zapłodnienie
fot. AdobeStock

Zapłodnienie, czyli jak powstaje życie

Zapłodnienie jest możliwe, jeśli plemnik i komórka jajowa spotkają się w odpowiednim miejscu i czasie. Opisujemy krok po kroku, jak dochodzi do zapłodnienia i co się dzieje potem z rozwijającym się zarodkiem.
Magdalena Drab
zapłodnienie
fot. AdobeStock
Zapłodnienie, czyli połączenie się żeńskich i męskich komórek rozrodczych, to bardzo skomplikowany proces, uwarunkowany wieloma okolicznościami. Zobacz, jak do niego dochodzi.

Spis treści:
  1. Jak dochodzi do zapłodnienia?
  2. Kiedy dochodzi do zapłodnienia?
  3. Jak plemnik trafia do komórki jajowej?
  4. Dlaczego nie dochodzi do zapłodnienia?
  5. Ile trwa zapłodnienie?
  6. Objawy zapłodnienia
  7. Co się dzieje po zapłodnieniu?
  8. Jakim zmianom podlega zarodek?
  9. Jaką rolę odgrywa hormon hCG?
  10. Kiedy zrobić test ciążowy?

Jak dochodzi do zapłodnienia?

Do zapłodnienia dochodzi wskutek połączenia się komórki jajowej z plemnikiem. Powstaje wtedy nowa komórka (zygota), która daje początek nowemu organizmowi. Aby zapłodnienie było możliwe, zazwyczaj musi dojść do współżycia i wypłynięcia plemników z członka do pochwy. Ale możliwe jest również zapłodnienie pozaustrojowe (in vitro), które odbywa się poza organizmem kobiety. Do połączenia plemnika i komórki jajowej dochodzi w warunkach laboratoryjnych. Procedura in vitro jest metodą leczenia niepłodności (sprawdź szczegóły dotyczące zapłodnienia metodą in vitro). 
Redakcja poleca: Trudne rozmowy o męskiej niepłodności - film
Niepłodność często mylona jest z impotencją lub obniżonym libido. Między innymi dlatego niektórzy mężczyźni źle znoszą informację o tym, że mają jakieś kłopoty z płodnością i niechętnie podejmują próby leczenia. Czy można to zmienić?

Kiedy dochodzi do zapłodnienia?

Do zapłodnienia może dojść pomiędzy 10 a 18. dniem cyklu miesiączkowego (czas przyjęty dla 28-dniowego cyklu menstruacyjnego). To tzw. faza płodna, w której ma miejsce owulacja (jajeczkowanie). Podczas owulacji, nazywanej szczytem płodności, następuje uwolnienie dojrzałej komórki jajowej z pęcherzyka Graffa. Dostaje się ona do jajowodu i tam przez około dobę jest gotowa do zapłodnienia. Pęcherzyk Graffa, czyli wypełniony płynem woreczek, w którym komórka dojrzewała, przekształca się w ciałko żółte i produkuje progesteron – hormon odgrywający ważną rolę w przygotowaniu organizmu do ciąży oraz – jeżeli nastąpi zapłodnienie – we wczesnym rozwoju zarodka.

Jeśli po uwolnieniu komórki jajowej w drogach rodnych kobiety obecne są plemniki, jest wysokie prawdopodobieństwo zajścia w ciążę. Ponieważ owulacja ma miejsce około 14. dnia cyklu, brak miesiączki po 2 kolejnych tygodniach sygnalizuje, że mogło dojść do zapłodnienia.

Jak plemnik trafia do komórki jajowej?

Organizm mężczyzny musi wytwarzać odpowiednio dużo odpowiednio zbudowanych plemników. W 1 ml ejakulatu (spermy) może być ich aż 100 milionów (zazwyczaj jest ich „tylko” 60-80 milionów). Kiedy mężczyzna osiąga orgazm, ok. 250 milionów plemników zostaje wyrzuconych do pochwy kobiety z prędkością ok. 5 m/s, czyli 18 km/h. Rozpoczyna się wówczas wyścig, którego zwycięzcą zostanie jeden plemnik.

Niebagatelną rolę w procesie zapłodnienia odgrywa jakość plemników. Tylko jeden plemnik – najsilniejszy i najszybszy jest w stanie przeniknąć przez błonę komórki jajowej. Na szczycie jego główki znajduje się torebka z enzymami, zwana akrosomem. Pęka ona po kontakcie z powierzchnią komórki jajowej, uwalniając substancje rozpuszczające ochronną powłokę. W komórce jajowej powstaje otwór na tyle duży, aby wniknął do niego zwycięski plemnik pomagający sobie gwałtownymi ruchami. To on zapładnia komórkę jajową.
W ciągu doby materiały genetyczne obu gamet (męskiej i żeńskiej) łączą się, tworząc zygotę. Na tym właśnie polega sam akt zapłodnienia. O początku ciąży możemy mówić, gdy zarodek dostanie się do macicy i zagnieździ w jej błonie śluzowej. Trwa to mniej więcej 72 godziny od połączenia gamet.

Dlaczego nie zawsze dochodzi do zapłodnienia?

Aby plemnik mógł wniknąć do komórki jajowej, musi nie tylko pokonać inne plemniki, ale wiele innych przeszkód:
  • przeżyć w niekorzystnym dla niego kwaśnym środowisku pochwy;
  • przedostać się przez barierę śluzu, blokującego ujście szyjki do pochwy – tylko przez ok. 2 dni płodne śluz staje się wystarczająco rzadki, aby plemniki przez niego przeniknęły;
  • odległość – jedynie około 100 najsilniejszych plemników jest w stanie odbyć mniej więcej 15-centymetrową podróż od tylnego sklepienia pochwy, poprzez szyjkę macicy aż do jajowodu; trwa ona kilka godzin.

Ile trwa zapłodnienie?

Kiedy dojrzała komórka jajowa zostaje uwolniona z jajnika, cienkie rzęski nabłonka jajowodu przesuwają ją w dół. Tam przez około 24 godziny czeka na plemnik. Komórka męska ma nieco więcej czasu – jest w stanie przetrwać w pochwie około 2-3 dni, bywa, że nawet do 5. Jeśli przyszli rodzice współżyli 3 dni przed owulacją, mają szansę począć dziecko. Zapłodnieniem może zakończyć się stosunek, do którego doszło w ciągu 3 dni przed owulacją, w jej dniu oraz 2 dni po niej.

Objawy zapłodnienia

Podczas zagnieżdżania się zarodka w błonie śluzowej macicy (czyli jego implantacji) może pojawić się krwawienie implantacyjne (zwane też plamieniem). Występuje ono między 7 a 12 dniem zapłodnienia i bywa mylone z krwawieniem miesięcznym.

Mogą towarzyszyć mu inne objawy zapłodnienia:
  • skurcze – słabsze niż w trakcie miesiączki;
  • ból w dole brzucha – może świadczyć o zagnieżdżeniu się zarodka, ale także o komplikacjach, takich jak ciąża pozamaciczna czy innych dolegliwościach, jak np. zapalenie pęcherza moczowego.

Czasem kobiety odczuwają również:
  • poranne mdłości;
  • nadwrażliwość na zapachy;
  • obrzęk piersi;
  • przyciemnienie sutków.

Co się dzieje w organizmie po zapłodnieniu?

Bezpośrednio po zapłodnieniu dochodzi do:
 
  • szybkich podziałów komórkowych i powstania blastocysty – kuli składającej się z ok. 100 komórek i otoczonej trofoblastem, ma to miejsce 4-5 dni po zapłodnieniu;
  • w 7. dniu pojawiają się wypustki (tzw. kosmówka) wnikające w błonę wyściełającą jamę macicy i umożliwiające zarodkowi przyczepienie się do jej ściany.
Jeżeli powiedzie się proces zagnieżdżenia zarodka, a nie jest on łatwy – 40 proc. zapłodnień kończy się niepowodzeniem na tym właśnie etapie – kobieta dowie się wkrótce, że zostanie matką. Pojawią się pierwsze objawy ciąży.

Jakim zmianom podlega zarodek po zagnieżdżeniu?

Gdy zarodek zagnieździ się w macicy, uzyskuje dostęp do pożywienia składającego się z tłuszczów, białek, cukrów i innych substancji odżywczych. Krew z pękniętych naczyń włosowatych macicy przepływa do przestrzeni przy podstawie zarodka i z powrotem do żył matki. Podstawa zaczyna rozrastać się, wnikając maleńkimi wypustkami (mikrokosmkami) do błony wyściełającej jamę macicy. Mikrokosmki i podstawa, która staje się coraz grubsza, utworzą łożysko.

Jaką rolę odgrywa hormon hCG?

Blastocysta, jeszcze przed zagnieżdżeniem się zarodka w macicy, wysyła sygnały chemiczne do jajnika. Dzięki temu wydzielany jest hormon – ludzka gonadotropina kosmówkowa (hCG), która pobudza ciałko żółte do wytwarzania progesteronu. Zapobiega on wystąpieniu miesiączki, a tym samym utracie ciąży. W pierwszych 3 miesiącach ciąży łożysko stopniowo przejmuje funkcję wytwarzania progesteronu, podtrzymującego ciążę.

Kiedy zrobić test ciążowy?

Aby sprawdzić, czy doszło do zapłodnienia, można wykonać test ciążowy z moczu (99 proc. wiarygodności) nie wcześniej niż 2 dni po terminie spodziewanej miesiączki. Wykonany tuż po zbliżeniu lub kilka dni po nim, może nie być wiarygodny. Bardziej dokładne i przez to miarodajne są testy laboratoryjne. Ciążę wykrywa się przez oznaczenie stężenia w pobranej krwi hormonu ciążowego – gonadotropiny kosmówkowej (hCG). Najlepiej wykonać je 10 dni po dacie spodziewanej miesiączki.
 
 

Konsultacja: dr Marzenna Padzik-Moczydłowska, ginekolog-położnik


Zobacz także:
Oceń artykuł

Ocena 4 na 56 głosy

Zobacz także

Popularne tematy