coś źle lub dobrze. Opowiadanie o tym, co będzie za miesiąc czy dwa tygodnie, to dla malucha abstrakcja. Lepiej powiedzieć, że Mikołaj czy Gwiazdor, jak mówimy w Wielkopolsce, zastanawia się, jaki prezent dziecko może dostać, gdy np. nie będzie biło młodszej siostry albo pozwoli mamie dokończyć rozmowę telefoniczną. Rodzice straszą rózgą, ponieważ najczęściej nie mają żadnego repertuaru kar ani nagród. (sprawdź też: Jak zapobiec kłótniom między rodzeństwem ). A może dałoby się wychowywać dzieci bez ich stosowania? Nasze pociechy nie zawsze zachowują się tak, jakbyśmy chcieli, jak jest to akceptowane społecznie. Małe dziecko jest z natury ruchliwe, żywiołowe, głośne i niektóre jego zachowania są niewłaściwe  w pewnych okolicznościach, np. kiedy rozrywa opakowania prezentów na imprezie urodzinowej kolegi lub niszczy przygotowane tam dekoracje. Jeśli chcemy, by tak nie postępowało, możemy pokazywać dobry wzorzec, ale niekiedy nie da się tego zrobić i potrzebna jest kara. Na przykład jaka? Wymyślenie kary odpowiedniej dla swojej pociechy to...

rodzina, niemowlę, tata, mama, sen
Sen
Baby Sleep Trainer rozwiąże problemy ze snem dziecka
Twoje dziecko zasypia tylko na rękach? Marzysz o przesypianiu nocy niezakłóconych płaczem dziecka? Skorzystaj z usług Baby Sleep Trainer’a – profesjonalisty zajmującego się rozwiązywaniem problemów ze snem dzieci.

Dobry sen a zdrowie dziecka Czy wiesz, że niedobór snu ma ogromny wpływ na rozwój neurologiczny dziecka? Według wielu badaczy może on powodować problemy z nauką, chroniczne zmęczenie, a także bezsenność w późniejszym czasie. Sen ma również duży wpływ na zachowanie i temperament – bardzo często dzieci marudne, płaczliwe, mające problem z adaptacją w grupie czy koncentracją, a nawet dzieci nadpobudliwe i agresywne, to dzieci, które za mało śpią. Złej jakości sen jest tak samo szkodliwy dla dziecka, jak złej jakości jedzenie. Nawet jeśli zdajesz sobie sprawę z konsekwencji niedoboru snu na zdrowie dziecka, to możliwe, że nie wiesz, jak nauczyć je dobrze spać. Zwróć uwagę, że 90% problemów ze snem dzieci ma podłoże nawykowe , a nie medyczne. Oznacza to, że to rodzice odpowiedzialni są za kształtowanie przyzwyczajeń związanych ze snem. Samodzielne zasypianie i przesypianie całej nocy czy drzemki to umiejętności, których powinnaś nauczyć dziecko – tak, jak uczymy je samodzielnego jedzenia czy mycia zębów. Oczywiście łatwiej jest zapobiegać wykształceniu się złych nawyków związanych ze snem, niż je korygować. Przełamywanie dotychczasowych przyzwyczajeń dziecka związanych z zasypianiem w zasadzie zawsze wiąże się z jego protestami. Pamiętaj jednak,że na zmiany nigdy nie jest za późno. Nie przestawaj wierzyć w to, że możliwe jest przespanie całej nocy mając się małe dziecko. Baby Sleep Trainer – pomoc profesjonalisty na dziecięce problemy ze snem Jeśli twoje dziecko ma problem ze spaniem , a ty jesteś zdeterminowana, aby to zmienić, masz dwa wyjścia. Możesz spróbować zrobić to sama – jest wiele książek, artykułów, stron internetowych na ten temat. Jeśli jednak czujesz, że może zabraknąć ci konsekwencji i siły, możesz skorzystać z pomocy profesjonalnego Baby Sleep Trainer’a – osoby doświadczonej w...

Dziecko z autyzmem jak postępować
AdobeStock
Wychowanie
Jak postępować z dzieckiem z autyzmem?
Dziecko z autyzmem wymaga innego postępowania niż jego zdrowi rówieśnicy. Kluczowa jest terapia, która może polepszyć funkcjonowanie dziecka z autyzmem w przedszkolu, szkole czy w domu. Pomocy można też szukać w internetowych grupach wsparcia.

Autystyczne dziecko nie uśmiecha się do rodziców, odmawia pieszczot, nie reaguje na polecenia. Nie toleruje w swoim otoczeniu żadnych zmian. Rodzicom takiego dziecka nie jest łatwo, ale muszą pamiętać, że mogą (i powinni!) szukać wsparcia u lekarzy, terapeutów i innych rodziców dzieci autystycznych. Spis treści: Dziecko z autyzmem: jak postępować? Zachowanie dziecka z autyzmem ma wpływ na rodzinę Funkcjonowanie dziecka z autyzmem w przedszkolu i szkole Formy pomocy dla dziecka z autyzmem Dziecko z autyzmem: jak postępować? Zaburzone zachowania autystycznego dziecka (czyli typowe objawy autyzmu ), dezorientują rodziców i wzbudzają w nich poczucie winy. Jak sobie wtedy radzić? Choć to niełatwe, wychowując takiego malucha, staraj się myśleć pozytywnie: Dziecko biernie przyjmuje twoje pieszczoty? Staraj się nie brać sobie tego do serca. Badania naukowe przekonują, że autystyczne dzieci są przywiązane do rodziców, tylko nie potrafią tego okazywać. Czujesz się winna, że nie potrafisz pomóc dziecku, gdy krzyczy i nie pozwala do siebie podejść? Pamiętaj, wcale nie jesteś złą mamą! Problemy z rozpoznawaniem potrzeb i trudnych emocji dzieci mają też rodzice zdrowych dzieci. Jak uspokoić dziecko z autyzmem? Dziecku autystycznemu trudno jest opanować emocje, ponieważ nie ma zdolności samoregulacji . Warto więc zadbać o to, by wyeliminować z jego otoczenia wszelkie bodźce, które wywołują w nim frustrację. Jeśli jakiegoś elementu nie da się usunąć, trzeba pomyśleć o takim zmodyfikowaniu go, by przestał tak bardzo przeszkadzać. Niekiedy niezawodne w wyciszaniu emocji dziecka jest stosowanie stymulacji sensorycznej np. za pomocą kołdry obciążeniowej albo dźwięku białego szumu . Można też próbować odwrócić uwagę dziecka od problemu, np. śpiewając jego ulubioną piosenkę albo podsuwając mu ulubioną książeczkę....

Nasze akcje
dziecko na szczepieniu
O szczepieniach
Szczególne znaczenie szczepień przeciw pneumokokom u niemowląt i dzieci w dobie pandemii COVID-19
Partner
częste oddawanie moczu u dziecka
Zakupy
Szukasz najlepszego nocnika dla dziecka? Sprawdź nasz ranking!
Partner
Kobieta czyta książkę
Zakupy
Tej książce ufają miliony rodziców! Czy masz ją na półce?
Partner
łojotokowe zapalenie skóry
Pielęgnacja
Test zakończony sukcesem! 99% osób poleca te kosmetyki
Partner
Polecamy
Porady
jak pobrać bon turystyczny
Prawo i finanse
Jak pobrać i aktywować bon turystyczny: instrukcja rejestracji na PUE ZUS (krok po kroku)
Milena Oszczepalińska
ukraińskie imiona
Imiona
Ukraińskie imiona: męskie i żeńskie + tłumaczenie imion ukraińskich
Joanna Biegaj
cytaty na urodziny
Cytaty i przysłowia
Mądre i piękne cytaty na urodziny –​ 22 sentencje urodzinowe
Joanna Biegaj
Ile dać na Chrzest?
Święta i uroczystości
Ile wypada dać na chrzciny w 2022 roku? – kwoty dla rodziny, chrzestnych i gości
Luiza Słuszniak
gdzie nad morze z dzieckiem
new badge ranking small
Niemowlę
Gdzie nad morze z dzieckiem? TOP 10 sprawdzonych miejsc dla rodzin z maluchami
Hanna Szczesiak
ospa u dziecka a wychodzenie na dwór
Zdrowie
Ospa u dziecka a wychodzenie na dwór: jak długo będziecie w domu? Czy podczas ospy można wychodzić?
Milena Oszczepalińska
5 dni opieki na dziecko
Prawo i finanse
5 dni opieki (urlop na dziecko) – wszystko, co trzeba wiedzieć o nowym urlopie
Joanna Biegaj
pesel po 2000
Prawo i finanse
PESEL po 2000 - zasady jego ustalania
Agnieszka Majchrzak
hiszpańskie imiona
Imiona
Najczęściej nadawane hiszpańskie imiona - ich znaczenie oraz polskie odpowiedniki
Joanna Biegaj
Bon turystyczny: jak wykorzystać w 2022?
Aktualności
Gdzie można wykorzystać bon turystyczny – lista podmiotów + zmiany przepisów
Ewa Janczak-Cwil
Urlop ojcowski
Prawo i finanse
Urlop ojcowski 2022: ile dni, ile płatny, wniosek, dokumenty
Magdalena Drab
przedmioty w 4 klasie
Aktualności
Jakie są przedmioty w 4 klasie szkoły podstawowej w roku szkolnym 2022/2023? [LISTA]
Ewa Janczak-Cwil
300 plus
Prawo i finanse
300 plus 2022 – dla kogo, kiedy składać wniosek?
Małgorzata Wódz
na komary dla niemowląt
Zdrowie
Co na komary dla niemowląt: co wolno stosować, czego unikać?
Ewa Janczak-Cwil
urwany kleszcz
Zdrowie
Urwany kleszcz: czy usuwać główkę kleszcza, gdy dojdzie do jej oderwania?
Ewa Janczak-Cwil
Bon turystyczn atrakcje dla dzieci
Czas wolny
Bon turystyczny – atrakcje dla dzieci, za które można płacić bonem
Ewa Janczak-Cwil
300 plus dla zerówki 2021
Aktualności
300 plus dla zerówki w 2022 roku – czy Dobry Start obejmuje sześciolatki?
Joanna Biegaj
rekrutacja do liceum
Wychowanie
Jak wygląda rekrutacja do liceum 2022/2023? Jak dostać się do dobrego liceum?
Joanna Biegaj