Wszystkie części mowy jak na dłoni [pytania i przykłady części mowy]

Części mowy – pytania i przykłady odmiennych i nieodmiennych części mowy

Jakie są części mowy? Które z nich są odmienne, a które nieodmienne? Dzięki prostym definicjom i licznym przykładom, naprawdę można się tego nauczyć lub uporządkować wiedzę przed sprawdzianem z języka polskiego.
Wszystkie części mowy jak na dłoni [pytania i przykłady części mowy]
W języku polskim mamy 10 części mowy. To: rzeczownik, czasownik, przymiotnik, liczebnik, zaimek, przysłówek, przyimek, spójnik, wykrzyknik, partykuła. Sprawdź, co warto wiedzieć o każdej z części mowy i przekonaj się jak wiele już o nich wiesz… 

Spis treści:

Części mowy: co to w ogóle jest?

Części mowy to nic innego jak wyrazy, których używamy na co dzień. Części mowy używamy nie tylko mówiąc, ale również pisząc (wypracowanie, post na Instagramie czy SMS), słuchając (tego, co mówią lub śpiewają inni ludzie) lub czytając (książki, wiadomości a nawet napisy na murach).

Jeden z najważniejszych podziałów części mowy jest ten, który dzieli je na odmienne i odmienne. Na wszystkich 10 części mowy: 5 jest odmiennych, 5 nieodmiennych (więcej niżej).

Części mowy dzieli się również na takie, które mogą występować samodzielnie i na takie, które wymagają sąsiedztwa innych wyrazów.

Inny podział części mowy dzieli je na:
  • Nazywające – rzeczowniki, przymiotniki, przysłówki
  • Wskazujące  – zaimki, zaimki dzierżawcze, zaimki przysłówkowe
  • Szeregujące – liczebniki główne, porządkowe i przysłówkowe

Jeszcze inna klasyfikacja obejmuje podział części mowy na:
  • Prymarne – rzeczowniki, zaimki, liczebniki główne
  • Sekundarne – przymiotniki, dzierżawcze, liczebniki porządkowe
  • Tercjarne – przysłówki, zaimki przysłówkowe, liczebniki przysłówkowe

Części mowy (pytania plus przykłady)

Oto wszystkie części mowy, które występują w języku polskim:

Rzeczownik

  • odpowiada na pytania: kto? co?
  • oznacza: osoby, przedmioty, rośliny, zwierzęta, cechy, czynności lub pojęcia
  • przykłady rzeczowników: dom, mama, Gdańsk, uspokojenie, szczerość, solidarność
  • rodzaje rzeczowników: pospolite (kot, szkoła, talerz), własne (Maria, Bambi, Wawel), żywotne (źrebię), nieżywotne (zabawka)
  • funkcje rzeczownika w zdaniu: jako podmiot (np. Mama poszła z nami.), przydawka (np. Kot Agnieszki jest przesympatyczny.), orzecznik (Karol to rozrabiaka), okolicznik (Bociany wrócą wiosną) lub dopełnienie (np. Nauczyciel robił mu trudności)

Czasownik

  • odpowiada na pytania: co robi? co się z nim/nią dzieje?
  • oznacza: czynności albo stany
  • przykłady czasowników: piszę, tęsknisz, czyta, jest, chodzimy, spacerują, wyzdrowieli
  • rodzaje czasowników: dokonane (napisałam), niedokonane (piszę)
  • funkcje czasownika w zdaniu: jako orzeczenie (np. Maciek lubi wędrować.,) podmiotu (np. Śpiewający popełnił gafę.), dopełnienie (Bardzo długo marzyłam o tym spotkaniu) lub okolicznik (Wywracając się, przedszkolak spotrącił talerz).

Przymiotnik

  • odpowiada na pytania: jaki? jaka? jakie? który? która? które? czyj? czyja? czyje?
  • oznacza: cechy, właściwości ludzi, zwierząt, rzeczy i pojęć
  • przykłady przymiotników: mój, czerwona, jasne, ojca,
  • rodzaje przymiotników: męski (np. ładny, srebrny), żeński (np. ładna, srebrna) i nijaki (np. ładne, srebrne)
  • funkcje przymiotnika w zdaniu: podmiot (np. Chory skarżył się na ból gardła), przydawka (np. Fioletowa lawenda pachniała oszałamiająco), dopełnienie (np. Podczas spaceru spotkali kudłatego kundelka) lub orzecznik (np. Wcale nie jestem leniwa)

Zaimek

  • odpowiada na pytania: te same, na które odpowiadają części mowy, jakie zastępują
  • oznacza: inne części mowy, które pozwalają skrócić wypowiedź lub uniknąć powtórzeń,
  • przykłady zaimków: ja, ty, on, co, nic
  • rodzaje zaimków: osobowe (np. ty, my, oni), wskazujące (np. ten, tamta, tamto), pytające (np. co? jaki?), przeczące (np. nikt, żadna), względne (gdy łączą zdania podrzędne z nadrzędnymi, np. kto? co?), zwrotne (np. się)
  • funkcje zaimków w zdaniu: jako podmiot (np. Ona zrywała te kwiaty z myślą o mamie), dopełnienie (np. Mama ugotowała taki obiad, by mu smakował), przydawka (np. Nie wierzę w żadne duchy)

Liczebnik:

  • odpowiada na pytania: ile? który z kolei?
  • oznacza: ilość, kolejność
  • przykłady liczebników: jeden, pierwszy, pięcioro
  • rodzaje liczebników: główne (np. jeden, dwa, trzy), porządkowe (np. pierwszy, piąty, setny), ułamkowe (np. półtora, ćwierć, pół), zbiorowe (np. troje, czworo, siedmioro), nieokreślone (np. kilka, kilkanaście, kilkadziesiąt); inny podział dzieli liczebniki na proste (np. pięć, jedenaście, milion) i złożone (trzydzieści trzy, dwa tysiące jeden, tysiąc dwieście trzeci),
  • funkcje liczebnika w zdaniu: jako przydawka (np. Dzieci najbardziej lubiły się bawić we dwoje), orzecznik (np. Nie zamierzam być tą trzecią!)

Przysłówek

  • odpowiada na pytania: jak? gdzie? kiedy?
  • oznacza: miejsce, czas lub sposób
  • przykłady przysłówków: spokojnie, wewnątrz, wieczorem
  • rodzaje przysłówków: sposobu (brzydko, sprawnie, sprytnie), miejsca (blisko, daleko, wszędzie), czasu (jutro, nigdy, zawsze)
  • funkcje przysłówka w zdaniu: jako okolicznik (np. Ania podczas lekcji zachowywała się dziwnie)

Przyimek:

  • nie odpowiada na żadne pytania,
  • oznacza: część mowy, która dopiero wraz z innymi wyrazami może tworzyć pewną sensowną całość (tzw. wyrażenie przyimkowe)
  • przykłady przyimków: pod, z, w,
  • rodzaje przyimków: proste (np. ku, z, o) i złożone (pomimo, obok, zza)
  • funkcje przyimka w zdaniu: jako niesamodzielna część mowy może posiadać określoną funkcję wyłącznie w połączeniu z inną częścią mowy, (np. Dziewczynki poszły na spacer – jako okolicznik)

Spójniki:

  • ta część mowy również nie odpowiada na żadne pytania
  • oznacza: połączenie wyrazów w zdaniu lub wypowiedzi
  • przykłady spójników: i, ale, albowiem
  • rodzaje spójników: współrzędne (np. oraz, zatem, dlatego) i podrzędne (gdyż, ponieważ, żeby),
  • funkcje spójnika w zdaniu: spaja elementy wypowiedzi, w zdaniu nie pełni żadnej funkcji składniowej

Wykrzyknik:

  • ta część mowy również nie odpowiada na żadne pytania,
  • oznacza: emocje, zawołanie, wolę osoby mówiącej
  • przykłady wykrzykników: ach! hej! ha!
  • rodzaje wykrzykników: prócz wykrzykników wyważających uczucia (np. auć!) lub wolę (np. hej!) wyróżniamy również wykrzykniki dźwiękonaśladowcze (np. dzyń, biiip, łup) i apelatywne (np. hejże, dobra, ćśśś)
  • funkcje wykrzyknika: podkreślenie siły wypowiedzi, emocji, zaakcentowanie hałasu, w zdaniu nie pełni żadnej funkcji składniowej

Partykuła:

  • ta część mowy również nie odpowiada na żadne pytania,
  • oznacza: wyrażenie lub podkreślenie emocji
  • przykłady partykuł: właśnie, czy, niech
  • rodzaje partykuł: twierdząca (np. tak), rozkazująca (np. niech), wątpiąca (np. bodaj), przypuszczająca (np. by), ograniczająca (np. tylko), przecząca (np. ani), mnożna (np. razy).
  • funkcje partykuł: w zdaniu nie pełni żadnej funkcji składniowej lecz akcentuje emocje towarzyszące wypowiedzi)

Odmienne i nieodmienne części mowy

Jak już wspomnieliśmy wyróżniamy odmienne i nieodmienne części mowy.

Odmienne części mowy:

  • Rzeczowniki, które odmieniają się przez:
- przypadki (np. kolega, kolegi, koledze, kolegę, kolegą, koledze, kolego)
- liczby (np. kolega – koledzy)
 
  • Czasowniki, które odmieniają się przez:
- osoby (np. jem, jesz, je, jemy, jecie, jedzą)
- liczby (np. jem – jemy)
- czasy (np. jem – czas teraźniejszy, zjem – czas przyszły, zjadłem – czas przeszły)
- strony (jedząc – strona czynna, jedzony – strona bierna)
- tryby (jem – tryb oznajmujący, zjadłbym – tryb przypuszczający, jedz – tryb rozkazujący)
 
  • Przymiotniki, które odmieniają się przez:
- przypadki (np. mądry, mądrego, mądremu, mądrego, mądrym, mądrym, mądry)
- liczby (np. mądry– mądrzy)
- rodzaje (np. mądry, mądra, mądre)
 
  • Zaimki, które odmieniają się przez:
- przypadki (np. ja, mnie, mi, mnie, mną, mnie, ja)
- liczby (ja - my, ona - one)
- rodzaje (on, ona, ono)
 
  • Liczebniki, które odmieniają się przez:
- rodzaje - wyjątek to liczebniki ułamkowe (np. jeden, jedna, jedno)

Nieodmienne części mowy:

  • Spójniki
  • Przysłówki
  • Przyimki
  • Wykrzykniki
  • Partykuły

Jako ćwiczenie możesz przeczytać ostatnią otrzymaną wiadomość na portalu społecznościowym lub SMS i odpowiedzieć sobie, jakimi częściami mowy są składające się nań wyrazy. Trenować możesz też na wybranym zdaniu z książki lub dowolnego tekstu.

Zobacz także:
Redakcja poleca: Czy dziecko może nie chodzić do szkoły, tylko uczyć się w domu? - film
Nie podoba ci się klasyczny model edukacji? Wolałabyś, by twoje dziecko było traktowane indywidualnie? Masz dość szkolnych skostniałych zasad? Chciałabyś mieć większy wpływ na to, jaką wiedzę zdobywa dziecko? Zastanów się nad domową edukacją i obejrzyj film, na czym ona polega.
Oceń artykuł

Ocena 5 na 1 głos

Zobacz także

Popularne tematy